Đền thờ Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu tọa lạc tại xã Kỳ Ninh cũ (nay là phường Hải Ninh), được xây dựng vào thế kỷ thứ XIV trên cồn cát cao và rộng.
Trải qua thời gian cùng với sự biến thiên của lịch sử, ngôi đền vẫn giữ được vẻ cổ kính, linh thiêng và trở thành địa chỉ du lịch tâm linh.
Tháng 2 âm lịch hàng năm, người dân Hà Tĩnh và đông đảo du khách thập phương lại tìm về với đền thờ Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu để dâng hương, tế lễ, tưởng nhớ ngày mất của bậc “Nữ trung hào kiệt”.
Chị Phạm Thị Thu (phường Sông Trí) cho biết: “Cứ mỗi dịp lễ giỗ Chế Thắng phu nhân, gia đình tôi lại chuẩn bị lễ vật chu đáo để về đền dâng hương, chiêm bái. Với chúng tôi, đây không chỉ là nét đẹp tín ngưỡng mà còn là dịp để bày tỏ lòng thành kính, cầu mong bình an cho gia đình...”.
![bqbht_br_mg-9910.jpg](https://cdn.baohatinh.vn/images/2d680b0a6d38f21a6e75c29ca14efd5f09aa1e14c44f0c1aa527c0a2498694c4ca2c5982fa7baf332680d00fd54ef14d/bht_brd_mg-9910.jpg "Bà Nguyễn Thị Tuyết (TDP Tam Hải 1 - hộ kinh doanh trước cổng khu di tích) vui vẻ chia sẻ: "Chúng tôi đã chủ động chuẩn bị đầy đủ các mặt hàng, sắp xếp, bài trí gọn gàng, bắt mắt; đồng thời vệ sinh sạch sẽ khu vực kinh doanh để chào đón du khách thập phương về dâng hương, chiêm bái nhân dịp lễ giỗ...”.")
Theo sử sách, Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu (? - 1377) tên thật là Nguyễn Cơ, tự Bích Châu, quê ở xã Bảo Lộc (Hải Hậu, Nam Định - nay là tỉnh Ninh Bình). Bà là con gái của vị đại thần họ Nguyễn rất mực thanh liêm và bà Phạm phu nhân. Từ nhỏ cho đến khi trưởng thành, bà được cha mẹ dạy dỗ chu đáo về văn chương, đạo lý và võ thuật, cung kiếm. Khi lớn lên xinh đẹp, thông minh, bà được vua Trần Duệ Tông tuyển vào cung, sau này phong làm quý phi và rất được nhà vua sủng ái.
Là người thông tuệ, lại luôn lo lắng cho sự an nguy xã tắc, trong bối cảnh đất nước còn nhiều rối ren, chính sự chưa yên, lòng dân bất ổn, bà Bích Châu đã dâng vua Trần Duệ Tông (1336 – 1377) bản “Kê minh thập sách” gồm 10 điều trị nước an dân, đến nay vẫn còn giá trị.
Năm 1377, biên giới phía Nam Đại Việt bị giặc quấy rối, vua Trần Duệ Tông đem quân đi đánh Chiêm Thành, bà xin đi theo để hộ giá. Trên đường chinh phạt, do bị trúng kế của quân địch, các viên tướng của nhà vua lần lượt tử trận, khi đó bà Bích Châu đã thân chinh đứng ra chỉ huy đạo quân bảo vệ nhà vua. Không may bà bị trúng mũi tên tẩm độc, vết thương quá nặng, bà trút hơi thở vào giờ Tý, ngày 11/2/1377 (Đinh Tỵ).
Linh cữu Quý phi Bích Châu được đưa về Thăng Long theo đường biển. Tuy nhiên, đến cửa biển xã Kỳ Ninh (nay là phường Hải Ninh) ngày nay thì gặp mưa to gió lớn, không thể đi tiếp được, vua Trần Phế Đế (người kế vị vua Trần Duệ Tông vừa mất) liền xuống chiếu cho quan quân an táng linh cữu của bà tại đây và lập miếu để Nhân dân thờ phụng, hương khói.
Năm 1470, vua Lê Thánh Tông đi đánh giặc Chiêm Thành, đến cửa biển Kỳ Ninh phát hiện ngôi miếu, biết được câu chuyện đánh giặc của bà Bích Châu, đã đề tặng bốn chữ “Nữ trung hào kiệt” dán lên bài vị và làm lễ cầu mong hương linh quý phi trợ sức. Sau khi thắng trận trở về, vua Lê Thánh Tông hạ chiếu lập đền, cấp ruộng tế và người trông coi, sắc phong cho bà là Chế Thắng.
