Đền thiêng bên cửa biển, nơi lưu dấu “Nữ trung hào kiệt”

Thu Trang 26/03/2026 09:58

Theo dõi Báo Hà Tĩnh trên

(Baohatinh.vn) - Trước thềm Lễ giỗ lần thứ 649 của Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu, đền Bà Hải nằm nơi cửa biển Kỳ Ninh (phường Hải Ninh, tỉnh Hà Tĩnh) rộn ràng sắc hội, chuẩn bị đón người dân, du khách tìm về.

Đền thờ Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu tọa lạc tại xã Kỳ Ninh cũ (nay là phường Hải Ninh), được xây dựng vào thế kỷ thứ XIV trên cồn cát cao và rộng.

Trải qua thời gian cùng với sự biến thiên của lịch sử, ngôi đền vẫn giữ được vẻ cổ kính, linh thiêng và trở thành địa chỉ du lịch tâm linh.

bqbht_br_500302634-122235842348204168-1768069860912573316-n.jpg

Đền thiêng gần 650 năm tuổi lặng lẽ giữa gió biển, lưu giữ ký ức và niềm tin của bao thế hệ cư dân vùng cửa biển

Năm 1991, đền thờ được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là Di tích lịch sử và Danh lam thắng cảnh cấp quốc gia.

Mỗi góc đền là một lớp trầm tích thời gian, nơi dấu tích lịch sử vẫn hiện hữu qua từng mái ngói, bậc đá.

Từng chi tiết nhỏ đều mang đậm dấu ấn kiến trúc cổ, với hoa văn mộc mạc, giản dị được người dân miền biển gìn giữ suốt hơn 6 thế kỷ qua.

bqbht_br_523355907-122247561116204168-6820364206901481915-n.jpg — Dấu tích thời gian đã phủ dày lên ngôi đền thiêng nơi cửa biển...

Từng chi tiết trong đền thể hiện sự tôn kính với bậc tiền nhân.

Tháng 2 âm lịch hàng năm, người dân Hà Tĩnh và đông đảo du khách thập phương lại tìm về với đền thờ Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu để dâng hương, tế lễ, tưởng nhớ ngày mất của bậc “Nữ trung hào kiệt”.

Chị Phạm Thị Thu (phường Sông Trí) cho biết: “Cứ mỗi dịp lễ giỗ Chế Thắng phu nhân, gia đình tôi lại chuẩn bị lễ vật chu đáo để về đền dâng hương, chiêm bái. Với chúng tôi, đây không chỉ là nét đẹp tín ngưỡng mà còn là dịp để bày tỏ lòng thành kính, cầu mong bình an cho gia đình...”.

Những ngày này, cán bộ, công chức phường Hải Ninh cũng như Ban Quản lý (BQL) khu di tích đang tích cực chuẩn bị các phần việc cho lễ giỗ lần thứ 649 Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu. Chuỗi hoạt động lễ giỗ được bố trí xuyên suốt trong 4 ngày (từ 9/2-12/2 âm lịch), kết hợp hài hòa giữa phần lễ và phần hội.

Những vòng hoa được kết tỉ mỉ, gửi gắm sự thành kính của người dân hướng về Thánh mẫu.

Công đoạn chuẩn bị hoa đăng góp phần tạo nên điểm nhấn cho lễ giỗ Thánh mẫu Nguyễn Thị Bích Châu. Việc tổ chức lễ giỗ không chỉ để tưởng nhớ tiền nhân mà còn là cách để gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa bền vững cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Ông Phan Công Đính - Phó Trưởng BQL Khu di tích đền thờ Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu cho biết: “BQL đã phối hợp với chính quyền địa phương triển khai đồng bộ các phần việc như chỉnh trang khuôn viên, vệ sinh môi trường, chuẩn bị không gian thờ tự và các điều kiện phục vụ lễ giỗ. Đến thời điểm này, cơ bản các hạng mục đã hoàn tất, sẵn sàng cho một mùa lễ giỗ diễn ra trang nghiêm, an toàn và chu đáo...”.

Không gian xung quanh đền được chăm chút, tạo ấn tượng thân thiện, trang nghiêm. Các bộ phận phục vụ được phân công cụ thể, sẵn sàng hỗ trợ người dân và du khách dâng hương.

