Ngày 23/10, Nhà Trắng cho biết Ukraine và Nga đã nhất trí tạm thời đình chỉ các hoạt động quân sự tại thành phố Oleshky do Nga kiểm soát, thuộc tỉnh Kherson, bắt đầu từ ngày 29/10, nhằm tạo điều kiện vận chuyển hàng viện trợ nhân đạo và chuẩn bị sơ tán dân thường.
Thông báo của Nhà Trắng ghi nhận vai trò của Đệ nhất phu nhân Mỹ Melania Trump trong việc thúc đẩy thỏa thuận ngừng bắn cục bộ này. Theo đó, những người dân có nguyện vọng rời khỏi thành phố sẽ được hỗ trợ và bố trí phương tiện di chuyển đến địa điểm do họ lựa chọn, tại Ukraine hoặc Nga.
Nhà Trắng tuyên bố: "Cả hai quốc gia đã nhất trí tạm thời chấm dứt mọi hoạt động quân sự tại Oleshky để cho phép hàng viện trợ nhân đạo được đưa vào thành phố và chuẩn bị sơ tán dân thường thông qua một hành lang an toàn được chỉ định".
Theo thông báo, các đại diện dân sự của Ukraine và Nga sẽ đến từng nhà để gặp người dân và đánh giá nhu cầu hỗ trợ. Nhà Trắng cũng cho biết bà Melania Trump đã thu xếp để một "tổ chức truyền thông Mỹ độc lập, không thiên vị" đồng hành và ghi lại hoạt động của các nhóm công tác hai nước.
Tuy nhiên, báo The Kyiv Post tối 23/10 cho biết thông báo không nêu tên tổ chức truyền thông này, cũng không cung cấp thông tin chi tiết về cách thức giám sát việc thực hiện lệnh ngừng bắn, vận chuyển hàng viện trợ hay tổ chức hành lang sơ tán.
Trong khi đó, theo AP, Chính phủ Nga và Ukraine chưa lập tức đưa ra xác nhận riêng về thông báo này. Nhà Trắng cũng chưa công bố thời hạn ngừng bắn và số người dự kiến được sơ tán.
Khủng hoảng nhân đạo ngày càng nghiêm trọng
Oleshky nằm bên kia sông Dnipro, đối diện thành phố Kherson do Ukraine kiểm soát. Thành phố này đã nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng Nga kể từ khi cuộc xung đột toàn diện bùng phát vào năm 2022.
Theo ước tính của Nhà Trắng, hiện còn khoảng 1.700-2.000 người sinh sống tại Oleshky, trong đó có khoảng 50 trẻ em. Phần lớn cư dân còn lại là người cao tuổi.
Bà Melania Trump mô tả tình hình tại thành phố là "vô cùng nghiêm trọng", cho biết người dân đang rất cần được chăm sóc y tế, cung cấp thuốc men, lương thực và nước sạch.
Theo tuyên bố của Nhà Trắng, nguồn cung điện tại Oleshky rất hạn chế, nhiều tuyến đường bị gài mìn và thành phố thường xuyên phải hứng chịu các cuộc tấn công quân sự.
Thông báo được đưa ra sau nhiều tháng giới chức Ukraine và các tổ chức quốc tế cảnh báo về điều kiện sống tại Oleshky.
Kiev cho biết người dân không được tiếp cận ổn định với lương thực, nước uống và thuốc men, trong khi bom mìn và các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái khiến việc rời khỏi thành phố trở nên nguy hiểm.
Oleshky cũng từng chịu cảnh ngập lụt nghiêm trọng sau khi đập Kakhovka bị vỡ vào tháng 6/2023.
Đầu tuần này, Ukraine và Nga đã thảo luận về phương án sơ tán dân thường khỏi Oleshky và sáu khu dân cư lân cận.
Ủy viên Nhân quyền Ukraine Dmytro Lubinets cho biết các bên đang tiếp tục giải quyết những vấn đề chưa thống nhất liên quan đến lệnh ngừng bắn và việc sơ tán người dân tới khu vực do Ukraine kiểm soát.
Theo ước tính của Ukraine, khoảng 6.000 dân thường, trong đó có tới 200 trẻ em, có thể vẫn đang sinh sống tại bảy khu dân cư nói trên. Riêng Oleshky có thể còn tới 2.000 người.
Vào thời điểm đó, chưa có ngày sơ tán cụ thể nào được công bố. Ông Lubinets cho biết các cuộc đàm phán vẫn diễn ra hằng ngày, song nhiều vấn đề khó khăn chưa được giải quyết.
Điều kiện sơ tán và cơ chế giám sát vẫn chưa rõ ràng
Thông báo của Nhà Trắng đề cập đến một thỏa thuận có phạm vi rộng hơn, bao gồm việc các đại diện dân sự đến từng hộ gia đình, đánh giá nhu cầu của người dân và tổ chức phương tiện đưa những người sơ tán đến địa điểm do họ lựa chọn.
Tuy nhiên, Nhà Trắng không cho biết liệu các quy trình này đã được thảo luận với Chính phủ Ukraine hay chưa, cũng không nêu chi tiết cách thức di chuyển người dân qua hành lang an toàn được chỉ định.
Thông báo còn cho biết các bên đã phối hợp xây dựng những "quy trình kỹ thuật" và tiến hành rà phá bom mìn.
Dù vậy, Nhà Trắng không xác định tuyến đường sơ tán cụ thể, các cơ quan chịu trách nhiệm vận chuyển hàng viện trợ hoặc vai trò của những tổ chức nhân đạo quốc tế.
Kiev đã nhiều lần kêu gọi bảo đảm khả năng tiếp cận Oleshky và tổ chức sơ tán an toàn cho dân thường.
Đầu tháng này, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha mô tả thành phố là một "cái bẫy chết người", cho biết người dân đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các nhu yếu phẩm, trong khi những tuyến đường thoát khỏi thành phố và khu vực sông lân cận đều bị gài mìn.
Theo Kyiv Post, ông Sybiha đã kêu gọi Liên hợp quốc, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế và các đối tác quốc tế hỗ trợ vận chuyển hàng cứu trợ và sơ tán dân thường.
Theo kế hoạch được Nhà Trắng công bố, lệnh ngừng bắn sẽ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 29/10.
Tuy nhiên, việc triển khai thỏa thuận, mở hành lang viện trợ nhân đạo và bảo đảm an toàn cho những người dân muốn rời khỏi Oleshky sẽ phụ thuộc vào việc cả hai bên có xác nhận và thực hiện đúng những nội dung đã được công bố hay không.
