Diễn biến bất thường của thị trường xăng dầu thế giới đang khiến cơ chế điều hành giá xăng dầu trong nước phải vận hành linh hoạt hơn. Trong 8 ngày vừa qua, lần đầu tiên giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh tới 5 lần - điều hiếm thấy trong cơ chế điều hành hiện nay.
Đáng chú ý, trong 4 kỳ điều hành giá gần đây, liên Bộ Công Thương, Bộ Tài chính đã liên tiếp chi sử dụng Quỹ bình ổn giá để hạ nhiệt đà tăng, tổng mức chi 16.000 đồng/lít với xăng sinh học, xăng khoáng, dầu hỏa, dầu mazut và 20.000 đồng/lít với dầu diesel.
Vì sao giá xăng dầu trong nước có lúc cao dù giá thế giới đã giảm?
Lý giải việc điều hành giá xăng dầu linh hoạt theo ngày gần đây, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết mục tiêu là bám sát diễn biến giá thế giới và bảo đảm ổn định cung cầu trong nước.
Trước đây, giá xăng dầu được điều hành định kỳ vào thứ năm hàng tuần, dựa trên giá cơ sở của kỳ trước. Tuy nhiên, khi xung đột Trung Đông khiến giá thế giới biến động mạnh theo từng ngày, thậm chí từng giờ, cơ chế này bộc lộ hạn chế.
Vì vậy, ông Linh cho biết Bộ Công Thương đã báo cáo và được Thủ tướng cho phép áp dụng cơ chế điều hành linh hoạt theo Nghị quyết 36. Khi giá thế giới biến động trên 7%, cơ quan quản lý có thể điều chỉnh sớm, thậm chí theo ngày; đồng thời sử dụng Quỹ bình ổn để giảm tác động đến thị trường.
Nhờ cơ chế này cùng với việc chi Quỹ bình ổn khoảng 4.000 đồng/lít xăng và 5.000 đồng/lít dầu diesel, giá xăng dầu trong nước đã dần ổn định những ngày gần đây, đồng thời giúp doanh nghiệp chủ động nhập khẩu và giảm tâm lý tích trữ.
Ông Linh cũng lưu ý hoạt động nhập khẩu xăng dầu thường có độ trễ 3-4 ngày, nên giá trong nước được tính dựa trên giá cơ sở của các ngày trước đó. Vì vậy có thời điểm giá trong nước vẫn cao dù giá thế giới đã giảm trong ngày, nhưng xu hướng giảm sẽ phản ánh ở các kỳ điều hành sau.
"Có thời điểm giá xăng dầu trong nước vẫn cao dù giá thế giới đã giảm trong ngày, do việc điều hành phải dựa trên giá cơ sở của những ngày trước trong chu kỳ tính toán. Vì vậy, nếu trước đó giá thế giới ở mức cao thì giá trong nước vẫn có thể cao, và ngược lại khi giá thế giới giảm, người dân sẽ hưởng lợi ở các kỳ điều hành sau", ông giải thích.
Theo ông Linh, cơ chế điều hành linh hoạt sẽ giúp giá trong nước bám sát hơn biến động thị trường thế giới. Cơ quan quản lý cũng mong doanh nghiệp và người dân chia sẻ, bởi đây là giải pháp cần thiết trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh.
Hiện Quỹ bình ổn xăng dầu còn hơn 5.600 tỷ đồng. Với mức chi như hiện nay, ông cho biết quỹ có thể hỗ trợ bình ổn khoảng 15 ngày. Bộ Công Thương đang phối hợp Bộ Tài chính xây dựng các phương án ứng phó, trong đó nghiên cứu đề xuất Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu.
Tính toán nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu
Bên cạnh điều hành giá, theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, việc nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu đang được đặt ra cấp thiết nhằm tăng khả năng ứng phó với biến động của thị trường năng lượng thế giới và bảo đảm an ninh năng lượng.
Tại cuộc họp Tổ Công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của xung đột Trung Đông, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương xây dựng phương án mới về dự trữ xăng dầu.
Theo đó, giải pháp được xem xét trên hai trụ cột chính: Dự trữ quốc gia (mở rộng hệ thống kho, tăng nguồn lực và huy động doanh nghiệp tham gia) và dự trữ thương mại.
Hiện doanh nghiệp đầu mối phải duy trì dự trữ tối thiểu 20 ngày cung ứng, còn doanh nghiệp phân phối là 5 ngày; cơ quan quản lý sẽ tăng cường kiểm tra việc thực hiện.
Đồng thời, ông Linh cho biết các cơ quan chức năng cũng nghiên cứu phương án chủ động nguồn cung trên thị trường quốc tế để bảo đảm nguồn dầu thô và nguyên liệu cho sản xuất trong nước.