Di sản văn hóa Hà Tĩnh - 80 năm hành trình tỏa sáng

Dấu mốc khó quên

Cuối năm 2024, người dân Hà Tĩnh vô cùng phấn khởi chào đón và hòa vào không khí 2 sự kiện văn hóa nổi bật, đầy ý nghĩa được tổ chức ngay trên quê hương núi Hồng - sông La. Đó là: Festival “Về miền ví, giặm - Kết nối tinh hoa di sản” và lễ kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (1724-2024).

Festival ví, giặm được tổ chức nhân kỷ niệm 10 năm (2014-2024) di sản được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa (DSVH) phi vật thể đại diện của nhân loại. Ngày hội có sự tham gia của nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước làm tỏa sáng DSVH đã được UNESCO ghi danh. Festival là cuộc tổng kết, cho thấy những thành tựu trong công tác bảo tồn và phát huy di sản mà Hà Tĩnh đã làm được. Hiện nay, toàn tỉnh có gần 200 CLB dân ca ví, giặm ở tất cả các phường, xã.

Lễ kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác được tổ chức nhân dịp UNESCO ra nghị quyết tổ chức lễ kỷ niệm vinh danh và đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Mộ và Nhà lưu niệm Lê Hữu Trác. Lễ kỷ niệm cho thấy hành trình khơi nguồn bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

GS.TS. Thầy thuốc Nhân dân Lê Năm - nguyên Giám đốc Bệnh viện Bỏng quốc gia Lê Hữu Trác nhớ lại: “Những năm 1980-1990, khu mộ Đại danh y gần như không ai biết tới. Nay, nhờ nỗ lực của tỉnh, các cấp, ngành và cá nhân, di tích đã trở thành công trình tầm vóc quốc gia, thu hút đông đảo du khách”.

Số liệu từ Sở VH-TT&DL cho thấy: Từ di tích đầu tiên là mộ và miếu Đại thi hào Nguyễn Du được xếp hạng cấp quốc gia năm 1962 (đến 2012 được công nhận di tích quốc gia đặc biệt), đến nay, toàn tỉnh đã có 694 di tích được xếp hạng, gồm 3 di tích quốc gia đặc biệt, 92 di tích quốc gia, hàng trăm di tích cấp tỉnh; 2 danh nhân được UNESCO vinh danh (Nguyễn Du và Lê Hữu Trác); 5 di sản được UNESCO ghi danh (ca trù; dân ca ví, giặm; Mộc bản Trường học Phúc Giang; Hoàng Hoa sứ trình đồ; Văn bản Hán Nôm làng Trường Lưu); 4 lễ hội truyền thống là di sản phi vật thể cấp quốc gia cùng hàng chục lễ hội dân gian được khôi phục và duy trì thường niên.

Bền bỉ giữ hồn di sản

Đằng sau các con số là công sức của nhiều thế hệ bền bỉ bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa. Cùng với các đóng góp lớn lao của các nhà nghiên cứu văn hóa (như: Võ Hồng Huy, Thái Kim Đỉnh), các nhà văn, rất nhiều nghệ nhân đã thực sự là người giữ hồn di sản. Nghệ nhân Nhân dân Trần Khánh Cẩm (xã Kỳ Anh) kể: “Những năm 1960, để sưu tầm một làn điệu ví, giặm cổ, tôi đạp xe hàng chục km trong hàng tháng trời lên vùng thượng Kỳ Anh, ăn ở cùng dân để ghi chép, phục dựng và lan tỏa”.

Tại “miền đất hát” Nghi Xuân, Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Ban - khi còn là cán bộ Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Nghi Xuân (cũ) những năm 1990-2000, đã dành rất nhiều thời gian phục hồi ca trù Cổ Đạm, dân ca ví, giặm, trò Kiều… Những năm 1990, nơi đây gần như “trắng” người hát dân ca, nhưng nay đã có hàng trăm CLB dân ca ví, giặm, 2 CLB ca trù. “Thời điểm đó, nếu chậm vài năm, những người lưu giữ ca trù Cổ Đạm sẽ mất và di sản cũng mất theo” - ông Nguyễn Ban nhớ lại.

Bên cạnh các nhà nghiên cứu và nghệ nhân, ngành văn hóa còn kiên trì khảo sát, lập hồ sơ, trùng tu, tôn tạo, đến mở rộng không gian văn hóa. Hàng chục năm trước, Hà Tĩnh bắt tay bảo tồn di sản trong điều kiện nghèo nàn, nhiều công trình xuống cấp, bị lấn chiếm. Tuy nhiên, với vai trò hạt nhân, ngành văn hóa vừa lập hồ sơ xếp hạng di tích, vừa chủ trương tổ chức trùng tu, tôn tạo. Tỉnh cũng đã chú trọng gìn giữ di sản phi vật thể: nghệ thuật dân gian, phong tục, lễ hội. Ngoài ngân sách, Hà Tĩnh nổi bật trong việc huy động nguồn xã hội hóa xây dựng, trùng tu các di tích (trung bình mỗi năm hàng chục tỷ đồng), đồng thời, phối hợp với các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân, ứng dụng chuyển đổi số, số hóa di tích, sản xuất mô hình 3D, triển lãm trực tuyến, clip quảng bá… giúp di sản tiếp cận rộng rãi công chúng.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” gắn với bảo tồn di sản cũng đã khơi lên tinh thần tự giác của mỗi người dân. Các địa chỉ như: Khu di tích Nguyễn Du, Ngã ba Đồng Lộc, chùa Hương Tích, Khu lưu niệm cố Tổng Bí thư Trần Phú, Khu di tích cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập… đã bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc trong mỗi người dân.

Bảo tồn và phát huy giá trị DSVH là nhiệm vụ quan trọng được ngành văn hóa tiếp tục thực hiện bằng nhiều chương trình, hành động trong thời gian tới. Ngành sẽ nỗ lực để hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ đặt ra trong Nghị quyết số 18-NQ/TU ngày 22/12/2023 của BCH Đảng bộ tỉnh về “Xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hà Tĩnh trong giai đoạn mới”. Từ đó, tiếp tục bảo tồn di sản gắn với phát triển bền vững, coi đây là “nguồn lực mềm” thúc đẩy phát triển KT-XH, nâng cao đời sống của Nhân dân

Ông Trần Xuân Lương - Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh.