Hà Tĩnh hiện có 3.888 tàu cá đã đăng ký và cập nhật lên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), trong đó, 3.564 tàu cá có chiều dài dưới 12m, 269 tàu chiều dài từ 12 đến dưới 15m, 54 tàu chiều dài từ 15m đến 24m và 1 tàu chiều dài từ 24m trở lên.
Theo khoản 4 Điều 25 Nghị định số 41/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản (Nghị định 41), từ ngày 1/3/2026, tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 6m trở lên phải vào cảng để bốc dỡ sản phẩm. Trên cơ sở đó, các tàu cá thực hiện khai báo sản lượng và hoàn thiện thủ tục xuất - nhập cảng trên hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản (eCDT).
Tuy nhiên, sau gần 5 tháng triển khai, việc thực hiện quy định này tại Hà Tĩnh vẫn còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Theo thống kê của Sở NN&MT, toàn tỉnh mới có 1.831/3.888 tàu (đạt tỷ lệ 47%) thực hiện thủ tục rời cảng và 356/3.888 tàu (đạt tỷ lệ 9,1%) thực hiện thủ tục cập cảng trên hệ thống eCDT.
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ đặc thù cơ cấu đội tàu khai thác của tỉnh. Hiện nay, tàu cá có chiều dài dưới 12m chiếm tới 91,66% tổng số tàu cá toàn tỉnh. Các tàu này chủ yếu nằm ở khu vực bãi ngang, khai thác trong ngày và từ lâu đã hình thành tập quán đưa sản phẩm lên các bến cá nhỏ lẻ, tự phát để tiêu thụ tại chỗ khi cập bờ thay vì đưa tàu vào cảng cá.
Ông Trần Văn Mạnh - Tổ trưởng Tổ đồng quản lý nghề cá ven bờ số 2, xã Tiên Điền cho biết: "Hơn 250 tàu cá của tổ chúng tôi chủ yếu khai thác ven bờ, việc neo đậu tại địa phương là lựa chọn thuận tiện vì gần nhà, dễ tiêu thụ sản phẩm. Nếu phải chạy vào cảng Xuân Hội hoặc Cửa Sót để làm thủ tục thì mất thêm nhiều thời gian, chi phí, bà con vất vả hơn rất nhiều. Với lại nhiều ngư dân không rành về công nghệ, vẫn còn rất lúng túng khi sử dụng phần mềm điện tử”.
Ngoài ra, thực tế tại nhiều địa phương ven biển cho thấy, khó khăn không chỉ đến từ tập quán khai thác của ngư dân mà còn do hạ tầng nghề cá chưa đáp ứng yêu cầu. Toàn tỉnh có 137km bờ biển nhưng mới chỉ có 3 cảng cá tiếp nhận tàu cập cảng để thực hiện truy xuất nguồn gốc. Nhiều khu vực bãi ngang cách cảng từ 20 - 50 km, tàu phải mất 6 - 8 giờ di chuyển, làm phát sinh đáng kể chi phí nhiên liệu, nhân công.
Xã Đồng Tiến có gần 300 tàu cá chiều dài từ 6 - 12m, khai thác vùng biển ven bờ. Địa phương hiện chưa có điểm neo đậu tàu thuyền; khoảng cách từ xã đến các cảng cá Cửa Nhượng (xã Thiên Cầm) và cảng cá Cửa Sót (xã Lộc Hà) khoảng 20km. Mỗi chuyến vào cảng để thực hiện các thủ tục theo quy định phát sinh chi phí khoảng 150.000 đồng. Dù UBND xã đã phối hợp với các chủ tàu hoàn thành việc cài đặt phần mềm eCDT, song việc kê khai, cập nhật dữ liệu và kiểm soát thông tin khai thác trên hệ thống vẫn chưa thể triển khai được.
Ông Nguyễn Đức Công - Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Tiến cho biết: "Địa phương đã kiến nghị các ngành chức năng tăng cường tập huấn sử dụng phần mềm eCDT cho ngư dân; bố trí lực lượng hỗ trợ xác nhận truy xuất nguồn gốc tại cơ sở; tăng cường đầu tư trang thiết bị, hỗ trợ đào tạo nâng cao năng lực cho lực lượng thực thi pháp luật tại địa phương nhằm tạo điều kiện triển khai các quy định của Nghị định 41”.
Ngoài ra, hiện nay, việc triển khai hệ thống eCDT cũng đặt ra nhiều khó khăn trong tổ chức thực hiện. Để hoàn thành hồ sơ điện tử cho một chuyến biển, chủ tàu phải thực hiện đầy đủ các bước xác nhận rời cảng của ban quản lý cảng cá, xác nhận rời trạm của bộ đội biên phòng khi xuất bến; xác nhận cập trạm, cập cảng khi kết thúc chuyến biển; thực hiện kiểm tra, giám sát sản lượng bốc dỡ thủy sản để hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc điện tử.
Trong khi đó, đối với các điểm lên cá tại bãi ngang, việc bố trí đồng thời lực lượng ban quản lý cảng cá, bộ đội biên phòng và cán bộ giám sát sản lượng gần như không khả thi do số lượng điểm lên cá nhiều, phân tán dọc bờ biển, thời gian tàu cập bến không cố định.
Ông Thân Quốc Tế - Phó Giám đốc Ban Quản lý các cảng cá và khu neo đậu tránh trú tàu cá Hà Tĩnh cho biết: "Thời gian tới, đơn vị sẽ ưu tiên bố trí lực lượng, phối hợp để triển khai theo định hướng của tỉnh về thí điểm thu báo cáo khai thác thủy sản cho các chủ tàu cá có chiều dài lớn nhất dưới 12m, góp phần nâng cao tỷ lệ tàu cá khai báo sản lượng; phối hợp tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân thực hiện đúng quy định về truy xuất nguồn gốc thủy sản. Đồng thời, kiến nghị đẩy nhanh tiến độ đầu tư hệ thống cảng cá theo quy hoạch”.
Trước những khó khăn trong quá trình triển khai, Sở NN&MT cùng các địa phương đang tập trung rà soát những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn; đồng thời đề xuất các giải pháp trước mắt và lâu dài nhằm bảo đảm yêu cầu của Nghị định 41 và tạo điều kiện thuận lợi cho ngư dân thực hiện các quy định về chống khai thác IUU.
Theo ông Nguyễn Trọng Nhật - Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh, trước mắt, các sở, ngành, địa phương liên quan đang nghiên cứu xây dựng quy trình thực hiện thí điểm thu báo cáo khai thác thủy sản cho các chủ tàu cá có chiều dài lớn nhất dưới 12m; tăng cường kiểm tra, đối chiếu thông tin báo cáo với dữ liệu quản lý tàu cá, dữ liệu xuất, nhập bến và các nguồn thông tin liên quan nhằm nâng cao độ chính xác của số liệu.
Đồng thời, tiếp tục kiến nghị Bộ NN&MT nghiên cứu ban hành hướng dẫn hoặc cơ chế thí điểm đối với tàu cá dưới 12m thường xuyên cập các điểm lên cá, bãi ngang ngoài các cảng cá được chỉ định; nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan tại Nghị định 41 và các văn bản hướng dẫn nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu quản lý nghề cá, truy xuất nguồn gốc và tháo gỡ "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC).
