Cách đây gần chục năm, gia đình ông Bùi Đức Hãn (thôn Quốc Tuấn, xã Cẩm Duệ) đầu tư hơn 300 triệu đồng xây dựng hệ thống chuồng trại nuôi bò nhốt. Cùng với đàn trâu thả trên các cánh rừng, có thời điểm, gia đình ông duy trì quy mô đàn hơn 40 con, mang lại nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Vậy nhưng, hiện nay, trong chuồng trại của gia đình ông Hãn chỉ còn nuôi cầm chừng 4 con bò.
Ông Bùi Đức Hãn chia sẻ: "Giá trâu, bò bắt đầu xuống thấp từ năm 2020 đến nay, hầu như bán không có lãi. Trong khi đó, chi phí thức ăn, thuốc phòng dịch, công chăm sóc đều tăng. Con cái đi làm xa, ở nhà chỉ còn hai vợ chồng nên gia đình đành bán bớt đàn, chỉ nuôi số lượng ít để tận dụng chuồng trại".
Không riêng gia đình ông Hãn, nhiều hộ chăn nuôi lâu năm ở xã Cẩm Duệ cũng lần lượt thu hẹp quy mô đàn trâu, bò. Có hộ chuyển sang nuôi hươu, dê; có hộ bỏ hẳn chăn nuôi để đi làm công nhân. Theo thống kê, tổng đàn trâu, bò của xã Cẩm Duệ hiện còn khoảng 1.400 con, giảm gần một nửa so với cùng kỳ năm 2025.
Ông Đặng Văn Thành - Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Cẩm Duệ cho biết: “Chăn nuôi trâu, bò có chu kỳ dài, vốn đầu tư lớn, trong khi hiệu quả kinh tế không còn cao như trước. Bên cạnh đó, lao động nông thôn dịch chuyển mạnh sang khu vực công nghiệp, dịch vụ khiến nhiều hộ không còn nhân lực để duy trì đàn. Ngoài ra, diện tích chăn thả đang ngày càng bị thu hẹp, thị trường tiêu thụ bấp bênh là những yếu tố khiến nhiều hộ dân không còn mặn mà đầu tư phát triển đàn trâu, bò”.
Theo ghi nhận, xu hướng giảm đàn đang diễn ra ở hầu hết các vùng chăn nuôi truyền thống của Hà Tĩnh. Tại xã Vũ Quang, tổng đàn trâu, bò hiện chỉ còn hơn 2.000 con, bằng 82,9% so với cùng kỳ năm 2025. Nhiều địa phương khác như: Đức Quang, Đức Thọ, Kim Hoa, Tứ Mỹ, Sơn Tiến, Tùng Lộc, Cẩm Lạc... cũng ghi nhận số hộ chăn nuôi giảm dần qua từng năm.
Thống kê từ Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh, giai đoạn 2021-2025, tổng đàn bò toàn tỉnh giảm từ 168.987 con xuống còn 129.125 con; đàn trâu toàn tỉnh giảm từ 67.189 con xuống còn 47.610 con. Tỷ trọng chăn nuôi đại gia súc trong cơ cấu ngành chăn nuôi cũng giảm từ 11% xuống còn 8,9%.
Riêng 6 tháng đầu năm 2026, tổng đàn trâu của Hà Tĩnh còn hơn 46.000 con, giảm 25,5% so với cùng kỳ năm 2025; tổng đàn bò còn hơn 128.000 con, giảm 17,9% so với cùng kỳ năm 2025.
Ông Lê Hà Giang – Phó Trưởng phòng Chăn nuôi (Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh) cho biết: “Cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp khiến con trâu dần mất vai trò sức kéo, chủ yếu được nuôi lấy thịt, trong khi thị trường tiêu thụ khá hẹp nên giá trị kinh tế giảm. Với bò, sản xuất vẫn chủ yếu theo quy mô nhỏ lẻ, đầu ra phụ thuộc thương lái, giá cả biến động và chi phí đầu vào ngày càng tăng. Những yếu tố này khiến chăn nuôi đại gia súc không còn hấp dẫn như trước, người dân ngại đầu tư tái đàn, mở rộng quy mô. Thay vào đó, nhiều hộ đã chuyển sang các vật nuôi có hiệu quả kinh tế cao hơn hoặc chuyển đổi việc làm để đảm bảo thu nhập”.
Chị Nguyễn Thị Hoa ở thôn Xuân Yên, xã Lộc Hà cho biết: "Giá bò cỏ như thời điểm năm 2022 xuống 70.000 đồng/kg thịt hơi. Sau khi trừ chi phí thì chúng tôi hoàn toàn lỗ. Hiện nay, mức giá có lên nhưng không đáng kể, hiện đạt khoảng 90.000 đồng/kg. Vì tiếc công xây dựng chuồng trại nên thời gian qua tôi đã chuyển đổi con giống. Từ chăn nuôi bò cỏ, tôi chuyển sang nuôi bò BBB để đạt năng suất và sản lượng thịt cao hơn. Tuy nhiên, số lượng đàn cũng giảm hơn trước vì chi phí đầu tư lớn, nguồn thức ăn ngày càng đắt đỏ, trong khi gia đình thiếu lao động chăm sóc. Bây giờ tôi chỉ nuôi với quy mô vừa phải để giảm rủi ro và phù hợp với điều kiện của gia đình".
Trước xu hướng tổng đàn trâu, bò liên tục sụt giảm, ngành chăn nuôi Hà Tĩnh đang chuyển trọng tâm từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng đàn vật nuôi. Những năm qua, chương trình cải tạo giống được triển khai đồng bộ đã giúp tỷ lệ bò lai của tỉnh đạt trên 65% tổng đàn. Nhiều giống bò chất lượng cao như: BBB, Red Angus, Charolais, Droughtmaster... được đưa vào lai tạo, góp phần nâng cao khả năng sinh trưởng, rút ngắn thời gian nuôi và tăng giá trị thương phẩm. Nhờ đó, dù tổng đàn giảm nhưng sản lượng thịt hơi xuất chuồng vẫn duy trì xu hướng tăng. Hơn 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng thịt hơi trâu, bò xuất chuồng đạt hơn 8.000 tấn, tăng 16,7% so với cùng kỳ năm 2025.
Tổng đàn trâu, bò giảm phản ánh những chuyển dịch tất yếu trong sản xuất nông nghiệp và đời sống nông thôn. Tuy nhiên, để nghề chăn nuôi đại gia súc không tiếp tục mất dần vị thế, Hà Tĩnh cần những giải pháp đồng bộ từ cải tạo giống, tổ chức lại sản xuất đến xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ bền vững. Khi bài toán hiệu quả kinh tế được giải quyết, người nông dân sẽ có thêm niềm tin để tiếp tục gắn bó với nghề.
Thời gian tới, ngành chăn nuôi Hà Tĩnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải tạo giống bằng thụ tinh nhân tạo; khuyến khích phát triển các mô hình nuôi bò thịt chất lượng cao, bò vỗ béo theo hướng thâm canh, an toàn sinh học; đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Đây được xem là giải pháp căn cơ để nâng cao giá trị chăn nuôi đại gia súc, tạo động lực để người dân yên tâm đầu tư phát triển đàn.