...đến dọc lối dẫn từ đền ra sông Vịnh, cờ hội được cắm đồng bộ, góp phần tạo nên không khí trang nghiêm, sinh động.

Khuôn viên trước cổng chính đền được chỉnh trang, vệ sinh sạch sẽ, tạo diện mạo gọn gàng, khang trang; các hàng quán cũng được sắp xếp ngăn nắp, đảm bảo mỹ quan và trật tự.

Bà Nguyễn Thị Tuyết (TDP Tam Hải 1 - hộ kinh doanh trước cổng khu di tích) vui vẻ chia sẻ: "Chúng tôi đã chủ động chuẩn bị đầy đủ các mặt hàng, sắp xếp, bài trí gọn gàng, bắt mắt; đồng thời vệ sinh sạch sẽ khu vực kinh doanh để chào đón du khách thập phương về dâng hương, chiêm bái nhân dịp lễ giỗ...”.

Ông Trần Bá Toàn - Chủ tịch UBND phường Hải Ninh, Trưởng BQL Khu di tích Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu cho biết: “Lễ giỗ không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn là sự kiện văn hóa quan trọng của địa phương. Vì vậy, chúng tôi đặc biệt chú trọng công tác tổ chức theo hướng trang trọng, giữ gìn bản sắc truyền thống, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để Nhân dân và du khách thập phương về dâng hương, chiêm bái...”.

Theo sử sách, Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu (? - 1377) tên thật là Nguyễn Cơ, tự Bích Châu, quê ở xã Bảo Lộc (Hải Hậu, Nam Định - nay là tỉnh Ninh Bình). Bà là con gái của vị đại thần họ Nguyễn rất mực thanh liêm và bà Phạm phu nhân. Từ nhỏ cho đến khi trưởng thành, bà được cha mẹ dạy dỗ chu đáo về văn chương, đạo lý và võ thuật, cung kiếm. Khi lớn lên xinh đẹp, thông minh, bà được vua Trần Duệ Tông tuyển vào cung, sau này phong làm quý phi và rất được nhà vua sủng ái.

Là người thông tuệ, lại luôn lo lắng cho sự an nguy xã tắc, trong bối cảnh đất nước còn nhiều rối ren, chính sự chưa yên, lòng dân bất ổn, bà Bích Châu đã dâng vua Trần Duệ Tông (1336 – 1377) bản “Kê minh thập sách” gồm 10 điều trị nước an dân, đến nay vẫn còn giá trị.

Năm 1377, biên giới phía Nam Đại Việt bị giặc quấy rối, vua Trần Duệ Tông đem quân đi đánh Chiêm Thành, bà xin đi theo để hộ giá. Trên đường chinh phạt, do bị trúng kế của quân địch, các viên tướng của nhà vua lần lượt tử trận, khi đó bà Bích Châu đã thân chinh đứng ra chỉ huy đạo quân bảo vệ nhà vua. Không may bà bị trúng mũi tên tẩm độc, vết thương quá nặng, bà trút hơi thở vào giờ Tý, ngày 11/2/1377 (Đinh Tỵ).

Linh cữu Quý phi Bích Châu được đưa về Thăng Long theo đường biển. Tuy nhiên, đến cửa biển xã Kỳ Ninh (nay là phường Hải Ninh) ngày nay thì gặp mưa to gió lớn, không thể đi tiếp được, vua Trần Phế Đế (người kế vị vua Trần Duệ Tông vừa mất) liền xuống chiếu cho quan quân an táng linh cữu của bà tại đây và lập miếu để Nhân dân thờ phụng, hương khói.

Năm 1470, vua Lê Thánh Tông đi đánh giặc Chiêm Thành, đến cửa biển Kỳ Ninh phát hiện ngôi miếu, biết được câu chuyện đánh giặc của bà Bích Châu, đã đề tặng bốn chữ “Nữ trung hào kiệt” dán lên bài vị và làm lễ cầu mong hương linh quý phi trợ sức. Sau khi thắng trận trở về, vua Lê Thánh Tông hạ chiếu lập đền, cấp ruộng tế và người trông coi, sắc phong cho bà là Chế Thắng.