Giáo dục xóa mù chữ vì con người, hành tinh và sự thịnh vượng

Năm 1966, tại Kỳ họp lần thứ 14, UNESCO chính thức tuyên lập Ngày Quốc tế xóa mù chữ nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của việc biết chữ và quyền được học tập của mỗi người. Năm 2026 đánh dấu 60 năm kể từ khi Ngày Quốc tế xóa mù chữ (8/9) ra đời, với chủ đề “Giáo dục xóa mù chữ vì con người, hành tinh và sự thịnh vượng”.

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định chống nạn thất học là một trong những nhiệm vụ cấp bách. Ngày 8/9/1945, Chính phủ đã ban hành các sắc lệnh về giáo dục và chống nạn thất học, trong đó thành lập Nha Bình dân học vụ, quy định mở lớp học bình dân tại các làng, thị trấn và bắt buộc học chữ Quốc ngữ, đặt mục tiêu thanh toán nạn mù chữ trong thời gian sớm nhất. Kể từ đó, mục tiêu nâng cao dân trí không ngừng được tiếp nối và phát triển, để hôm nay, phong trào học tập thường xuyên, suốt đời đã lan tỏa, góp phần xây dựng xã hội học tập trong cả nước.

Tại Hà Tĩnh, tinh thần ấy cũng đã sớm trở thành một phong trào sâu rộng, người dân nhiều địa phương đã tích cực tham gia “diệt giặc dốt”, mở các lớp bình dân học vụ, bổ túc văn hóa. Câu chuyện “ngọn đèn làng học Cẩm Bình” đã trở thành dấu ấn đẹp trong lịch sử giáo dục địa phương. Với tinh thần hiếu học và cách làm sáng tạo, phong trào học tập ở Cẩm Bình từng bước được nhân rộng.

Từ những lớp bình dân học vụ năm xưa, giáo dục Hà Tĩnh từng bước mở rộng cơ hội học tập cho mọi người. Xóa mù chữ gắn với bổ túc văn hóa, phổ cập giáo dục, rồi chuyển dần sang mục tiêu nâng cao chất lượng, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng xã hội học tập. Đến tháng 12/2022, Hà Tĩnh được Bộ GD&ĐT công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục THCS mức độ 3 và chuẩn xóa mù chữ mức độ 2, thuộc tốp đầu cả nước ở cả 2 tiêu chí.

Đằng sau những kết quả ấy là quá trình bền bỉ duy trì mạng lưới trường lớp, huy động trẻ em đến trường, quan tâm các nhóm có nguy cơ bỏ học và mở rộng các hình thức học tập phù hợp với nhu cầu của người dân. Từ đó, việc học không còn bó hẹp trong nhà trường mà ngày càng trở thành một nhu cầu thường xuyên của mỗi gia đình, dòng họ và cộng đồng.

Ông Đoàn Đình Anh - Chủ tịch Hội Khuyến học Hà Tĩnh cho biết: “Phong trào xây dựng xã hội học tập, đẩy mạnh học tập suốt đời ngày càng lan tỏa qua các mô hình cộng đồng. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 91,4% gia đình, 87,8% dòng họ và 98,6% thôn, tổ dân phố đạt danh hiệu học tập; 498.629 công dân được công nhận “Công dân học tập”. Cùng đó, 69/69 xã, phường duy trì hoạt động của trung tâm học tập cộng đồng, tổ chức 243 lớp với hơn 25.700 lượt người tham gia trong năm 2025, tập trung vào những kiến thức, kỹ năng thiết thực cho đời sống”.

Nếu những năm đầu lập nước, nhiệm vụ cấp thiết là đưa con chữ đến với người dân thì hôm nay, chuyển đổi số đặt ra yêu cầu mới, không chỉ biết đọc, biết viết mà còn phải biết tiếp cận, sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả. Vì thế, xóa mù chữ đang được mở rộng theo hướng phổ cập tri thức và kỹ năng số. Đây cũng là tinh thần của phong trào “Bình dân học vụ số” được Hà Tĩnh triển khai, giúp người dân từng bước tiếp cận và làm chủ công nghệ trong đời sống.

Trong các trường học, sau nhiều năm triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc ứng dụng công nghệ ở Hà Tĩnh không còn dừng ở số hóa hồ sơ, quản lý mà đã hiện diện trong bài giảng và các hoạt động chuyên môn. Giáo viên chủ động khai thác học liệu số, nền tảng trực tuyến, AI để thiết kế bài giảng, tổ chức kiểm tra, đánh giá và tăng tương tác với học sinh.

Cô giáo Phạm Thị Ngọc Mai - Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai cho biết: “Tôi thường kết hợp AI với học liệu số, video, hình ảnh, bản đồ số và các công cụ tương tác để đưa kiến thức trong sách trở nên gần gũi, sinh động hơn. Nhờ đó, học sinh có thêm cơ hội quan sát, khám phá, trao đổi và chủ động tạo sản phẩm học tập. Công nghệ không thay thế giáo viên mà giúp chúng tôi có thêm công cụ để phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh”.

Những thay đổi ấy cho thấy, hành trình xóa mù chữ hôm nay không chỉ dừng lại ở việc giúp mỗi người biết đọc, biết viết, mà còn là trao cho họ khả năng tiếp cận tri thức mới, làm chủ công nghệ và thích ứng với những thay đổi của cuộc sống. Từ người nông dân học kỹ thuật sản xuất, người lao động học nghề đến học sinh tiếp cận tri thức mới, mỗi hình thức học tập đều góp phần mở rộng cơ hội phát triển cho con người. Đó cũng là ý nghĩa của chủ đề Ngày Quốc tế xóa mù chữ năm nay: “Giáo dục xóa mù chữ vì con người, hành tinh và sự thịnh vượng”. Xóa mù chữ không chỉ để mỗi người có thêm một kỹ năng, mà hướng tới tạo dựng một cộng đồng có tri thức, có khả năng thích ứng, biết sử dụng những thành tựu mới để sống tốt hơn, phát triển bền vững hơn.

Với Hà Tĩnh, từ những lớp bình dân học vụ đến “Bình dân học vụ số”, từ phổ cập giáo dục đến xây dựng xã hội học tập, sự nghiệp nâng cao dân trí vẫn không ngừng được tiếp nối bằng những cách làm mới, bởi học tập là nhu cầu suốt đời. Khi cơ hội học tập được mở rộng đến mỗi người, mỗi gia đình và cộng đồng, giáo dục không chỉ nâng cao dân trí mà còn trao thêm năng lực để con người thích ứng, sáng tạo và cùng hướng tới một tương lai phát triển bền vững, thịnh vượng.