Năm 2003, 3 hộ dân gồm hộ ông: Phan Văn Đồng, Nguyễn Quang Vinh và Nguyễn Văn Nghĩa (thôn Thanh Dũng, xã Sơn Kim 2) được Tổng đội Thanh niên xung phong xây dựng kinh tế mới Tây Sơn giao đất để ở và phát triển kinh tế. Hơn 20 năm qua, các hộ dân sinh sống ổn định, xây dựng nhà ở kiên cố và trồng chè sản xuất.
Tuy nhiên, khi địa phương rà soát để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) vào năm 2014, các hộ mới biết phần đất được giao chồng lấn với diện tích đất rừng của một hộ dân khác đã được cấp giấy chứng nhận từ trước. Trong khi nhiều hộ đội viên được giao đất cùng thời điểm đã được cấp GCNQSDĐ thì đến nay, 3 hộ này vẫn chưa được bảo đảm quyền lợi trên chính diện tích đất được giao. Theo xác định, sai sót xuất phát từ việc Tổng đội Thanh niên xung phong xây dựng kinh tế mới Tây Sơn khi giao đất không phát hiện diện tích bị chồng lấn.
Bà Đặng Thị Thu (vợ ông Nguyễn Quang Vinh) chia sẻ: “Cả tuổi thanh xuân cống hiến của chúng tôi nay thành "công dã tràng" khi đất đai không được công nhận. Đây là thiệt thòi rất lớn cho người dân nhưng đến nay vẫn chưa có phương án giải quyết”.
Những khó khăn, vướng mắc trong cấp GCNQSDĐ không chỉ xảy ra tại xã Sơn Kim 2 mà còn ở nhiều địa phương khác trên địa bàn tỉnh. Trường hợp 3 hộ dân gồm ông Phạm Viết Hương, bà Trần Thị Cát và bà Trần Thị Xuân (thôn Đô Hành, xã Đồng Lộc) dù đã được cấp GCNQSDĐ từ năm 2019 nhưng gần 7 năm qua, các hộ này vẫn chưa được bàn giao đất trên thực địa.
Nguyên nhân được xác định là thửa đất được giao chồng lấn một phần lên diện tích đất đang có người sử dụng. Việc này gây nhiều khó khăn cho cuộc sống của người dân khi quyền sử dụng đất vẫn chỉ nằm “trên giấy”. Do đó, các hộ dân đã nhiều lần gửi đơn khiếu nại đến các cấp, ngành.
Những vướng mắc trong cấp GCNQSDĐ không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân như chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế, thế chấp vay vốn mà còn gây khó khăn cho công tác quản lý đất đai, quy hoạch, chính sách thuế… Hơn nữa, khi quyền lợi của người dân không được bảo đảm sẽ tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp, khiếu nại, ảnh hưởng đến tình hình an ninh, trật tự ở cơ sở.
Theo ông Nguyễn Việt Dũng - Phó Trưởng ban Tiếp công dân tỉnh Hà Tĩnh, hơn 90% vụ việc công dân phản ánh tại Ban Tiếp công dân tỉnh liên quan đến đất đai và bồi thường, giải phóng mặt bằng. Việc cấp GCNQSDĐ đúng quy định không chỉ bảo đảm quyền lợi của người dân mà còn góp phần hạn chế khiếu nại, tố cáo.
Những vấn đề liên quan đến cấp GCNQSDĐ tại cơ sở xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó nhiều vướng mắc bắt nguồn từ những tồn tại trong công tác quản lý đất đai qua các thời kỳ, khi hồ sơ địa chính thiếu đồng bộ, nguồn gốc đất phức tạp và chính sách pháp luật nhiều thay đổi.
Để tăng cường hiệu quả giải quyết các vướng mắc về đất đai, thời gian qua, nhiều địa phương đã triển khai các mô hình như: “Tiếp dân tận ngõ, rõ việc tận nhà”, “Tổ công tác lưu động giải quyết tồn đọng hồ sơ đất đai”… Điểm chung của các mô hình là cán bộ chủ động xuống cơ sở, trực tiếp nắm bắt tình hình, rà soát hồ sơ và xử lý từng vụ việc. Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương, nhiều hồ sơ tồn đọng đã từng bước được tháo gỡ.
Đơn cử như trường hợp hộ ông Hoàng Văn Quyết ở thôn Vân Hải, xã Cổ Đạm. Sau hơn 10 năm làm thủ tục cấp GCNQSDĐ, đến nay, quyền lợi hợp pháp của gia đình ông đã được bảo đảm.
Trong năm đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, UBND xã Cổ Đạm đã giải quyết 205 hồ sơ cấp GCNQSDĐ lần đầu, 94 hồ sơ cấp đổi GCNQSDĐ do tăng diện tích và 72 hồ sơ công nhận lại diện tích đất ở có nguồn gốc sử dụng trước ngày 18/12/1980. Kết quả này cho thấy nỗ lực của địa phương trong giải quyết các hồ sơ tồn đọng, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân.
Ông Nguyễn Quang Huy - Phó Chủ tịch UBND xã Cổ Đạm cho biết: “Để giải quyết những tồn đọng liên quan đến đất đai, chính quyền địa phương phải rà soát hồ sơ, kiểm tra thực địa, nâng cao chất lượng tiếp công dân, hòa giải ở cơ sở để đưa ra phương án phù hợp, bảo đảm quy định của pháp luật và quyền lợi của công dân. Với những vụ việc phức tạp, liên quan đến nhiều quy định, địa phương kịp thời xin ý kiến các sở, ngành để có hướng tháo gỡ".
Tăng cường hòa giải, đối thoại, tiếp công dân là những giải pháp thiết thực giúp tháo gỡ những vướng mắc trong cấp GCNQSDĐ ở cơ sở. Tuy nhiên, để giải quyết tận gốc những tồn tại, nhất là các trường hợp do yếu tố lịch sử để lại, việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai là giải pháp then chốt.
Hiện nay, Hà Tĩnh đang đẩy mạnh đo đạc, lập bản đồ địa chính, cấp GCNQSDĐ và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đồng bộ trên toàn tỉnh. Ban Thường vụ Tỉnh ủy cũng đã ban hành Chỉ thị số 15-CT/TU về việc tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh công tác đo đạc lập bản đồ địa chính, làm sạch, làm giàu dữ liệu đất đai và hoàn thành mục tiêu trước ngày 30/11/2026.
Mỗi hồ sơ được thẩm định, xác minh và cấp GCNQSDĐ đúng quy định không chỉ bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất mà còn góp phần bổ sung những thông tin chính xác vào cơ sở dữ liệu đất đai. Cùng đó, một cơ sở dữ liệu được chuẩn hóa, đầy đủ và thường xuyên cập nhật sẽ giúp cơ quan quản lý rút ngắn thời gian xác minh, giảm sai sót, hạn chế tranh chấp, nâng cao hiệu quả giải quyết hồ sơ và năng lực quản lý nhà nước về đất đai.
Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo Văn phòng Đăng ký đất đai tập trung làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai; phân loại các thửa đất và chuyển những nội dung cần rà soát về chính quyền cơ sở. Đồng thời, tăng cường hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ để cán bộ cấp xã thực hiện hiệu quả nhiệm vụ, hướng tới mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai “đúng, đủ, sạch, sống".
