Hơn 3 thập kỷ hiện thực hóa khát vọng xây dựng ngành "công nghiệp không khói"

Hành trình xây dựng nền móng

Gắn bó 34 năm với ngành du lịch, ông Nguyễn Văn Công - Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Tĩnh, nguyên Giám đốc Trung tâm Quảng bá, xúc tiến văn hóa và du lịch Hà Tĩnh là một trong những người chứng kiến hành trình hình thành và phát triển du lịch tỉnh nhà từ những ngày đầu tái lập.

Ông Công kể: "Khái niệm du lịch những năm vừa tái lập tỉnh còn rất mơ hồ, chủ yếu là nhà khách phục vụ nội bộ. Cơ sở lưu trú chính thống cả tỉnh thời điểm đó mới chỉ có khách sạn Giao Tế ở thị xã Hà Tĩnh và nhà nghỉ Mũi Đao ở huyện Kỳ Anh. Những bãi biển đẹp như Thiên Cầm, Xuân Thành còn hoang sơ. Đến giai đoạn 1996 - 1997, Thiên Cầm mới bắt đầu hình thành các nhà nghỉ đầu tiên như Bảo hiểm, Công an... để phục vụ nhu cầu nghỉ mát".

Theo Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh (tập III), giai đoạn 1996 - 2000, du lịch bắt đầu được chú trọng. Tỉnh quy hoạch các tuyến sinh thái, lữ hành và khai thác các bãi tắm Thiên Cầm, Xuân Thành... Hạ tầng lưu trú dần lan tỏa từ thị xã ra ven biển. Giai đoạn 2001 - 2010, hạ tầng tiếp tục nâng cấp, Trung tâm Thương mại - Khách sạn BMC đi vào hoạt động. Lượng khách duy trì đà tăng trưởng ổn định (năm 2004 đạt 128.000 lượt), từng bước định hình các dòng sản phẩm du lịch lịch sử, văn hóa và nghỉ dưỡng biển.

Năm 2008, Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh được thành lập theo Quyết định số 28/2008/QĐ-UBND, ngày 1/9/2008 của UBND tỉnh Hà Tĩnh, trên cơ sở hợp nhất Sở Thể dục, Thể thao với Sở Văn hóa - Thông tin, đồng thời tiếp nhận chức năng và tổ chức làm công tác Du lịch từ Sở Thương mại và Du lịch… Từ đó, ngành du lịch có điểm tựa vững chắc nhờ các giá trị di sản văn hóa truyền thống.

Nếu giai đoạn đầu là nỗ lực đặt nền móng hạ tầng thì giai đoạn 2013 - 2025 chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ về thể chế và tư duy. Là người gắn bó 11 năm trên cương vị Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL (2013- 2024), ông Lê Trần Sáng là người chứng kiến thời điểm du lịch tỉnh chuyển mình từ "dịch vụ văn hóa đơn thuần" sang "ngành kinh tế tổng hợp".

Ông Sáng chia sẻ: "Giai đoạn 2013 - 2017, nhận thức chung chưa thực sự coi du lịch là ngành kinh tế nên mức đầu tư chưa tương xứng. Chỉ khi có chỉ đạo từ trung ương và sự thay đổi chiến lược của tỉnh, du lịch mới được xác định rõ là ngành kinh tế tổng hợp để tập trung nguồn lực phát triển".

Từ bước chuyển về nhận thức, nhiều chủ trương, chính sách của trung ương và tỉnh Hà Tĩnh đã được ban hành, tạo hành lang để du lịch phát triển, tiêu biểu nhất như: Nghị quyết 08-NQ/TW năm 2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; Nghị quyết số 81/2017/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về chính sách hỗ trợ phát triển du lịch.

Tư duy mới đã làm nổi bật cách làm mới. Giai đoạn 2018 - 2025, Hà Tĩnh đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá, kết nối liên vùng; chủ động giới thiệu sản phẩm tại nhiều thị trường trong nước, đồng thời mở rộng kết nối với các địa phương của Lào, Thái Lan. Cùng với đó, tỉnh tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào những khu du lịch trọng điểm như Thiên Cầm, Xuân Thành.

Những dự án nghỉ dưỡng, khách sạn cao cấp, sân golf, khu vui chơi giải trí từng bước xuất hiện, tạo diện mạo mới cho các trung tâm du lịch biển. Trong khi đó, hệ thống điểm đến văn hóa, tâm linh như chùa Hương Tích, Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc, Khu di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du, đền Chợ Củi... ngày càng được quan tâm khai thác theo hướng chuyên nghiệp hơn. Không gian du lịch cũng dần được mở rộng với các sản phẩm sinh thái, cộng đồng, trải nghiệm tại Hương Khê, Vũ Quang, Lộc Hà...

Bứt phá khẳng định điểm đến

Từ những bước sơ khai ban đầu, nhờ chiến lược đúng đắn và thu hút đầu tư qua nhiều giai đoạn, hạ tầng du lịch tỉnh Hà Tĩnh hôm nay đã hình thành một hệ thống hạ tầng khá đồng bộ, khoác lên mình diện mạo mới, hiện đại và chuyên nghiệp.

