Những luống cỏ voi xanh mướt chạy dọc hàng rào là nơi bà Nguyễn Thị Nga (thôn Sơn Lĩnh, xã Sơn Hồng) bắt đầu công việc mỗi ngày. Bà chia sẻ: "Nuôi con hươu, con bò thì phải lo cái ăn trước. Có cỏ thì mới dám tăng đàn, chứ trông vào cỏ tự nhiên giờ không đủ nữa".
Nhiều năm nay, việc cắt cỏ đã trở thành công việc quen thuộc của bà Nguyễn Thị Nga. Quy mô chăn nuôi tăng đến đâu, diện tích trồng cỏ được mở rộng đến đó. Từ gần 7 sào cỏ voi ban đầu, gia đình bà mượn thêm gần 5 sào đất, tận dụng cả những khoảng đất ven đường, ven khe suối để trồng cỏ, bảo đảm nguồn thức ăn cho đàn vật nuôi hơn 10 con.
Câu chuyện của bà Nga không còn là trường hợp cá biệt ở xã Sơn Hồng. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của đàn bò lai và đàn hươu, nhiều hộ dân trong xã đã dành riêng đất để trồng cỏ thay vì chỉ tận dụng đồng cỏ tự nhiên như trước. Từ những thửa ruộng kém hiệu quả, đất ven đường, ven khe suối đến các khu đất gò đồi, ngày càng có nhiều diện tích được phủ xanh bởi các giống cỏ phục vụ chăn nuôi.
Theo ông Đỗ Thanh Tình - Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Hồng, hiện toàn xã có khoảng 40 ha trồng cỏ và diện tích này tăng đều qua từng năm. Đây là kết quả của quá trình chuyển đổi chăn nuôi theo hướng hàng hóa, khi phương thức chăn thả dần được thay thế bằng nuôi nhốt, buộc các hộ phải bố trí nguồn thức ăn ngay tại chỗ thay vì trông chờ vào đồng cỏ tự nhiên như trước.
"Nếu như trước đây việc trồng cỏ chủ yếu mang tính tự phát, quy mô nhỏ lẻ trong từng hộ, thì nay đã trở thành một phần không thể thiếu trong định hướng phát triển chăn nuôi của xã. Chúng tôi luôn khuyến khích người dân tận dụng quỹ đất phù hợp để mở rộng diện tích trồng cỏ, tạo nguồn thức ăn ổn định cho đàn vật nuôi" - ông Đỗ Thanh Tình cho biết.
Không chỉ ở Sơn Hồng, việc mở rộng diện tích trồng cỏ đang trở thành xu hướng tại nhiều địa phương có thế mạnh chăn nuôi của Hà Tĩnh. Giá trị kinh tế của cây cỏ không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở khả năng giúp người chăn nuôi chủ động nguồn thức ăn quanh năm, giảm đáng kể chi phí đầu vào - khoản chiếm tỷ trọng lớn nhất trong chăn nuôi gia súc ăn cỏ. Nhờ đó, nhiều hộ mạnh dạn tăng quy mô đàn, đa dạng vật nuôi nâng cao hiệu quả sản xuất.
Đặc biệt, từ chỗ chỉ phục vụ nhu cầu tại chỗ, cây cỏ đang dần trở thành sản phẩm hàng hóa khi tham gia các chuỗi liên kết. Điển hình như tại xã Sơn Tiến, khoảng 300 ha cỏ Mombasa được phát triển, trong đó gần 50 ha liên kết cung cấp nguyên liệu cho Trang trại bò sữa Vinamilk Hà Tĩnh. Nhờ đầu ra ổn định, nhiều hộ có thu nhập trên 100 triệu đồng mỗi năm từ bán cỏ nguyên liệu.
Dù được sử dụng ngay tại chuồng trại hay trở thành nguyên liệu cung ứng cho doanh nghiệp, cây cỏ đang dần vượt ra khỏi vai trò của một loại cây trồng phụ trợ để trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị chăn nuôi Hà Tĩnh. Trong bối cảnh ngành chăn nuôi chuyển mạnh từ chăn thả sang nuôi nhốt, nhu cầu về nguồn cỏ chất lượng và ổn định sẽ còn tiếp tục gia tăng.
Đó cũng là lý do nhiều địa phương ở Hà Tĩnh đang chủ động quy hoạch vùng trồng cỏ, kết hợp tận dụng đất màu kém hiệu quả, đất gò đồi, bãi bồi ven sông và các khu đất xen kẹp để phát triển vùng nguyên liệu thức ăn cho chăn nuôi. Với các giống cỏ năng suất cao như cỏ voi VA06 hay cỏ Ghine Mombasa, chỉ cần trồng một lần có thể khai thác từ 5 đến 7 năm, phù hợp với điều kiện khí hậu Hà Tĩnh.
Theo số liệu của ngành nông nghiệp, Hà Tĩnh hiện có khoảng 1.575 ha trồng cỏ, gồm 1.174 ha cỏ voi và 401 ha các loại cỏ khác, cung cấp hơn 30.700 tấn cỏ mỗi năm. Những con số này cho thấy trồng cỏ không còn là hoạt động mang tính tự phát của từng hộ chăn nuôi mà đã từng bước hình thành vùng sản xuất phục vụ ngành chăn nuôi của tỉnh.
Ông Lê Hà Giang - Phó Trưởng phòng Chăn nuôi, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh cho biết: "Trong chăn nuôi gia súc ăn cỏ, đặc biệt là bò và hươu - những vật nuôi có lợi thế của Hà Tĩnh, nguồn thức ăn xanh có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả sản xuất. Nếu trước đây người dân chủ yếu tận dụng đồng cỏ tự nhiên thì hiện nay, khi chăn nuôi chuyển dần sang nuôi nhốt và phát triển theo hướng hàng hóa, việc chủ động trồng cỏ là yêu cầu tất yếu. Chủ động được nguồn cỏ không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí thức ăn mà còn bảo đảm khẩu phần dinh dưỡng ổn định, hạn chế ảnh hưởng của thời tiết và tạo điều kiện để người dân mạnh dạn mở rộng quy mô đàn".
Phát triển vùng trồng cỏ đang trở thành xu hướng ở nhiều địa phương có thế mạnh chăn nuôi của Hà Tĩnh. (Ảnh chụp tại xã Sơn Hồng).
Tuy nhiên, theo ông Giang, việc trồng cỏ hiện vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, quy mô từng hộ, chưa có nhiều vùng nguyên liệu tập trung; khâu chế biến, dự trữ thức ăn thô xanh cho mùa mưa rét ở không ít nơi vẫn còn thủ công, thiếu bài bản. Thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục hướng dẫn người dân khai thác hiệu quả quỹ đất phù hợp, đưa các giống cỏ năng suất, chất lượng cao vào sản xuất, đồng thời đẩy mạnh các giải pháp chế biến, dự trữ thức ăn nhằm bảo đảm nguồn thức ăn quanh năm.
Trong hành trình phát triển chăn nuôi hàng hóa, cây cỏ không còn đứng sau những con bò hay đàn hươu mà đã trở thành một mắt xích quan trọng của cả chuỗi sản xuất. Khi được quy hoạch và khai thác hiệu quả, cỏ không chỉ nuôi sống vật nuôi mà còn tạo ra giá trị kinh tế trên từng thửa đất, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của ngành chăn nuôi Hà Tĩnh.
