|
Đầu tư cho nước sạch là thiết yếu trong chăm sóc sức khỏe con người |
Trên thực tế, đầu tư cho nước sạch là thiết yếu trong chăm sóc sức khỏe con người. Khi nhu cầu sử dụng nguồn nước sạch của người dân vùng nông thôn tăng cao thì bằng nhiều nguồn lực, các địa phương, tổ chức đã tự chủ vận dụng để đầu tư xây dựng công trình nước sạch. Từ 2006 trở về trước được xem là thời kỳ “nở rộ” của các công trình nước sạch nông thôn. Quy mô có, nhỏ lẻ có, xét cho cùng, nó đã giải quyết được sự bức thiết lúc bấy giờ. Chỉ có điều, sự đầu tư không cân xứng với mô hình quản lý đã đẩy hàng loạt công trình trở thành… đống phế liệu sau xây dựng. Kể cả khi đầu tư được quy về một mối cho chương trình mục tiêu quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường (VSMT) nông thôn thì chưa hẳn là “thuận buồm, xuôi gió” vì công trình hoạt động không hết công suất hoặc không lựa chọn được mô hình quản lý phù hợp.
Ông Nguyễn Hồng Quang - Giám đốc Trung tâm Nước sạch & VSMT nông thôn cho biết: “Năm 2013, đợt I, UBND tỉnh đầu tư sửa chữa, nâng cấp, góp phần tái tạo 7 công trình cấp nước tưởng chừng đã bị “khai tử”. Hiện, các công trình đang phát huy hiệu quả, thiết thực nhất là với vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn về nguồn nước. Tuy nhiên, hiện trạng của các công trình cấp nước nông thôn tập trung vẫn tồn tại bức tranh đối lập, nhiều công trình gặp khó khăn trong công tác vận hành. Việc thực hiện Thông tư 54 của Bộ Tài chính sẽ là cơ hội để tỉnh xác lập lại giá trị của công trình, từ đó, bàn giao phân cấp, nhằm gắn kết rõ ràng về trách nhiệm của đơn vị quản lý với công trình”.
Toàn tỉnh có 39 công trình cấp nước nông thôn đang hoạt động thì có đến gần một nửa thất lạc hồ sơ và 100% công trình không có xác lập về chủ sở hữu. Không có ràng buộc về trách nhiệm, năng lực quản lý hạn chế cộng với nhận thức về sự thiết yếu của nước sạch còn mơ hồ là nguyên nhân làm cho các công trình dần xuống cấp.
Công trình cấp nước sinh hoạt xã Cương Gián (Nghi Xuân) được đầu tư từ năm 2005 (DANIDA tài trợ) với nguồn vốn trên 2,2 tỷ đồng, dự kiến sẽ cung cấp khoảng 350 m3 nước/ngày đêm. Thế nhưng, sau khi hoàn thành 6 tháng, công trình phải “đắp chiếu” vì nước xuất hiện váng sau xử lý. Hay như công trình cấp nước sinh hoạt xóm 3, xã Kim Lộc (Can Lộc), mặc dù là công trình nhỏ, tồn tại 8 năm nay, nhưng chỉ vì hạch toán chưa phù hợp mà khả năng duy tu, bảo dưỡng gặp nhiều khó khăn, thu không bù chi.
Suốt 3 tháng, Trung tâm Nước sạch & VSMT nông thôn đã cùng với đơn vị tư vấn rà soát từng công trình để đánh giá hiện trạng, tìm ra “lỗ hổng” trong vấn đề vận hành. Từ đó, đề xuất phương án quản lý, sử dụng và khai thác công trình. Ông Nguyễn Văn Khang - Trưởng phòng Tuyên truyền, thành viên đoàn công tác cho biết: “Nói cách khác, động thái này chính là làm lại “giấy khai sinh” cho các công trình cấp nước nông thôn tập trung. Trong số 39 công trình, có 2 công trình đoàn đề xuất thanh lý, còn lại tham mưu UBND tỉnh phân cấp về các đơn vị, địa phương để quản lý trên toàn hệ thống”.
Tiền trạm cho công tác này, trong năm qua, Trung tâm Nước sạch & VSMT nông thôn đã tổ chức các buổi tập huấn về quản lý, vận hành. Theo chia sẻ của ông Nguyễn Hồng Quang - Giám đốc trung tâm thì việc tập huấn không còn mang khái niệm lý thuyết mà cán bộ trung tâm đã “cầm tay chỉ việc” từng công trình.
Yếu tố bền vững không chỉ nằm ở cơ sở vật chất. Hiệu quả bền vững của một công trình chính là chiếc gương phản chiếu khả năng của nhà đầu tư, bộ cơ chế, chính sách, sự quan tâm của chính quyền sở tại và cả ý thức tham gia của người dân đối với vấn đề bức thiết như nước sạch. Đó chính là bài toán mà các địa phương, đơn vị cần quan tâm sau bàn giao.