Nguy cơ xung đột vượt kiểm soát
Các nhà phân tích cho biết, giờ là lúc phải tìm ra cách để hạ nhiệt một cuộc đối đầu có sức hủy diệt theo cấp số nhân giữa Mỹ và Iran, nếu không, sẽ có nguy cơ kích ngòi một cuộc chiến lan rộng vượt ra ngoài tầm kiểm soát của các bên.
Mặc dù các mối nguy hiểm của sự leo thang đang gia tăng, các nhà phân tích nhận định, không bên nào thực sự có thể gánh chi phí cho điều đó, dù là về mặt kinh tế hay chính trị trong nước.
Trong vài ngày qua, Tehran và Washington đã giáng những đòn nhanh chóng vượt qua việc phá hủy các mục tiêu quân sự và dần dần đẩy mức độ đặt cược của cuộc chiến vừa được khơi lại của họ lên cao hơn.
Cả hai bên đều đã tấn công các nhà máy điện và khử muối trong nước, có nguy cơ tước đi nguồn cung cấp điện và nước của hàng chục nghìn người trong cái nóng gay gắt chết người của mùa hè Vùng Vịnh.
Giao thông qua eo biển Hormuz quan trọng một lần nữa bị chặn bởi cả Tehran và Washington. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố eo biển này sẽ tiếp tục không an toàn chừng nào cái mà họ gọi là sự can thiệp của Mỹ trong khu vực vẫn tiếp diễn, đồng thời cảnh báo "tuyến đường này sẽ không an toàn cho việc vận chuyển các sản phẩm hóa dầu, và thậm chí không một giọt dầu hay khí đốt nào được đi qua". Trong khi đó, Mỹ đã khôi phục lệnh phong tỏa các cảng của Iran.
Các cuộc không kích của Mỹ đã oanh tạc dữ dội các tuyến đường và cơ sở hạ tầng ở miền Nam Iran, làm dấy lên những lo ngại rằng họ đang chuẩn bị mặt bằng cho một chiến dịch tấn công quân sự rộng hơn.
Ellie Geranmayeh, một chuyên gia về Iran tại Hội đồng Đối ngoại Châu Âu, cho biết: “Đây là thời điểm thức tỉnh cho cả hai bên. Họ hoặc là chọn lối thoát ngoại giao ngay bây giờ, hoặc phải đối mặt với nguy cơ để cuộc chiến vượt ra ngoài tầm kiểm soát của sự leo thang có quản lý”.
Khi các mục tiêu của hai bên mở rộng, phạm vi địa lý tiềm tàng của cuộc chiến cũng mở rộng theo. Sự gia tăng ăn miếng trả miếng nhằm vào cơ sở hạ tầng ở Iran và các nước Ả rập Vùng Vịnh có thể nhanh chóng tàn phá các quần thể dân cư trong khu vực. Iran đã cảnh báo, nếu bị tấn công đủ mạnh, họ sẽ nhắm vào các công trình Vùng Vịnh vốn có ý nghĩa sống còn đối với nguồn cung năng lượng quốc tế.
Tuần trước, Ả rập Xê út, một đồng minh của Mỹ, đã tấn công một sân bay do lực lượng Houthi liên minh với Iran kiểm soát ở Sanaa, Yemen. Bà Geranmayeh cho biết điều đó đã làm tăng khả năng Tehran sẽ kêu gọi các đồng minh Yemen của mình phong tỏa tuyến đường hàng hải quan trọng ở biển Đỏ, Bab al-Mandab. Một động thái như vậy sẽ nhanh chóng làm trầm trọng thêm các rủi ro đối với nền kinh tế toàn cầu.
Cái giá rất đắt
Theo các nhà phân tích, chi phí cho việc đẩy nhanh xung đột là rất cao đối với cả hai bên. Cả chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump và ban lãnh đạo cứng rắn mới của Iran đều phải đối mặt với tất cả các rủi ro kinh tế và chính trị tương tự - những điều mà chỉ một tháng trước đó đã buộc họ phải ký một “bản ghi nhớ hiểu biết” với từ ngữ mơ hồ nhằm đàm phán chấm dứt xung đột.
Sự tàn phá mà cuộc chiến gây ra cho nền kinh tế toàn cầu vẫn chưa hề thuyên giảm. Việc mở rộng hơn nữa cuộc chiến này có nguy cơ gây tổn hại cho các đồng minh đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.
Trong khi đó, nền kinh tế của Iran đã rơi vào tình trạng tồi tệ đến mức trước cuộc chiến. Giờ đây, trước một sự tàn phá trên diện rộng, đất nước này phải đối mặt với một sự tính toán kinh tế nguy hiểm, tình hình sẽ càng trở nên tồi tệ hơn do lệnh phong tỏa của Mỹ.
Chính những yếu tố làm cho sự leo thang trở nên nguy hiểm đối với Washington và Tehran cũng có thể là thứ đang thúc đẩy họ tham gia vào các cuộc tấn công rủi ro hơn, khi họ tìm cách gia tăng áp lực lên nhau.