Đến nay, toàn tỉnh có trên 40 khu, điểm du lịch trong đó có 17 khu, điểm du lịch cấp tỉnh; hơn 330 cơ sở lưu trú với khoảng 7.500 phòng đạt tiêu chuẩn; hình thành nhiều tổ hợp nghỉ dưỡng phức hợp tiêu chuẩn quốc tế, khách sạn 5 sao, sân golf và khu giải trí cao cấp (như Mường Thanh Luxury Xuân Thành, Melia Vinpearl Cửa Sót). Tại các trọng điểm Thiên Cầm, Xuân Thành, Lộc Hà, Thạch Khê…, hệ thống giao thông, hạ tầng kỹ thuật và các không gian trải nghiệm, sản phẩm du lịch mới được hoàn thiện đồng bộ.

Bên cạnh du lịch biển, các loại hình như văn hóa, tâm linh, sinh thái, du lịch cộng đồng ngày càng được chú trọng, đầu tư phát triển, thu hút du khách.

Những nỗ lực ấy đã tạo ra sự tăng trưởng về lượng khách, cho thấy quy mô ngành du lịch đã thay đổi mạnh mẽ. Từ 128.000 lượt khách năm 2004, đến năm 2025, Hà Tĩnh đón khoảng gần 5,6 triệu lượt khách. 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đã đón khoảng 3,045 triệu lượt khách tham quan, trong đó có 634.676 lượt khách lưu trú. Những con số này cho thấy du lịch tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, trong bối cảnh Hà Tĩnh đặt mục tiêu đón 6,5 triệu lượt khách trong cả năm 2026.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng ấy vẫn còn một bài toán lớn về việc làm thế nào để khách ở lại lâu hơn. Hà Tĩnh có lợi thế về biển, nhưng du lịch biển vẫn thiên về tính mùa vụ. Nhiều điểm văn hóa tâm linh thu hút lượng khách lớn nhưng phần đông là khách đi và về trong ngày. Sự kết nối giữa các điểm đến, sản phẩm trải nghiệm và dịch vụ bổ trợ chưa thật sự liền mạch, khiến dư địa kinh tế từ dòng khách chưa được khai thác tương xứng.

Hà Tĩnh sở hữu hệ thống di sản phong phú, từ dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh, ca trù đến di sản Truyện Kiều và Nguyễn Du, di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác và rất nhiều di tích lịch sử, danh thắng, nhiều làng nghề gắn với các giá trị văn hóa cộng đồng vẫn chưa được phát huy tốt hiệu quả.

Vì vậy, hướng đi mới đang được đặt ra là đưa di sản bước ra khỏi không gian tĩnh của di tích để trở thành những sản phẩm trải nghiệm sống động. Thông qua Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TU, ngày 22/12/2023 của BCH Đảng bộ tỉnh về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh trong giai đoạn mới, tỉnh đang xây dựng Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, trong đó đặt kỳ vọng tạo thêm những sản phẩm mới từ nguồn tài nguyên văn hóa.

Ý tưởng xây dựng “Không gian văn hóa sáng tạo Truyện Kiều” là hướng tiếp cận tiêu biểu. Nếu được hiện thực hóa, không gian này không chỉ góp phần quảng bá di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều mà còn có thể trở thành một điểm đến văn hóa, sáng tạo, kết nối với các sản phẩm du lịch khác trong vùng.

Ông Nguyễn Công Thành - Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh nhận định: “Những định hướng lớn từ Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đến Nghị quyết 18-NQ/TU của Tỉnh ủy là "kim chỉ nam" để du lịch Hà Tĩnh chuyển mình mạnh mẽ. Trọng tâm thời gian tới là biến nguồn di sản văn hóa đồ sộ thành những sản phẩm du lịch đặc sắc, tạo giá trị kinh tế. Cùng hạ tầng ngày càng đồng bộ, sản phẩm đa dạng và nguồn nhân lực được nâng cao, Hà Tĩnh có cơ sở để bứt phá, trở thành điểm đến hấp dẫn của khu vực”.

35 năm trước, Hà Tĩnh bắt đầu hành trình phát triển du lịch từ những cơ sở lưu trú ít ỏi, những bãi biển còn hoang sơ và một khái niệm ngành nghề chưa thật sự định hình. 35 năm sau, nền móng đã được dựng xây, không gian du lịch đã mở rộng, sản phẩm ngày càng đa dạng và lượng khách đã tăng hàng chục lần. Từ "khoảng trắng" ngày đầu tái lập tỉnh, sau nhiều nỗ lực định hình và phát triển ngành du lịch, Hà Tĩnh đang dần khẳng định vị thế là điểm đến hấp dẫn của khu vực Bắc Trung Bộ, tự tin tiến xa trên con đường phát triển bền vững.