Trước biến động về nhiên liệu do ảnh hưởng của xung đột chiến sự tại Trung Đông, Bộ Xây dựng đã đề xuất và kiến nghị hàng loạt các giải pháp nhằm đảm bảo nguồn cung nhiên liệu, cũng như các cơ chế, chính sách hỗ trợ về tài chính, tín dụng và giảm thuế, phí nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vận tải hoạt động.
Giá cước vận tải đồng loạt tăng
Trong báo cáo vừa gửi Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn về tác động của biến động giá nhiên liệu đối với các lĩnh vực vận tải và đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng thừa nhận, trước diễn biến căng thẳng của xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông, giá dầu thô và các sản phẩm xăng dầu trên thế giới có nhiều biến động, ảnh hưởng đến chi phí vận tải và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Cụ thể, lĩnh vực hàng hải và đường thủy, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 30-40% chi phí vận hành, giá nhiên liệu tăng 20% thì giá vận tải hàng hải sẽ tăng khoảng 15%, đường thủy nội địa tăng khoảng 18%.
Đối với vận tải biển quốc tế, các tuyến đi qua khu vực Trung Đông phải tăng hành trình, thời gian thêm khoảng 14-20 ngày (do phải đi vòng tránh xa vùng chiến sự) và tăng phụ phí rủi ro chiến tranh khoảng 2.000-4.000 USD/container. Hiện, giá dịch vụ vận tải quốc tế tăng tại một số tuyến như: Thành phố Hồ Chí Minh đi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Mỹ và châu Âu tăng khoảng 2-3 lần.
Với chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 30-40% giá thành vận tải ôtô, lĩnh vực đường bộ cũng chịu tác động mạnh mẽ khi giá xăng dầu tăng khiến các doanh nghiệp vận tải điều chỉnh tăng giá cước vận chuyển, ảnh hưởng đến chi phí logistics và giá thành hàng hóa.
Nhóm tăng giá mạnh (trên 30%) gồm 7 tỉnh/thành phố gồm: Ninh Bình (tăng đến 50%), Quảng Ninh (đến 33,3%), Vĩnh Long (đến 33,3%), Tuyên Quang (đến 33%), Lào Cai (đến 33%), Thừa Thiên Huế (đến 31%), Cà Mau (đến 30%). Đặc biệt, các tỉnh miền núi (Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai) ghi nhận mức tăng giá cước cao nhất (có tuyến tăng đến 50%) do cung đường khó khăn và tiêu hao nhiên liệu lớn.
Nhóm tăng giá trung bình (từ 10 -30%) gồm 11 tỉnh/thành phố gồm: Hồ Chí Minh (phổ biến 10-20%), Hải Phòng (15-30%), Cần Thơ (16,66%), Điện Biên (20-30%), Cao Bằng (14,29%), Thanh Hóa (10-20%), Hà Tĩnh (13-25%), Sơn La (10-20%), Lai Châu (12-20%), Thái Nguyên (7-25%), Đồng Nai (5-27%).
Lĩnh vực hàng không, chi phí nhiên liệu bay đang chiếm khoảng 35-40% tổng chi phí vận hành của các hãng hàng không. Việc không phận bị đóng hoặc hạn chế (như Iran, Iraq, Kuwait, Qatar, UAE, Israel) dẫn đến việc phải điều chỉnh lộ trình bay; phí bay qua hành lang thay thế và phụ phí rủi ro bảo hiểm... dẫn đến chi phí khai thác tăng.
Theo Hiệp hội vận tải hàng không quốc tế (IATA), giá nhiên liệu bay Jet A-1 tăng sẽ khiến chi phí khai thác của các hãng hàng không tăng thêm khoảng 50-60% và nếu giá Jet A-1 tăng đến mức 200USD/thùng trở lên thì chi phí của hãng hàng không sẽ tăng trên khoảng 70%.
Lĩnh vực đường sắt, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 26% giá cước vận tải đường sắt. Ngày 8/3, giá cước vận tải lĩnh vực này đã thực hiện điều chỉnh tăng 15% đối với vận tải hàng hóa và 10% đối với vận tải hành khách.
