Từ những năm 1930, khi Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời, phong trào cách mạng Lào đã bước sang trang mới. Việc thành lập Xứ ủy Ai Lào (1934), thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945, Hiệp định Geneva 1954 và sự ra đời của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (1955) là những mốc son quan trọng. Đó là những điều kiện tiên quyết để Nhân dân Lào từng bước giành lại độc lập và nước CHDCND Lào chính thức ra đời ngày 2/12/1975.
50 năm xây dựng đất nước, đặc biệt là 40 năm đổi mới, đất nước Triệu Voi đã đạt được những thành tựu toàn diện: chính trị ổn định, QP-AN vững mạnh, KT-XH phát triển, vai trò đối ngoại ngày càng được nâng cao.
Trong suốt hành trình ấy, Việt Nam luôn là người bạn thủy chung, là chỗ dựa tin cậy của Lào. Mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện do Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Kaysone Phomvihane và Chủ tịch Souphanouvong gây dựng đã trở thành quy luật tồn tại và phát triển của mỗi nước. Song hành cùng mối quan hệ ấy, Đảng bộ và Nhân dân Hà Tĩnh qua các giai đoạn lịch sử luôn có những đóng góp quan trọng, bền bỉ và thầm lặng.
Trong chiến tranh, hàng vạn cán bộ, bộ đội, dân công hỏa tuyến của Hà Tĩnh đã sẵn sàng lên đường chiến đấu bảo vệ đất nước Lào và tái thiết xây dựng giúp bạn sau chiến tranh.
Tại thôn Xuân Khánh (xã Lộc Hà), chỉ một thôn nhỏ nhưng có đến hàng chục người từng làm nhiệm vụ trên đất Lào. Ông Nguyễn Văn Toản (88 tuổi) nhớ lại: “Năm 1973, khi đang là Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Bằng cũ, tôi được điều sang tỉnh Khăm Muồn làm Trưởng ban xây dựng hội trường Tỉnh ủy cho tỉnh bạn. Công việc rất vất vả, thiếu thốn đủ bề nhưng ai cũng phấn khởi vì sau 1 năm hoàn thành một công trình ý nghĩa”.
Đối với cựu chiến binh Bùi Văn Chính (SN 1949, xã Hồng Lộc), người có tới 23 năm gắn bó trên đất Lào, tình cảm dành cho đất nước Triệu Voi luôn đầy ắp mỗi khi nhắc lại. Ông kể: “Kỷ niệm khó quên nhất trong tôi vẫn là ngày 2/12/1975. Lúc đó, đơn vị tôi (C3, D48B, Tỉnh đội Hà Tĩnh - P.V) đóng quân cách Viêng Chăn 50 km. Khi nghe tin nước bạn giành độc lập, ai cũng xúc động, vui mừng cảm thấy như quê hương mình được giải phóng. Với chúng tôi, những người bộ đội tình nguyện, người dân Lào, đất nước Lào như quê hương thứ hai của mình vậy”.
Từ thời kỳ đổi mới đến nay, Hà Tĩnh tiếp tục tăng cường quan hệ hợp tác với các tỉnh của Lào, nhất là 2 tỉnh có đường biên giới Bolikhămxay và Khăm Muồn… trên các lĩnh vực: kinh tế, y tế, giáo dục, hỗ trợ sinh kế. Nhiều mô hình, hoạt động giao lưu được ghi dấu bởi sự chân tình và hiệu quả.
Nhiều năm qua, Hà Tĩnh còn góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho Lào. Các trường Đại học Hà Tĩnh, Cao đẳng Y tế Hà Tĩnh… đã giúp nước bạn đào tạo hàng nghìn sinh viên thuộc nhiều chuyên ngành như: y tế, giáo dục, kinh tế… Sau khi tốt nghiệp, họ đã trở về phục vụ đất nước.
Là cựu sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Hà Tĩnh, chị Sivilay Khammany (cán bộ Bệnh viện Đa khoa Hà Nội - Viêng Chăn) bày tỏ: “Những ngày này, trong niềm vui mừng 50 năm Quốc khánh Lào, tôi càng thêm trân trọng tình cảm và sự giúp đỡ của người dân Việt Nam dành cho đất nước Lào. Đặc biệt, nhiều người trẻ của Lào như tôi có cơ hội đóng góp xây dựng quê hương, nhờ được đào tạo bài bản từ các trường cao đẳng, đại học ở Hà Tĩnh”.
Một dấu ấn nổi bật trong hợp tác kinh tế là việc Công ty CP Cảng quốc tế Lào - Việt vừa khánh thành bến số 3 cảng Vũng Áng (tháng 4/2025). Sự kiện khẳng định quyết tâm của 2 chính phủ trong việc giúp Lào có lối ra biển, mở rộng giao thương. Chỉ riêng năm 2024, hơn 5 triệu tấn hàng hóa thông qua bến số 1 và số 2, trong đó 1/3 là hàng của Lào.
Nửa thế kỷ xây dựng và trưởng thành của Nhân dân Lào là hành trình kiên định con đường cách mạng, gắn bó máu thịt với Việt Nam. Trong những thành tựu ấy, luôn có những đóng góp lặng thầm nhưng đầy trách nhiệm của Nhân dân Hà Tĩnh. Ngày nay, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, mối quan hệ Việt - Lào không chỉ là tài sản quý báu của hai dân tộc, mà còn là nền tảng chiến lược để cùng nhau phát triển bền vững. Và tình hữu nghị đặc biệt ấy đang ngày mỗi nhân lên đậm sâu như lời nhắc nhở năm nào của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Việt - Lào 2 nước chúng ta. Tình sâu hơn nước Hồng Hà, Cửu Long”.
