Sau sắp xếp đơn vị hành chính, việc xử lý nhà, đất dôi dư trở thành nhiệm vụ cấp thiết của các địa phương. Bên cạnh ưu tiên điều chuyển, chuyển đổi công năng phục vụ mục đích công, cho thuê được xác định là giải pháp linh hoạt đối với những cơ sở có vị trí thuận lợi nhưng chưa có nhu cầu sử dụng.
Theo Sở Tài chính Hà Tĩnh, đến ngày 28/10, toàn tỉnh đã hoàn thành xử lý 385/590 cơ sở nhà, đất dôi dư, đạt 65,3%. Trong đó, 205 cơ sở được điều chuyển, chuyển đổi công năng phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và các mục đích công cộng khác.
Đáng chú ý, toàn tỉnh đã cho thuê thành công 98 cơ sở, mang lại nguồn thu khoảng gần 18 tỷ đồng/năm. Trong đó, 74 cơ sở cho thuê theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP: Quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác nhà, đất là tài sản công không sử dụng vào mục đích để ở giao cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà địa phương quản lý, khai thác và 24 cơ sở cho thuê đất ngắn hạn theo pháp luật về đất đai.
Một trong những cơ sở nhà, đất dôi dư đã hoàn thành thủ tục cho thuê theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP.
So với thời điểm ngày 10/8/2026, số cơ sở cho thuê hoàn tất tăng thêm 42, nguồn thu tăng khoảng 6,3 tỷ đồng/năm. Kết quả này cho thấy các cơ chế tháo gỡ khó khăn, đặc biệt là Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP của Chính phủ về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính đang phát huy hiệu quả.
Việc cho thuê không chỉ tạo nguồn thu thường xuyên mà còn hạn chế tình trạng trụ sở bỏ hoang, xuống cấp, lấn chiếm. Đặc biệt, Nhà nước vẫn giữ quyền sở hữu, chủ động thu hồi khi có nhu cầu sử dụng theo quy hoạch. Thời hạn cho thuê tối đa 10 năm, tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức có nhu cầu tiếp cận mặt bằng.
Tại xã Lộc Hà, trong tổng số 19 cơ sở nhà đất dôi dư, địa phương đã hoàn thành xử lý 9 cơ sở, còn 10 cơ sở đang tiếp tục thực hiện các thủ tục. Trong số 12 cơ sở giao Trung tâm Dịch vụ tổng hợp quản lý, khai thác theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP, đã có 5 cơ sở được cho thuê, ký hợp đồng, gồm các trụ sở: Chi cục Thi hành án dân sự huyện Lộc Hà, UBND xã Thạch Kim, BHXH huyện Lộc Hà, Trường Tiểu học Thịnh Lộc và Phòng Giáo dục và Đào tạo (cũ).
Riêng trụ sở Chi cục Thi hành án dân sự huyện Lộc Hà cũ, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp đã ký hợp đồng cho Công ty TNHH AnNa Decor thuê trong thời hạn 5 năm, với số thu ngân sách 125 triệu đồng/năm. Sau khi tiếp nhận mặt bằng, doanh nghiệp đã cải tạo, sắp xếp cơ sở vật chất để đưa vào sử dụng làm nhà xưởng sản xuất các sản phẩm đá mỹ nghệ.
Việc đưa trụ sở công dôi dư vào khai thác không chỉ góp phần hạn chế tình trạng bỏ trống, xuống cấp tài sản công mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp có thêm mặt bằng phục vụ sản xuất, kinh doanh, đồng thời mang lại nguồn thu ổn định cho ngân sách địa phương.
Anh Trần Duy Khánh – Quản lý Công ty TNHH AnNa Decor chia sẻ: “Việc địa phương đưa các trụ sở dôi dư vào cho thuê đã tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận mặt bằng phù hợp với nhu cầu hoạt động. Thay vì phải đầu tư xây dựng mới, chúng tôi có thể tận dụng cơ sở vật chất sẵn có, tiết kiệm chi phí ban đầu. Doanh nghiệp cũng xác định sẽ sử dụng đúng mục đích, chấp hành các quy định trong hợp đồng và có trách nhiệm bảo quản cơ sở vật chất trong suốt thời gian thuê”.
Ông Lê Văn Hân - Phó Chủ tịch UBND xã Lộc Hà cho biết: "Địa phương đang tập trung hoàn thiện thủ tục, thực hiện điều chỉnh giá và công khai thông tin mời thuê trên cổng thông tin điện tử, các kênh truyền thông chính thống để tổ chức, cá nhân có nhu cầu dễ dàng tiếp cận."
Tại xã Nghi Xuân, trong 12 cơ sở nhà đất dôi dư cần sắp xếp, xử lý, địa phương đã hoàn thành 7 cơ sở. Đối với 3 cơ sở thực hiện phương án quản lý, khai thác theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP đã cho thuê thành công 1 cơ sở, 2 cơ sở đang điều chỉnh, giảm giá.
Ông Trần Trọng Sơn - Phó Chủ tịch UBND xã Nghi Xuân chia sẻ: "Cho thuê là giải pháp phù hợp với những cơ sở có vị trí thuận lợi nhưng chưa có nhu cầu sử dụng cho mục đích công. Cách làm này vừa tạo nguồn thu, vừa hạn chế xuống cấp, lấn chiếm tài sản và giữ quỹ nhà đất để Nhà nước chủ động sử dụng lâu dài. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ được bảo đảm khi lựa chọn đúng tài sản, đúng phương thức, đúng giá và giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện hợp đồng."
Theo Thông báo số 665/TB-UBND ngày 24/9/2026, Hà Tĩnh phấn đấu hoàn thành ít nhất 85% số cơ sở vào cuối tháng 10/2026 và xử lý toàn bộ trong năm 2026. Với 205 cơ sở còn lại, các địa phương cần quyết liệt hơn trong lựa chọn phương án, hoàn thiện hồ sơ và tổ chức thực hiện.
Cùng với việc lựa chọn đúng phương án ngay từ đầu, cần tăng cường kiểm tra sau xử lý, bảo đảm tài sản được sử dụng đúng mục đích, người thuê thực hiện đầy đủ nghĩa vụ hợp đồng. Danh mục nhà đất cho thuê, đấu giá và tiến độ xử lý phải được công khai để người dân giám sát, tổ chức, cá nhân thuận lợi tiếp cận.
Đặc biệt, các cơ quan, đơn vị cần rà soát quỹ nhà đất dôi dư trước khi đề xuất xây dựng, mua sắm hoặc thuê trụ sở mới, tránh phát sinh lãng phí từ khâu đầu tư.
Ông Trần Anh Quân – Trưởng phòng Quản lý Giá – Công sản, Sở Tài chính Hà Tĩnh cho biết: “Thời gian tới, yêu cầu đặt ra là chuyển từ tư duy “xử lý cho xong” sang “sử dụng có hiệu quả và quản lý bền vững”. Theo đó, tiếp tục ưu tiên bố trí tài sản cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và các công trình phục vụ cộng đồng; những cơ sở chưa có nhu cầu sử dụng công mới xem xét cho thuê, đấu giá hoặc các hình thức khai thác phù hợp”.
Thực tế cho thấy, cho thuê tài sản công dôi dư không đơn thuần là giải pháp tạo nguồn thu trước mắt mà còn góp phần bảo toàn giá trị tài sản, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Khi được thực hiện công khai, minh bạch và gắn với nhu cầu thực tế, những trụ sở từng bỏ trống sẽ tiếp tục phát huy giá trị, trở thành nguồn lực có ích cho địa phương.
