Hơn bốn tháng trước, lực lượng Mỹ - Israel đã nhắm vào các căn cứ quân sự, bệ phóng tên lửa và cơ sở hải quân cùng lãnh đạo Iran. Tuy nhiên, kết quả đạt được không đồng nhất. Dù Israel đã hạ sát Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, những người kế nhiệm ông lại có đường lối cứng rắn hơn.
Dù lực lượng Mỹ đã tấn công hàng nghìn mục tiêu, nhưng không phá hủy được khả năng Iran kiểm soát eo biển Hormuz.
Sau khoảng 90 ngày ngừng bắn hồi tháng 4, Mỹ hiện bước vào giai đoạn hai của chiến dịch quân sự với trọng tâm mới nhưng chiến lược chưa hoàn toàn rõ ràng.
Thứ Ba tuần trước, nhằm trả đũa các vụ tấn công tàu chở dầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh không kích hàng chục mục tiêu của Iran, bao gồm radar ven biển, bệ phóng tên lửa chống hạm và đội tàu tấn công cỡ nhỏ.
Đầu tuần này, Mỹ tiếp tục ném bom rải thảm, đánh trúng 140 mục tiêu quân sự chỉ trong ngày đầu tiên, theo New York Times.
CNN đưa tin rằng xuyên suốt thứ Ba, lực lượng Mỹ đã nối lại phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran. Tuy nhiên, cách thức quân đội Mỹ thực thi quyền kiểm soát eo biển vẫn là dấu hỏi.
Một vấn đề then chốt hiện nay là Tổng thống Trump đang để ngỏ kế hoạch chiếm đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu mỏ trọng yếu của Iran.
Ông Trump đã công khai ý định tấn công Iran mạnh mẽ hơn trong tuần tới, bao gồm cả việc đe dọa các cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn của Fox News ngày 14/7, khi được hỏi liệu ông vẫn có ý định chiếm hòn đảo này hay không, ông Trump đáp: "Nếu chúng tôi làm suy yếu họ đủ mạnh và đủ sâu, tôi sẽ làm như vậy".
Tổng thống Mỹ cũng tuyên bố sẽ tăng cường chiến dịch không kích, khẳng định các cuộc tấn công của Mỹ sẽ tiếp diễn cho đến khi ông quyết định rằng "như vậy là đủ", "khi Iran chấp nhận đàm phán".
Ở hậu trường, theo CNN, ông đã thảo luận nhiều kịch bản hành động quân sự trong tương lai với các quan chức cấp cao. Bên cạnh phương án mở chiến dịch chiếm đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu then chốt của Iran, đồng thời là việc ném bom các cơ sở ngầm tại núi Pickaxe, nơi được cho là có liên hệ với chương trình hạt nhân của Tehran.
Các quan chức cho biết những cuộc tấn công của Mỹ trong những ngày gần đây nhằm làm suy yếu năng lực của Iran trong việc cản trở tàu thương mại lưu thông qua eo biển. Nhưng việc phá hủy các mục tiêu như bệ phóng tên lửa và radar cũng có thể dọn đường cho những chiến dịch quân sự quy mô lớn hơn của Mỹ mà ông Trump đang cân nhắc.
Hiện tại, Mỹ đang duy trì hỏa lực áp đảo tại khu vực với sự hiện diện của hơn 50.000 quân lính. Theo thông báo từ Bộ Chỉ huy Trung tâm (CENTCOM), Mỹ đang triển khai hơn 20 tàu chiến và hàng trăm máy bay quân sự tại Trung Đông.
Giới phân tích nhận định việc Mỹ đánh phá hàng trăm mục tiêu quân sự là thông điệp cứng rắn gửi tới Tehran về khả năng mở rộng tấn công sang các cơ sở lưỡng dụng. Dù vậy, giới chức cấp cao Mỹ khẳng định trọng tâm thực sự vẫn là eo biển Hormuz.
Ngay cả các mục tiêu nằm cách xa eo biển, như cây cầu đường sắt ở đông bắc Iran bị đánh trúng tuần trước (cách eo biển hơn 1.100 km), cũng là hạ tầng hậu cần giúp Iran điều phối vũ khí đến khu vực tranh chấp.
Đến nay, Tổng thống Trump chưa phát động chiến tranh toàn diện, một phần do lo ngại Iran sẽ trả đũa vào các căn cứ Mỹ và cơ sở hạ tầng năng lượng tại Vùng Vịnh (Kuwait, Bahrain, Qatar, Saudi Arabia), đẩy giá dầu và khí đốt tăng vọt.
Mục tiêu của chiến dịch mới là buộc Iran đảm bảo tự do hàng hải qua eo biển, từ đó kéo Tehran trở lại bàn đàm phán về các vấn đề dài hạn như chương trình uranium.
Đến nay, Iran vẫn chưa khuất phục trước yêu cầu của ông Trump về việc từ bỏ kho vũ khí hạt nhân, bất chấp nhiều tuần không kích quân sự và một thỏa thuận tạm thời có thể cho phép Tehran kiếm được hàng tỷ USD từ việc bán dầu trên thị trường tự do.
Bế tắc ngoại giao đã thúc đẩy ông Trump yêu cầu các trợ lý đưa ra những lựa chọn leo thang mới nhằm buộc Iran phải đầu hàng, hoặc ít nhất là cam kết ngừng tấn công các tàu thương mại trên eo biển.
Chiến lược này đi kèm rủi ro lớn khi Iran nắm lợi thế bất đối xứng. Tehran không cần đánh chìm mọi tàu thuyền, mà chỉ cần gây đủ thiệt hại và đe dọa để khiến các công ty vận tải khiếp sợ. Thực tế, trong tuần này, tên lửa Iran đã bắn trúng hai tàu chở dầu thô ở nam eo biển (làm một thủy thủ Ấn Độ thiệt mạng) và một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng gần bờ biển Oman.
Giới chức Mỹ tin rằng thời gian vẫn đứng về phía Washington khi kinh tế Iran ngày càng khó khăn. Lệnh phong tỏa mới sẽ tái hiện tình trạng dồn ứ xuất khẩu và làm cạn kiệt nguồn thu từ dầu mỏ của Tehran. Tuy nhiên, thách thức thực sự nằm ở việc: Liệu sự kiên trì của giới lãnh đạo cứng rắn Iran có thể cầm cự lâu hơn áp lực từ đà tăng giá dầu mà ông Trump đang phải đối mặt hay không.
Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực, tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
