Đầu tư nâng cấp cửa khẩu, mở rộng không gian kết nối

Cửa ngõ giao thương trước yêu cầu phát triển mới

Trên tuyến biên giới dài gần 164,5 km tiếp giáp với Lào, Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo giữ vai trò nòng cốt trong kết nối giao thương với các tỉnh Trung Lào và Đông Bắc Thái Lan. Ngoài ra, Hà Tĩnh còn có 2 cửa khẩu phụ Kim Quang (xã Vũ Quang), Đá Gân (xã Sơn Hồng) kết nối với huyện Khăm Cợt thuộc tỉnh Bolikhămxay và lối mở Động Trìm (xã Hương Xuân) kết nối với huyện Na Kai thuộc tỉnh Khăm Muồn.

Từ năm 2021 đến nay, hệ thống cửa khẩu biên giới đất liền Hà Tĩnh đã làm thủ tục thông quan cho hơn 2,8 triệu lượt người, 781.650 lượt phương tiện; lượng hàng hóa xuất nhập khẩu gần 1,6 triệu tấn, kim ngạch gần 2,3 tỷ USD, thu ngân sách khoảng 2.010 tỷ đồng. Những kết quả này cho thấy vai trò quan trọng của các cửa ngõ biên giới trong kết nối và thúc đẩy giao thương khu vực.

Không chỉ thúc đẩy kinh tế, hệ thống cửa khẩu còn giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm QP - AN, bảo vệ chủ quyền, đối ngoại và đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia. Đại tá Bùi Hồng Thanh – Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy BĐBP (Bộ CHQS tỉnh) cho biết: “Từ đầu năm 2021 đến nay, chúng tôi đã phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện, xử lý gần 2.000 vụ vi phạm hành chính và đấu tranh, ngăn chặn 55 vụ với 66 đối tượng phạm tội về ma túy, xuất nhập cảnh trái phép, buôn lậu… Qua đó, góp phần giữ vững ANTT tại các cửa khẩu và toàn tuyến biên giới”.

Dù có vai trò quan trọng trên nhiều lĩnh vực, nhưng hệ thống hạ tầng tại các cửa khẩu, lối mở vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Tại Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, một số công trình đã xuống cấp, không gian chật hẹp, thiếu bãi đỗ phương tiện, bãi kiểm hóa và khu vực sang tải hàng hóa. Trang thiết bị phục vụ xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh còn thiếu, chưa đồng bộ và việc thu hút doanh nghiệp đưa hàng hóa qua cửa khẩu chưa đạt kết quả như kỳ vọng.

Các cửa khẩu phụ, lối mở cũng thiếu hạ tầng, đường giao thông nhỏ hẹp, thiết bị kiểm soát và nhân lực còn hạn chế. Hoạt động tại đây chủ yếu là xuất nhập cảnh của cư dân biên giới, chưa có xuất nhập khẩu hàng hóa. Riêng cửa khẩu phụ Kim Quang gần như tê liệt từ khi dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang đi vào hoạt động (năm 2018) do không còn đường đi đến cửa khẩu. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đầu tư đồng bộ hạ tầng và tổ chức lại không gian phát triển khu vực biên giới.

Mở rộng không gian kết nối, tạo động lực tăng trưởng

Nhằm đưa Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo trở thành trung tâm giao thương, dịch vụ và trung chuyển hàng hóa trên hành lang kinh tế Đông - Tây, ngày 16/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 439/QĐ-TTg phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo đến năm 2045. Khu kinh tế được định hướng phát triển đa ngành, tập trung vào thương mại, dịch vụ, logistics, du lịch, công nghiệp… với vùng lõi gồm 9 phân khu, diện tích 23.411 ha.

Ngoài 110 tỷ đồng đầu tư cho Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo giai đoạn 2021 – 2026, Hà Tĩnh đang từng bước cụ thể hóa kế hoạch, định hướng phát triển của trung ương. Theo đó, vào tháng 7/2026, UBND tỉnh đã có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án nâng cấp, cải tạo Nhà kiểm soát liên hợp và hạ tầng kỹ thuật khu vực cửa khẩu, giai đoạn 2026-2028 với tổng mức đầu tư hơn 154 tỷ đồng. Dự án này sẽ tập trung mở rộng nhà quốc môn, tăng số luồng phương tiện xuất nhập cảnh, cải tạo các hạng mục chức năng và nhiều hạng mục quan trọng khác.

