Khoảng 20 bang của Mỹ ngày 5/3 đã thách thức các mức thuế quan toàn cầu mới của Tổng thống Donald Trump khi đệ đơn kiện về các loại thuế nhập khẩu mà ông Trump áp đặt sau khi chịu thất bại tại Tòa án Tối cao Mỹ.
Các tổng chưởng lý và thống đốc thuộc đảng Dân chủ trong vụ kiện cho rằng Tổng thống Trump đang vượt quá thẩm quyền khi dự định áp mức thuế 15% đối với phần lớn hàng hóa từ các nước trên thế giới. Tổng thống Trump cho rằng các mức thuế này là cần thiết để giảm thâm hụt thương mại kéo dài của Mỹ.
Ông áp đặt các mức thuế theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế mà ông áp đặt năm ngoái theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Mục 122, vốn chưa từng được sử dụng trước đây, cho phép Tổng thống áp thuế quan lên tới 15%. Tuy nhiên, các mức thuế này chỉ được áp dụng tối đa 5 tháng, trừ khi được Quốc hội gia hạn.
Vụ kiện do các tổng chưởng lý của các bang Oregon, Arizona, California và New York dẫn đầu. Ngoài ra, tham gia vụ kiện còn có tổng chưởng lý các bang Colorado, Connecticut, Delaware, Illinois, Maine, Maryland, Massachusetts, Michigan, Minnesota, Nevada, New Jersey, New Mexico, Bắc Carolina, Rhode Island, Vermont, Virginia, Washington, Wisconsin, cùng với thống đốc bang Kentucky và Pennsylvania. Theo Tổng chưởng lý bang Oregon Dan Rayfield, “trọng tâm lúc này nên là hoàn trả tiền cho người dân, chứ không phải tiếp tục áp đặt các mức thuế bất hợp pháp.”
Vụ kiện được đưa ra chỉ một ngày sau khi một thẩm phán phán quyết rằng các công ty đã trả thuế theo khuôn khổ cũ của Tổng thống Trump nên được hoàn tiền.
Đơn kiện mới lập luận rằng Tổng thống Trump không thể chuyển sang sử dụng Mục 122 vì quy định này chỉ được thiết kế để sử dụng trong những hoàn cảnh cụ thể và hạn chế, chứ không phải để áp đặt các mức thuế nhập khẩu quy mô lớn. Đơn kiện cũng cho rằng các mức thuế này sẽ làm tăng chi phí đối với các bang, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Bốn ngày sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế diện rộng theo IEEPA của Tổng thống vào ngày 20/2, ông Trump đã viện dẫn Mục 122 để áp mức thuế 10% đối với hàng hóa nước ngoài.
Các bang do đảng Dân chủ lãnh đạo cùng những người chỉ trích khác cho rằng Tổng thống không thể sử dụng Mục 122 như một sự thay thế cho các mức thuế đã bị bác bỏ nhằm giải quyết thâm hụt thương mại.
Quy định tại Mục 122 nhằm xử lý cái gọi là “những vấn đề cơ bản về thanh toán quốc tế." Vấn đề đang được tranh luận là liệu cụm từ này có bao gồm thâm hụt thương mại hay không. Mục 122 ra đời từ các cuộc khủng hoảng tài chính trong thập niên 1960 và 1970, khi đồng USD được gắn với vàng. Khi đó, các quốc gia khác đổi đồng USD lấy vàng theo tỷ giá cố định, làm dấy lên nguy cơ đồng tiền Mỹ sụp đổ và gây hỗn loạn trên thị trường tài chính. Tuy nhiên, hiện nay USD không còn gắn với vàng, vì vậy các nhà phê bình cho rằng Mục 122 đã lỗi thời.
Điều gây khó xử cho Tổng thống Trump là chính Bộ Tư pháp của ông trong một hồ sơ gửi tòa án năm ngoái từng lập luận rằng Tổng thống cần viện dẫn đạo luật quyền hạn khẩn cấp, vì Mục 122 “không có ứng dụng rõ ràng” trong việc chống lại thâm hụt thương mại, vốn được mô tả là “khác biệt về mặt khái niệm” so với các vấn đề về cán cân thanh toán. Tuy vậy, một số nhà phân tích pháp lý cho rằng lần này chính quyền Trump có cơ sở pháp lý mạnh hơn.
Tổng thống Trump cũng có những thẩm quyền pháp lý khác để áp thuế quan, và một số trong đó đã vượt qua các thử thách tại tòa án. Các mức thuế mà ông áp đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu theo Mục 301 của cùng Đạo luật Thương mại năm 1974 vẫn đang được duy trì.
Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói với CNBC hôm 4/3 rằng mức thuế quan toàn cầu 15% vừa được Tổng thống Trump công bố nhiều khả năng sẽ được triển khai trong tuần này, tăng từ mức hiện tại là 10%.
Ông Bessent cũng dự đoán rằng đến tháng 8, thuế quan của Mỹ sẽ thực chất trở lại các mức trước khi Tòa án Tối cao gần đây bác bỏ. Ông lưu ý rằng các mức thuế thay thế này, được áp dụng theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, chỉ có thể kéo dài tối đa 150 ngày trừ khi Quốc hội phê chuẩn việc gia hạn.
Theo ông Bessent, trong khoảng thời gian đó, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ và Bộ Thương mại sẽ hoàn tất các nghiên cứu liên quan đến thương mại, qua đó cho phép họ áp đặt thêm các mức thuế mới./.
