Sau gần hai năm tái thiết hệ thống an ninh năng lượng nhằm bù đắp nguồn cung khí đốt qua đường ống từ Nga, châu Âu một lần nữa phải đối mặt với những biến động lớn trên thị trường khí đốt toàn cầu.
Theo Euronews, trước mùa đông, EU đặt mục tiêu đưa tỷ lệ lấp đầy các kho khí đốt lên khoảng 90% công suất, nhằm tạo nguồn dự phòng khi nhu cầu tăng cao hoặc nguồn cung bị gián đoạn. Tuy nhiên, mục tiêu này đang trở nên khó khăn hơn khi nguồn LNG trên thị trường quốc tế chịu sức ép.
Tình hình càng đáng lo ngại khi xung đột với Iran và những gián đoạn tại Eo biển Hormuz đang tác động mạnh đến dòng chảy LNG toàn cầu. Tuyến hàng hải này đóng vai trò quan trọng trong vận chuyển khí đốt quốc tế, vì vậy bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể gây thêm sức ép đối với các thị trường nhập khẩu LNG, trong đó có châu Âu.
MỤC TIÊU DỰ TRỮ 90% NGÀY CÀNG XA
Theo công ty phân tích thị trường năng lượng Montel, lượng khí đốt dự trữ của châu Âu mới chỉ đạt khoảng 5% công suất vào cuối tháng 7, thấp hơn khoảng 12 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái và thấp hơn 16 điểm phần trăm so với mức trung bình 5 năm.
Trong bối cảnh nguồn cung được dự báo tiếp tục thắt chặt, Ủy ban châu Âu đã cho phép các nước thành viên linh hoạt hơn trong việc thực hiện mục tiêu dự trữ khí đốt. Thay vì bắt buộc phải đạt 90%, một số quốc gia có thể hoàn thành ở mức thấp hơn, thậm chí xuống tới 75%, nhằm hạn chế nguy cơ các doanh nghiệp và người tiêu dùng đồng loạt mua khí để tích trữ, qua đó đẩy giá tăng mạnh.
Tuy nhiên, ngay cả với mức yêu cầu linh hoạt hơn, tốc độ bổ sung khí hiện nay vẫn chưa đủ để tạo ra một vùng đệm an toàn trước mùa đông.
Mô hình của Montel dự báo lượng khí dự trữ của châu Âu có thể đạt từ 69-84% vào ngày 1/11, tùy thuộc vào tốc độ bơm khí vào kho trong những tháng tới và lượng LNG mà châu Âu có thể tiếp cận. Điều này đồng nghĩa mục tiêu 90% của EU gần như nằm ngoài khả năng thực hiện.
Đức là một trong những trường hợp đáng chú ý nhất. Tại nền kinh tế lớn nhất châu Âu, các kho khí đốt mới chỉ đạt khoảng 46% công suất vào cuối tháng 7.
Trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 7, lượng khí bơm ròng vào các kho dự trữ của châu Âu thấp hơn 11% so với mức trung bình 5 năm và thấp hơn 18% so với cùng kỳ năm trước. Khoảng thiếu hụt này đang tạo sức ép lớn lên châu Âu trong ba tháng cuối của mùa bổ sung khí đốt.
Theo Joachim Endress, chuyên gia thị trường khí đốt tại Montel, tình trạng gián đoạn kéo dài đối với dòng LNG qua Eo biển Hormuz đang tiếp tục gây áp lực lên thị trường khí đốt châu Âu khi mùa đông đến gần.
CHÂU ÂU PHẢI CẠNH TRANH VỚI CHÂU Á
Một trong những vấn đề lớn nhất đối với châu Âu hiện nay là nguồn LNG trên thị trường quốc tế ngày càng trở nên khan hiếm hơn, trong khi nhu cầu tại châu Á tăng mạnh.
Montel ước tính, trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7, châu Âu chỉ tiếp nhận trung bình khoảng 105 chuyến tàu LNG mỗi tháng. Con số này thấp hơn đáng kể so với khoảng 130 chuyến/tháng cần thiết để đưa lượng khí dự trữ lên gần 80% vào đầu tháng 11.
Khoảng thiếu hụt tương đương khoảng 72 chuyến tàu LNG đang đặt châu Âu trước một bài toán khó. Nếu muốn đạt mức dự trữ 80% vào tháng 11, châu Âu sẽ phải thu hút hơn 140 tàu LNG mỗi tháng trong cả tháng 8, 9 và 10.
