Chỉ vài ngày sau khi đặt mua một chiếc máy xay sinh tố trên sàn thương mại điện tử, chị Hoàng Thị Hoa (xã Thiên Cầm) liên tục nhận được những cuộc gọi từ số điện thoại lạ. Người giới thiệu khóa học tiếng Anh cho con, người chào mời gói chăm sóc da và có cả cuộc gọi báo chị đã trúng thưởng quà tặng từ cửa hàng chị chưa từng mua sắm. Điều khiến chị bất ngờ là họ biết rõ họ tên, số điện thoại, thậm chí cả địa chỉ nơi chị sinh sống.
Chị Hoa chia sẻ: “Bình thường tôi khá thận trọng khi chia sẻ thông tin cá nhân, chỉ khi thật sự cần thiết thì mới cung cấp. Vì vậy, khi liên tiếp nhận được những cuộc gọi như vậy, tôi rất lo lắng vì không biết thông tin của mình bị lộ từ đâu. Trước đó, tôi chỉ cung cấp cho cửa hàng khi đặt hàng online nên cũng không hiểu vì sao nhiều người lại biết rõ như vậy”.
Còn với chị Mỹ Linh (phường Thành Sen), những cuộc gọi nhận được không chỉ đơn thuần là chào mời mua sắm hay sử dụng dịch vụ mà còn có dấu hiệu lừa đảo.
Chị Mỹ Linh cho biết: “Tôi thường có thói quen mua hàng online, nhưng đây cũng là nguy cơ khiến thông tin cá nhân bị lộ ra ngoài. Mới đây, sau khi mua một món đồ mỹ phẩm trên sàn thương mại điện tử, tôi nhận được 2 cuộc gọi từ 2 số điện thoại lạ nhưng cùng một nội dung. Người gọi nói giọng miền Bắc, thông báo rằng tôi có đơn hàng đã được giao đến nhà, sau đó yêu cầu tôi gọi video qua Zalo để lấy thông tin thanh toán. Tuy nhiên, thực chất họ đang tìm cách thu thập dữ liệu giọng nói, khuôn mặt của tôi nhằm phục vụ cho các hành vi lừa đảo. Sau sự việc, tôi cũng đã thông báo cho người thân để cảnh giác những trường hợp tương tự”.
Câu chuyện của chị Hoa, chị Linh không phải là trường hợp hiếm gặp. Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và dịch vụ số đã mang lại nhiều tiện ích cho người tiêu dùng. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dân có thể đặt mua hàng hóa, thanh toán hóa đơn, đăng ký dịch vụ hay thực hiện nhiều giao dịch khác mà không cần rời khỏi nhà.
Tuy nhiên, để sử dụng các dịch vụ này, người tiêu dùng thường phải cung cấp cho bên bán khá nhiều thông tin cá nhân như họ tên, số điện thoại, địa chỉ... Những dữ liệu này được lưu trữ trên nhiều nền tảng khác nhau, từ sàn thương mại điện tử, đơn vị kinh doanh, ứng dụng giao hàng; nếu không được quản lý và bảo mật chặt chẽ, rất dễ bị rò rỉ, khai thác.
Luật sư Phan Văn Chiều – Giám đốc Công ty Luật TNHH Hà Châu (phường Thành Sen) cho rằng: Tình trạng lộ, lọt thông tin cá nhân của người tiêu dùng sau khi mua sắm trực tuyến hiện nay diễn ra phổ biến và đáng lo ngại. Trong quá trình giao dịch trên các nền tảng thương mại điện tử, dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng thường được thu thập qua nhiều khâu như sàn giao dịch, đơn vị vận chuyển, đối tác quảng cáo hoặc các bên cung cấp dịch vụ trung gian. Nếu việc quản lý và kiểm soát dữ liệu không chặt chẽ, các thông tin này có thể bị khai thác cho mục đích quảng cáo, tiếp thị hoặc thậm chí bị mua bán, sử dụng trái phép.
Thực tế cũng cho thấy nhiều người tiêu dùng sau khi đặt hàng trực tuyến thường xuyên nhận được các cuộc gọi quảng cáo, chào mời dịch vụ tài chính hoặc các cuộc gọi giả danh đơn vị giao hàng, cơ quan chức năng để thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
“Việc hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải tăng cường kiểm soát việc thu thập và sử dụng dữ liệu trong hoạt động thương mại điện tử, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo mật thông tin khách hàng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần xây dựng môi trường giao dịch số an toàn và minh bạch” – Luật sư Phan Văn Chiều chia sẻ.
Cùng với sự vào cuộc của các lực lượng chức năng trong quản lý và xử lý vi phạm, việc bảo vệ thông tin cá nhân cũng cần bắt đầu từ ý thức tự bảo vệ của mỗi người tiêu dùng. Người dân không nên chia sẻ thông tin nhạy cảm trên các website lạ, kiểm tra kỹ tính pháp lý của các sàn thương mại điện tử và ưu tiên sử dụng các biện pháp xác thực nhiều lớp để bảo vệ tài khoản cá nhân.
Trao đổi về vấn đề này, Thượng tá Nguyễn Trường Diệu - Trưởng phòng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an tỉnh Hà Tĩnh) nhấn mạnh: "Để bảo đảm an toàn thông tin trong kỷ nguyên số, người tiêu dùng cần xây dựng thói quen "kiểm chứng trước khi tin dùng". Khi tham gia giao dịch trực tuyến, cần hạn chế tối đa việc cung cấp thông tin cá nhân không cần thiết. Đặc biệt, người dân tuyệt đối không truy cập vào các đường link lạ được gửi qua tin nhắn hoặc email, không cung cấp mã OTP cho bất kỳ ai. Trong trường hợp nghi ngờ thông tin cá nhân bị lộ lọt hoặc có dấu hiệu bị lừa đảo, cần kịp thời thông báo cho cơ quan công an nơi gần nhất để có biện pháp can thiệp, ngăn chặn kịp thời, tránh để xảy ra những thiệt hại đáng tiếc về tài sản".
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, quy định tổ chức, cá nhân kinh doanh phải bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin của người tiêu dùng và chỉ được thu thập, sử dụng thông tin đúng mục đích đã thông báo.
Nghị định 356/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã thiết lập khung pháp lý tương đối toàn diện đối với việc thu thập, xử lý và lưu trữ dữ liệu cá nhân; trong đó yêu cầu việc xử lý dữ liệu phải có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu và phải áp dụng các biện pháp bảo mật phù hợp. Trong trường hợp thông tin cá nhân của người tiêu dùng bị tiết lộ hoặc sử dụng trái phép, pháp luật hiện hành quy định khá rõ về mức độ xử lý đối với tổ chức, cá nhân vi phạm.
Cụ thể, về xử phạt hành chính, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, tổ chức hoặc cá nhân có thể bị phạt tiền từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng, đồng thời buộc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như xóa dữ liệu thu thập trái phép, cải chính thông tin hoặc đình chỉ hoạt động xử lý dữ liệu. Về trách nhiệm dân sự, nếu việc tiết lộ hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân gây thiệt hại cho người tiêu dùng, bên vi phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật dân sự.
Về trách nhiệm hình sự, trong trường hợp nghiêm trọng, hành vi mua bán, trao đổi hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân trên mạng máy tính, mạng viễn thông có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 288 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), với mức phạt tiền lên đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù có thể lên tới 7 năm, tùy theo tính chất và hậu quả của hành vi vi phạm.