“Xung đột hiện đã trở thành một cuộc chạy đua với thời gian và một cuộc chiến tiêu hao sinh lực. Câu hỏi quyết định sẽ là liệu tình trạng kinh tế và cơ sở hạ tầng đang suy thoái của Iran có diễn ra nhanh hơn sự tăng giá năng lượng do bất ổn ở eo biển Hormuz thúc đẩy hay không, hoặc ngược lại”, Hamidreza Azizi, một chuyên gia an ninh người Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc tế Đức, viết trên mạng xã hội.
Farzan Sabet, một nhà phân tích về Iran tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Geneva ở Thụy Sĩ, nhận định cảm giác thời gian đang tuột mất đó có thể là thứ đã thúc đẩy Iran tiến hành các cuộc tấn công vào tàu thuyền, khởi đầu cho vòng xoáy mới nhất. Động thái này không nhằm mục đích mở rộng xung đột, mà là để tận dụng các lợi thế chiến lược trong khi họ còn nắm giữ chúng.
Theo ông, “khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của họ nhanh chóng bị suy giảm”, khi Mỹ khuyến khích các tàu thuyền di chuyển qua tuyến đường thủy này vượt ra ngoài sự giám sát của Iran trong thời gian ngừng bắn.
Những cuộc tấn công gần đây được cho là nỗ lực của Iran nhằm “giữ cho bản thân họ có trọng lượng trên bàn đàm phán” hơn là để ra tín hiệu rằng họ đặt mục tiêu giành chiến thắng về mặt quân sự. Nó cũng cho thấy Tehran vẫn duy trì khả năng đánh trả và đôi khi vượt qua một quân đội Mỹ hùng mạnh hơn nhiều. Tuy nhiên, chúng cũng có thể dễ dàng phản tác dụng.
Khả năng những cuộc tấn công như vậy kích động sự phẫn nộ của công chúng ở Mỹ, hoặc đơn giản là khiến ông Trump tức giận, đặt nhà lãnh đạo Mỹ vào một vị thế mà ông có nhiều khả năng sẽ leo thang quân sự hơn nữa.
Với các rủi ro kinh tế và chính trị quá cao, ông Trump có rất ít lựa chọn dễ chịu cho việc leo thang.
Theo chuyên gia Sabet, từ nay đến đầu hoặc giữa tháng 8, chính quyền Tổng thống Trump có khả năng sẽ cố gắng làm suy yếu các nhà lãnh đạo Iran về mặt quân sự, hoặc phá hủy khả năng kiểm soát giao thông của Iran ở eo biển Hormuz thông qua các cuộc tấn công bất đối xứng. Tuy nhiên, có rất ít dấu hiệu cho thấy Mỹ có thể thành công trong việc đó.
“Tôi hoài nghi về việc bất kỳ sự leo thang đơn lẻ nào của Mỹ có thể thay đổi đáng kể tính toán của Iran. Nó phải là một điều gì đó thực sự chấn động địa cầu”, ông Sabet nhận định.
Một cách tiếp cận có thể đạt được hiệu ứng đó là một cuộc chiến trên bộ của Mỹ, có khả năng nhất là vào một hòn đảo phía nam gần eo biển Hormuz. Nhiều người Iran đã xem các cuộc tấn công dữ dội của Mỹ vào miền nam nước này như một dấu hiệu báo trước cho một chiến dịch như vậy.
Tuy nhiên, bà Geranmayeh, nhà phân tích của Hội đồng Châu Âu, cho biết các rủi ro trước đây khiến chính quyền Trump e ngại phương án đó, từ thương vong đến khả năng chiếm đóng kéo dài, hiện nay thậm chí còn lớn hơn. Binh sĩ Mỹ sẽ phải đối mặt với những bất lợi mới như cái nóng gay gắt của mùa hè, và các lực lượng Iran cho đến nay đã dành nhiều tháng để chuẩn bị cho một cuộc tấn công như vậy.
Ông Sabet lập luận, nếu ông Trump đang xem xét một chiến dịch như thế, nó có thể sẽ diễn ra sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ khi rủi ro chính trị đối với ông thấp hơn.
Dù vậy, những ngày tới vẫn vô cùng bấp bênh. Khi Iran mong muốn thể hiện sức mạnh quân sự của mình, mỗi cuộc tấn công đều có nguy cơ dẫn đến một tính toán sai lầm có thể làm sâu sắc thêm cuộc chiến thay vì thúc đẩy các cuộc đàm phán, ông Omid Memarian, một nhà phân tích về Iran tại DAWN, một viện nghiên cứu Trung Đông có trụ sở tại Washington, nhận định.
“Tôi nghĩ tình hình sẽ trở nên tồi tệ hơn nhiều trước khi nó có thể khá lên”, ông nói.
Theo NYT, Sky
