Theo truyền thông Mỹ ngày 4/11, với Iran, Israel và Ukraine, vấn đề không chỉ nằm ở việc bên nào kiểm soát Quốc hội. Kết quả bầu cử giữa kỳ ở Mỹ có thể ảnh hưởng đến việc ông Trump theo đuổi thỏa thuận với Iran hay tiếp tục chiến tranh; mức độ suy giảm ủng hộ dành cho Israel; mức độ gây sức ép để Ukraine chấp nhận các điều khoản chấm dứt xung đột với Nga.
Tác động tới cuộc chiến Mỹ - Iran
Trong cuộc trả lời phỏng vấn kênh Fox News, ông Trump thừa nhận chiến tranh ở Iran là một phần nguyên nhân khiến đảng Cộng hòa thất bại. Phó Tổng thống JD Vance nói thẳng hơn trong bài đăng dài trên X ngày 4/11, ông viết: “Lý do chúng ta thua là cuộc chiến với Iran”.
Sau bầu cử giữa kỳ ở Mỹ, Iran coi thất bại của đảng Cộng hòa là phán quyết công khai về cuộc chiến Iran. Tuy nhiên, nước này cũng đang chuẩn bị cho khả năng Mỹ nối lại không kích hoặc nỗ lực thúc đẩy thỏa thuận trở lại.
Iran không đặt cược vào khả năng Mỹ đổi hướng. Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei nói rằng bất kỳ ai tin kết quả bầu cử sẽ làm thay đổi chính sách của Mỹ đều “sai lầm nghiêm trọng”. Các quan chức Iran cho biết chiến lược của nước này không phụ thuộc vào bầu cử Mỹ, đồng thời chuẩn bị cho khả năng chiến tranh tiếp diễn và đẩy mạnh ngoại giao.
Nguy cơ leo thang là có thật. Những thông tin cho rằng ông Trump có thể ra lệnh không kích mới với cường độ mạnh hơn đang khiến cả khu vực lo ngại. Tehran cảnh báo đòn trả đũa lần này sẽ có quy mô rộng hơn nhiều so với các đợt trước. Tuần này, ông Trump nói với một số nhà báo rằng ông đang cân nhắc giáng đòn mạnh vào Iran, nhưng lại nói với những người khác rằng trước mắt ông chưa có kế hoạch leo thang.
Ông Ali Vaez thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế bình luận: “Cuộc chiến Iran đã trở thành gánh nặng chính trị, khiến ông Trump đứng trước lựa chọn rõ ràng: đạt thỏa thuận rồi tuyên bố chiến thắng, hoặc tăng cường hành động quân sự để giành lại thế chủ động”.
Ngoại giao mở ra một hướng đi khác. Các cuộc đàm phán đình trệ suốt mùa hè đã được nối lại trong tuần qua. Iran cử quan chức đến gặp các nhà trung gian Qatar. Trước cuộc bỏ phiếu ở Mỹ, Iran đề nghị mở eo biển Hormuz trong vòng hai ngày nếu ông Trump chấp thuận bảy điều kiện của nước này.
Bà Sanam Vakil tại tổ chức Chatham House dự đoán ngoại giao sẽ được đẩy mạnh song song với các cảnh báo quân sự và thỏa thuận tạm thời về eo biển Hormuz dễ đạt hơn là thỏa thuận toàn diện.
Tác động tới quan hệ Mỹ - Israel
Tại Israel, thông báo trong ngày bầu cử rằng ông Trump sẽ đột ngột cắt viện trợ quân sự của Mỹ cho nước này là bất ngờ đầu tiên. Kết quả bầu cử cho thấy đảng Dân chủ giành chiến thắng ở cả hai viện Quốc hội là tình huống báo động ở mức cao nhất đối với Israel.
Sự ủng hộ lưỡng đảng dành cho Israel tại Mỹ vốn đã suy giảm. Đảng Dân chủ phẫn nộ trước số người thiệt mạng trong chiến tranh Gaza, còn ngày càng nhiều thành viên đảng Cộng hòa cho rằng Mỹ đã ủng hộ Israel quá mức.
Ông Michael Oren, cựu Đại sứ Israel tại Mỹ, bình luận: “Hiện nay, chỉ có một vấn đề nhận được sự đồng thuận của cả hai đảng: chỉ trích Israel”.
Ông Oren cho rằng việc chấm dứt viện trợ của Mỹ mới chỉ là bước khởi đầu của quá trình vừa bắt đầu diễn ra. Theo ông, Mỹ có thể chấm dứt chia sẻ tình báo với Israel và ngừng cùng phát triển các hệ thống quân sự quan trọng, chẳng hạn hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt. Ông cũng nhắc đến Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, nơi các tổng thống thuộc cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ từng bảo vệ Israel bằng quyền phủ quyết của Mỹ.
Ông Yaakov Katz, cựu tổng biên tập tờ Jerusalem Post, cảnh báo rằng còn nhiều diễn biến nữa. Ông viết trên X: “Điều ông Trump công bố về viện trợ quân sự mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Những thay đổi tiếp theo có thể gồm chặn bán vũ khí, đề xuất trừng phạt và cắt kinh phí các chương trình kinh tế chung’’.
Tác động tới xung đột ở Ukraine
Trong nhiều tuần, quan hệ giữa Tổng thống Volodymyr Zelensky và ông Trump liên tục lao dốc. Ông Trump yêu cầu thay tổng thống Ukraine, thúc đẩy các thỏa thuận năng lượng có lợi cho Nga. Vì vậy, Ukraine buộc phải sớm xác định lập trường sau bầu cử giữa kỳ ở Mỹ. Khi có kết quả bầu cử ở Mỹ, Ukraine hầu như không đưa ra bình luận chính thức.
Ông Sergiy Kyslytsia, một quan chức trong văn phòng tổng thống Ukraine, cam kết trên truyền hình Ukraine rằng nước này sẽ tiếp tục phát triển quan hệ chân thành, bình thường và ổn định với bất kỳ ai nắm quyền ở Quốc hội Mỹ.
Dù vậy, theo các chuyên gia, Ukraine vẫn cần Tổng thống Trump và Mỹ làm nhiều việc: cung cấp vũ khí, tiền bạc và cam kết rộng hơn rằng họ đứng về phía Ukraine.