Theo Montel, kịch bản này khó xảy ra nếu giá khí tại châu Âu không tăng đáng kể hoặc dòng LNG qua Eo biển Hormuz không được khôi phục.
Sự cạnh tranh với châu Á càng trở nên gay gắt khi các lô LNG của Mỹ trước đây được vận chuyển tới châu Âu ngày càng được chuyển hướng sang các thị trường châu Á, nơi người mua sẵn sàng trả giá cao hơn.
Lượng LNG của Mỹ xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Ấn Độ đã tăng gấp ba lần trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 7, đạt mức kỷ lục. Riêng trong tháng 7, lượng LNG Mỹ giao tới 5 thị trường này lần đầu tiên vượt lượng LNG Mỹ xuất khẩu sang châu Âu.
Trong phần lớn thời gian kể từ tháng 4, việc bán LNG của Mỹ sang khu vực Đông Bắc Á mang lại lợi nhuận cao hơn so với vận chuyển tới Tây Bắc Âu. Điều này tạo động lực kinh tế rõ rệt để các nhà cung cấp chuyển hướng các lô hàng sang châu Á.
Đối với châu Âu, hệ quả là phải trả giá cao hơn để thu hút LNG quay trở lại thị trường. Chi phí nhập khẩu năng lượng vì thế có nguy cơ tăng lên, đồng thời gây thêm sức ép đối với các doanh nghiệp và người tiêu dùng.
ÁP LỰC GIÁ KHÍ GIA TĂNG TRƯỚC MÙA ĐÔNG
Lượng khí dự trữ thấp đồng nghĩa với việc châu Âu có ít dư địa ứng phó hơn nếu thời tiết lạnh bất thường khiến nhu cầu tăng mạnh hoặc nguồn cung toàn cầu tiếp tục bị gián đoạn.
Đây cũng là yếu tố có thể khiến giá khí tự nhiên tại châu Âu chịu thêm áp lực trong những tháng tới. Một đợt rét kéo dài, một sự cố mới đối với nguồn cung LNG toàn cầu hoặc nhu cầu tăng mạnh từ châu Á đều có thể nhanh chóng làm cuộc cạnh tranh giành các lô LNG trở nên gay gắt hơn.
Trong kịch bản đó, châu Âu không chỉ phải cạnh tranh về nguồn cung mà còn phải cạnh tranh về giá. Khi các khách hàng châu Á sẵn sàng trả mức giá cao hơn, các nhà nhập khẩu châu Âu có thể buộc phải nâng giá mua để bảo đảm nguồn hàng. Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu vẫn cho rằng chưa có nguy cơ thiếu khí đốt ngay trước mắt.
Một người phát ngôn của Ủy ban châu Âu thừa nhận thị trường khí đốt toàn cầu đang trong “bối cảnh biến động”, nhưng bác bỏ khả năng xảy ra thiếu hụt khí đốt trong mùa đông, đồng thời khẳng định tình hình hiện tại “hoàn toàn chưa phải tình trạng khẩn cấp”.
Theo quan chức này, lượng khí dự trữ của EU đang tiến gần mức 62% và “không có mối lo ngại trước mắt nào đối với an ninh nguồn cung khí đốt của EU trước mùa đông tới”.
Dù vậy, khoảng cách giữa mức dự trữ hiện tại và mục tiêu 90% cho thấy châu Âu vẫn còn một chặng đường dài phải đi. Đặc biệt, thời gian để bổ sung khí trước khi mùa đông bắt đầu đang ngày càng ngắn lại.
Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine vào năm 2022, EU đã tái cấu trúc mạnh mẽ hệ thống khí đốt nhằm giảm và tiến tới chấm dứt sự phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng từ Nga. Mỹ và Na Uy đã nổi lên như những nhà cung cấp khí đốt quan trọng nhất của EU, chiếm khoảng 57% tổng lượng khí đốt nhập khẩu của khối trong năm 2025.
Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng hiện nay cho thấy việc giảm phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất không đồng nghĩa với việc châu Âu hoàn toàn miễn nhiễm trước các cú sốc của thị trường năng lượng toàn cầu.
Khi nguồn LNG ngày càng bị hút về châu Á và các tuyến vận chuyển quan trọng như Eo biển Hormuz đối mặt với nguy cơ gián đoạn, châu Âu sẽ phải chạy đua không chỉ với thời gian mà còn với các khách hàng LNG khác trên thế giới để bảo đảm nguồn cung cho mùa đông.
