Hà Tĩnh là một trong những địa phương có diện tích trồng cam lớn ở khu vực Bắc Trung Bộ với khoảng 7.400 ha, tập trung chủ yếu tại các xã như Đồng Lộc, Kim Hoa, Vũ Quang... Tuy nhiên, phần lớn diện tích cam hiện nay vẫn canh tác theo phương thức truyền thống, phụ thuộc nhiều vào phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật hóa học.
Thực trạng này không chỉ làm gia tăng nguy cơ suy thoái đất, ô nhiễm môi trường mà còn ảnh hưởng đến chất lượng, độ an toàn của sản phẩm, tính bền vững của hoạt động sản xuất. Ngoài ra, trước xu hướng người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm nông sản an toàn, thân thiện với môi trường và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, việc chuyển đổi sang sản xuất cam theo hướng hữu cơ được xem là giải pháp phù hợp.
Giai đoạn 2024 - 2025, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh đã triển khai thành công mô hình "sản xuất cam theo hướng hữu cơ gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm” tại xã Mai Hoa. Mô hình được thực hiện trên diện tích 3 ha với sự tham gia của 3 hộ dân trồng cam chanh.
Kết quả thực hiện cho thấy, nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, các vườn cam trong mô hình sinh trưởng và phát triển ổn định, tỷ lệ sâu bệnh giảm đáng kể so với phương thức canh tác truyền thống. Chất lượng quả được cải thiện rõ rệt với mẫu mã đồng đều, màu sắc đẹp, vị ngọt đậm và đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm.
Hiệu quả kinh tế của mô hình cũng được nâng cao, khẳng định tính khả thi của định hướng chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ. Năm 2024, năng suất cam đạt 7,56 tấn/ha, đến năm 2025 tăng lên 8,5 tấn/ha. Lợi nhuận đạt gần 110 triệu đồng/ha, cao hơn khoảng 15 - 20% so với mô hình canh tác truyền thống.
Trên cơ sở những kết quả tích cực đạt được từ mô hình thí điểm, năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh tiếp tục triển khai mô hình tại xã Đồng Lộc với quy mô 13 ha. Các hộ được hướng dẫn áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ theo tiêu chuẩn TCVN 11041-2:2017; thực hiện ghi chép nhật ký sản xuất, sử dụng vật tư đầu vào theo đúng quy định, cải tạo đất bằng các biện pháp hữu cơ và kiểm soát sâu bệnh bằng các chế phẩm sinh học.
Anh Lê Phương – đại diện HTX Tân Phương Đông (thôn Nhật Tân, xã Đồng Lộc) cho biết: “Theo quy trình, trên diện tích 3 ha, HTX thực hiện giai đoạn chuyển đổi hữu cơ nhằm xác nhận khu vực sản xuất đang chuyển từ phương thức canh tác thông thường sang canh tác hữu cơ. Trong thời gian này, các yêu cầu về vật tư đầu vào, quy trình chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và ghi chép nhật ký sản xuất đều được HTX chú trọng thực hiện nghiêm ngặt. Cây cam đang phát triển tốt, tỷ lệ đậu quả cao. Chất đất được cải thiện, tơi xốp hơn nhờ dùng phân vi sinh, hệ thống tưới nước tự động thông minh và các loại chế phẩm sinh học”.
Hiện nay, xã Đồng Lộc có khoảng 350 ha cam, sản lượng đạt hơn 2.500 tấn/năm, mang lại giá trị kinh tế khoảng 210 tỷ đồng. Những năm qua, địa phương đã có nhiều giải pháp để mở rộng diện tích, nâng cao sản lượng, giá trị sản phẩm. Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường đối với nông sản chất lượng cao, xã tiếp tục khuyến khích người dân chuyển đổi sang sản xuất cam hữu cơ, từng bước hình thành vùng nguyên liệu đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường.
Ông Phan Anh Đức – Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Lộc cho biết: “Việc phát triển mô hình cam hữu cơ không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, giá trị kinh tế và thu nhập cho người dân mà còn phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, bền vững của địa phương. Xã cũng sẽ chú trọng hỗ trợ các hộ dân hoàn thiện quy trình sản xuất, kết nối với hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản sạch, các kênh thương mại điện tử để mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm”.
Xác định phát triển nông nghiệp hữu cơ không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là giải pháp quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp bền vững, Hà Tĩnh sớm định hướng sản xuất theo hướng an toàn, thân thiện với môi trường. Cụ thể hóa chủ trương này, tỉnh đã phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2024 - 2030, đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2.500 ha đất trồng trọt đạt tiêu chuẩn hữu cơ.
Đề án được triển khai đồng bộ, có lộ trình rõ ràng, gắn với chuyển đổi nhận thức, thay đổi tập quán sản xuất của nông dân từ canh tác truyền thống sang canh tác sinh thái, thân thiện với môi trường. Trong đó, cây cam được xác định là một trong những cây trồng chủ lực, có nhiều tiềm năng phát triển theo hướng hữu cơ.
Ông Nguyễn Văn Thắng - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh cho biết: “Trong thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đồng hành cùng người dân trong chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất hữu cơ, hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, hoàn thiện quy trình kỹ thuật sản xuất cam hữu cơ làm cơ sở tập huấn, chuyển giao và nhân rộng trên địa bàn toàn tỉnh, từng bước xây dựng vùng sản xuất cam hữu cơ tập trung gắn với chứng nhận và tiêu thụ sản phẩm”.
