Đến lúc "lột xác" các nhà máy rác công nghệ lạc hậu!

“Khai sinh” muộn hơn nhưng Nhà máy Xử lý rác Đức Hương (xã Thượng Đức) đang đứng trước nguy cơ “chết yểu” và tiềm ẩn phát sinh một điểm nóng mới về rác. Mới khánh thành được 18 tháng nhưng nhà máy có mức đầu tư 15 tỷ đồng, công suất thiết kế 10 tấn/ngày chỉ mới kịp chạy thử vài tháng rồi... nghỉ.

Hà Tĩnh: Còn nhiều nỗi lo từ các lò đốt rác quy mô nhỏ lẻ

Các lò đốt rác độc lập ở Hà Tĩnh đang khiến cả cộng đồng lo lắng bởi công nghệ lạc hậu, công suất nhỏ, hoạt động cầm chừng, gây ô nhiễm môi trường.

Nhà xưởng đã bắt đầu hoen gỉ, mái bong tróc, dây chuyền xử lý và trạm cân bị hỏng, giữa Công ty Đầu tư và xây dựng Quốc Tế (nhà đầu tư) và HTX Môi trường Vũ Quang (đối tác) đang phát sinh mâu thuẫn. Nhà máy hiện không hoạt động, 1.120 tấn rác thải đang chất đống chưa xử lý, cùng đó mỗi ngày còn tiếp nhận thêm 3,5 – 5 tấn.

Anh Nguyễn Văn A. ở thôn Hương Hòa (xã Thượng Đức) cho hay: “Vì môi trường chung xanh – sạch – đẹp, chúng tôi đã chấp nhận cho đặt nhà máy rác này trên địa bàn, nhưng khi thấy dây chuyền của nhà máy lạc hậu, quy mô nhỏ, nhà xưởng tạm bợ, hoạt động cầm chừng thế này thì chúng tôi rất thất vọng. Đề nghị UBND tỉnh, Sở NN&MT và các ngành chức năng chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc các bên liên quan vào cuộc, tháo gỡ các vướng mắc để nhà máy hoạt động trở lại”.

Nhà máy Chế biến rác sinh hoạt Hoành Sơn (xã Kỳ Hoa) có công suất thiết kế 500 tấn/ngày, đã hoạt động 10 năm, phục vụ các địa bàn huyện Kỳ Anh (cũ), TX Kỳ Anh (cũ), huyện Đức Thọ (cũ). Dù nhà máy này được đầu tư khá lớn (425 tỷ đồng) nhưng vẫn chưa thể khiến người dân yên tâm khi để xảy ra nhiều sự cố như: vi phạm về quan trắc môi trường (tháng 1/2021), xảy ra cháy (tháng 7/2024), bị phạt về vi phạm quy định phòng cháy (tháng 8/2024), rò rỉ chất thải gây ô nhiễm nguồn nước (tháng 6/2025)…

Mặt khác, Nhà máy Chế biến rác sinh hoạt Hoành Sơn đang sử dụng công nghệ đốt truyền thống, khá lạc hậu, công suất thực tế chỉ 170 tấn/ngày, bằng khoảng 1/3 công suất thiết kế. Sản phẩm thu được sau quá trình xử lý chủ yếu là mùn vi sinh, tỷ lệ tinh vi sinh rất thấp nên khó bán, giá thấp. Vì vậy, việc nâng cấp dây chuyền, mở rộng công suất, thay đổi phương thức xử lý để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn là điều bắt buộc đối với nhà máy này.

Ông Hoàng Chí Thức – Giám đốc Công ty TNHH MTV Chế biến rác thải sinh hoạt Hoành Sơn cho biết: “Công suất, công nghệ của nhà máy hiện chỉ mới đáp ứng các yêu cầu cơ bản của thực tiễn chứ chưa thể xem là tiên tiến, hiện đại. Vì vậy, việc đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ cho nhà máy là yếu tố mang tính sống còn. Chúng tôi đang xây dựng các lò đốt yếm khí và nâng cấp hệ thống xử lý phân vi sinh đạt công suất 250 - 300 tấn/ngày. Ngoài ra, chúng tôi cũng luôn có định hướng mở rộng tối đa công suất (500 tấn/ngày) nhưng phải tính toán cụ thể nguồn nguyên liệu để có lộ trình nâng cấp phù hợp”.

Trên địa bàn hiện có 4 nhà máy hoạt động trong lĩnh vực chế biến rác là Nhà máy Xử lý rác Đức Hương, Nhà máy Chế biến rác sinh hoạt Hoành Sơn, Nhà máy Xử lý chất thải rắn sinh hoạt Cẩm Quan (xã Cẩm Xuyên) và Nhà máy Xử lý chất thải rắn sinh hoạt Nghèn (xã Can Lộc) với tổng công suất 750 tấn/ngày. Dù được xem là “đầu tàu” trong lĩnh vực xử lý rác thải sinh hoạt nhưng hiện nay, cả 4 cơ sở này vẫn chưa thực sự đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Thực tế cho thấy, hiện 3/4 nhà máy có “tuổi thọ” từ 10 – 15 năm nên xuất hiện hàng loạt vấn đề đáng lo ngại như: công nghệ đã lạc hậu, dây chuyền cũ kỹ, phương thức xử lý chủ yếu là đốt truyền thống, tỷ lệ rác tồn dư phải chôn lấp sau xử lý còn cao (khoảng 20%), công suất vận hành thực tế chỉ mới được khoảng 50% công suất thiết kế, hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp… Vì vậy, bài toán xử lý rác thải trong tương lai khó có thể đặt kỳ vọng quá lớn hay niềm tin trọn vẹn vào các nhà máy này.

Ông Đặng Hữu Bình – Trưởng phòng Môi trường (Sở NN&MT) cho biết: Dự báo những năm tới, lượng rác phát sinh trên địa bàn toàn tỉnh sẽ tăng nhanh và có thể đạt trên 1.000 tấn/ngày vào năm 2030, đặt ra nhiều thách thức, áp lực trong vấn đề xử lý. Điều này đòi hỏi các đơn vị quản lý nhà máy hiện nay phải chủ động thay đổi về công nghệ, quy mô, phương thức vận hành…

“Chúng tôi luôn động viên, khuyến khích, định hướng doanh nghiệp hiện đại hóa máy móc theo quy hoạch, lộ trình đã được phê duyệt và tình hình thực tiễn để cải thiện công suất, nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần tích cực trong việc giảm thiểu áp lực về rác thải và bảo vệ môi trường tốt hơn. Nhưng muốn chấm dứt các tồn đọng, vướng mắc về rác thải trong tương lai thì cần xây dựng một nhà máy điện rác hiện đại để xử lý theo hướng an toàn, tái sử dụng tài nguyên, giúp giảm đáng kể thể tích rác, thu hồi năng lượng nhiệt để phát điện…” - ông Đặng Hữu Bình cho biết thêm.