Ông Trần Đình Nghị – Phó Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh cho biết: “Việc nâng cấp cửa khẩu được gắn liền với quy hoạch Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo đến năm 2045, nhằm hướng tới xây dựng khu kinh tế tổng hợp đa ngành, trong đó thương mại, dịch vụ và logistics là lĩnh vực trọng tâm. Chúng tôi sẽ thu hút các nhà đầu tư có năng lực phát triển kho bãi, trung tâm phân phối, dịch vụ vận tải, hậu cần xuất nhập khẩu; đồng thời tăng cường quản lý nhà nước, bảo đảm chặt chẽ hoạt động đầu tư, đất đai, xây dựng và kinh doanh”.

Hà Tĩnh còn đặt mục tiêu nâng cấp cửa khẩu phụ Đá Gân thành cửa khẩu chính vào năm 2030 và đưa lối mở Động Trìm lên cửa khẩu phụ vào năm 2032. Đây là định hướng tại Kế hoạch số 443/KH-UBND ngày 30/6/2026 về thực hiện Quy hoạch cửa khẩu biên giới đất liền thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, tuyến đường Tây - Lĩnh - Hồng dài 36 km, nối quốc lộ 8 với xã Sơn Hồng đã được tỉnh đầu tư và đưa vào sử dụng. Tuyến đường từ trung tâm xã đến cửa khẩu Đá Gân dài gần 18 km với tổng vốn đầu tư 150 tỷ đồng đang được thi công, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026. Cùng với đó, tuyến tỉnh lộ 553 qua Bản Giàng 2 đã được nâng cấp và được định hướng tiếp tục mở rộng đến Động Trìm.

Ông Nguyễn Minh Tuấn – Chủ tịch UBND xã Sơn Hồng cho biết: “Để chuẩn bị cho mục tiêu nâng cấp cửa khẩu Đá Gân, địa phương đang chủ động nắm bắt tình hình, sẵn sàng phối hợp với các sở, ngành liên quan để từng bước quy hoạch và triển khai các nhiệm vụ theo thẩm quyền. Việc nâng cấp cửa khẩu sẽ mở thêm cơ hội kết nối, thúc đẩy phát triển kinh tế, tăng cường đối ngoại, cải thiện đời sống người dân khu vực biên giới nên cấp ủy, chính quyền địa phương và Nhân dân rất phấn khởi”.

Cùng với đầu tư trong nước, Hà Tĩnh tăng cường phối hợp với các tỉnh biên giới của Lào để cải thiện hạ tầng kết nối. Theo đó, tỉnh tham mưu Chính phủ hai nước triển khai dự án mở rộng tuyến đường nối Nậm Phao - Cầu Treo bằng nguồn viện trợ của Chính phủ Việt Nam, do phía Lào thực hiện. Đồng thời, thúc đẩy cải tạo, nâng cấp các tuyến đường kết nối cửa khẩu Nậm Xắc - Sơn Hồng và lối mở Macca - Động Trìm để phục vụ cho mục tiêu chung.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Trần Báu Hà khẳng định: Phát triển hệ thống cửa khẩu biên giới đất liền không chỉ là yêu cầu về hạ tầng hay nâng cao năng lực thông quan, mà còn là vấn đề chiến lược trong mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế của Hà Tĩnh trong liên kết khu vực. Hà Tĩnh cũng đã xác định cần phải khai thác hiệu quả lợi thế địa kinh tế, đưa cửa khẩu trở thành điểm kết nối các dòng lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa Việt Nam với Lào, các tỉnh Đông Bắc Thái Lan. Quá trình này sẽ được thực hiện với tầm nhìn dài hạn, bảo đảm hài hòa giữa hiệu quả kinh tế, quản lý nhà nước, QP - AN và quan hệ hữu nghị, hợp tác với nước bạn Lào.