Đối với lĩnh vực đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng nhận định chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 3-5% chi phí xây dựng tùy theo loại công trình và việc tăng giá xăng dầu hiện nay chưa vượt mức dự phòng phí trong dự toán đầu tư xây dựng.
Hỗ trợ tài chính, giảm thuế, phí
Nhằm đảm bảo cung-cầu và bình ổn giá xăng dầu, giá cước vận tải hàng hóa và hành khách, Bộ Xây dựng đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo thực hiện “các giải pháp cấp bách ứng phó trong xung đột tại Trung Đông đang diễn ra” tại Nghị quyết 36/NQ-CP ngày 6/3/2026 của Chính phủ, trong đó chú trọng giải pháp đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu dầu thô cho các nhà máy lọc dầu duy trì hoạt động nhằm đảm bảo nguồn cung xăng, dầu trong nước.
Bộ cũng đề xuất Chính phủ tiếp tục thiết lập cơ chế làm việc cấp cao với các nước trong khu vực (như Thái Lan, Trung Quốc) để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện được các hợp đồng mua nhiên liệu Jet A-1 đã ký cũng như việc mua hàng trong tương lai.
Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Công Thương tiếp tục chỉ đạo các nhà máy lọc hóa dầu, chế biến khí có phương án mở rộng nguồn nhập nguyên liệu đầu vào để duy trì hoạt động và bảo đảm nguồn cung xăng, dầu trong nước; chỉ đạo các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu có phương án ưu tiên cung cấp nhiên liệu cho các doanh nghiệp chủ đạo vận tải, xây dựng trong trường hợp nguồn cung nhiên liệu thiếu hụt không đáp ứng nhu cầu sử dụng trong nước.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được đề nghị có chính sách hỗ trợ tài chính, tăng giới hạn tín dụng, tăng mức bảo lãnh thư tín dụng thanh toán để hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhập khẩu xăng, dầu, nguyên liệu dầu thô nhằm đảm bảo nguồn cung cho thị trường trong nước.
Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường đối với các mặt hàng xăng, dầu trong một khoảng thời gian phù hợp để ứng phó với tình hình diễn biến giá xăng, dầu thế giới.
Bộ Xây dựng tiếp tục nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ về thuế, phí liên quan đến các doanh nghiệp vận tải như: giảm 50% phí cất hạ cánh, điều hành bay trong lĩnh vực hàng không; miễn, giảm lệ phí ra vào cảng, bến thủy nội địa cho phương tiện thủy nội địa; xem xét bổ sung nhiên liệu phục vụ hoạt động vận tải vào danh mục hàng hóa được giảm VAT từ 10% xuống mức phù hợp.
Bộ Xây dựng cũng cam kết chỉ đạo các cơ quan đơn vị và Sở Xây dựng các địa phương tăng cường theo dõi diễn biến giá nhiên liệu và tác động đến giá dịch vụ vận tải, kịp thời tổng hợp, báo cáo và đề xuất các giải pháp điều hành phù hợp nhằm hạn chế tác động tiêu cực đến hoạt động vận tải và đời sống nhân dân.
Bộ Xây dựng sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát việc kê khai, niêm yết và điều chỉnh giá cước vận tải của các doanh nghiệp vận tải, bảo đảm việc điều chỉnh giá cước phù hợp với biến động chi phí đầu vào, công khai, minh bạch và tuân thủ quy định của pháp luật; khuyến khích các doanh nghiệp vận tải đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và từng bước chuyển đổi sang sử dụng phương tiện sử dụng năng lượng sạch, thân thiện với môi trường.
Đối với các hãng hàng không, doanh nghiệp tàu biển Việt Nam hoạt động tại nước ngoài, trong trường hợp cần thiết, Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Ngoại giao phối hợp có công hàm đến các nước UAE, Arab Saudi và một số nước lân cận đề nghị hỗ trợ khi tàu và thuyền viên Việt Nam có nhu cầu về lương thực nhu yếu phẩm; hỗ trợ làm việc với các quốc gia, nhà chức trách hàng không quốc tế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị cung ứng xăng dầu tiếp cận nguồn hàng và các hãng hàng không Việt Nam được duy trì slot lịch sử khi có kiến nghị của Bộ Xây dựng./.
