Đồng quản lý nghề cá: "Chìa khóa" gỡ thẻ vàng của EC ở Hà Tĩnh

Nằm ở dải đất miền Trung với bờ biển dài và ngư trường phong phú, Hà Tĩnh luôn xác định kinh tế biển là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng. Tuy nhiên, áp lực khai thác ngày càng lớn cùng các hành vi đánh bắt tận diệt đặt ra nhiều thách thức trong bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản.

Trong bối cảnh đó, các tổ đồng quản lý nghề cá ven bờ đã mở ra hướng đi mới, phát huy vai trò chủ thể của ngư dân trong quản lý, bảo vệ ngư trường, chống khai thác IUU và phát triển nghề cá bền vững.

Là một trong những mô hình được thành lập sớm nhất trên toàn tỉnh, hơn 12 năm qua, Tổ đồng quản lý nghề cá ven bờ số 2 (xã Tiên Điền) đã trở thành "cánh tay nối dài" của lực lượng chức năng và là điểm tựa của ngư dân trong mỗi chuyến vươn khơi. Từ 240 thành viên ban đầu, đến nay, tổ đã phát triển lên 273 thành viên, cùng chung tay khai thác thủy sản đúng quy định, bảo vệ ngư trường truyền thống. Không chỉ tuyên truyền, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, tổ còn phối hợp với lực lượng biên phòng tuần tra, giám sát trên biển, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi khai thác hải sản trái phép, góp phần gìn giữ nguồn lợi thủy sản và thực hiện hiệu quả các giải pháp chống khai thác IUU.

Ông Trần Văn Mạnh - Tổ trưởng Tổ đồng quản lý nghề cá ven bờ số 2 xã Tiên Điền cho biết: “Sự đồng hành giữa ngư dân và lực lượng biên phòng đã tạo nên "lá chắn" bảo vệ ngư trường. Nhờ thường xuyên tuyên truyền, tuần tra, giám sát và kịp thời phát hiện vi phạm, số vụ khai thác thủy sản trái phép giảm mạnh. Cụ thể, từ 21 vụ được phát hiện và xử lý vào năm 2021, đến năm 2025 con số này chỉ còn 8 vụ và trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn xã chỉ ghi nhận thêm 2 vụ vi phạm. Đây là tín hiệu tích cực, minh chứng cho sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức pháp luật của bà con".

Hiệu quả của mô hình không chỉ thể hiện qua số vụ vi phạm giảm qua từng năm mà còn được phản ánh rõ trong thực tế sản xuất của ngư dân. Khi các hành vi khai thác trái phép được kiểm soát, ngư trường ven bờ từng bước được bảo vệ, nguồn lợi thủy sản dần phục hồi, tạo điều kiện để bà con yên tâm bám biển và nâng cao ý thức cùng chung tay giữ gìn tài nguyên biển.

Ông Bùi Ngọc Cảnh - thành viên Tổ đồng quản lý nghề cá ven bờ số 2 xã Tiên Điền chia sẻ: "Trước đây, tàu giã cào ngoại tỉnh hoạt động trên vùng biển địa phương khá nhiều, bà con rất lo. Từ khi có tổ đồng quản lý, anh em cùng giám sát, phát hiện vi phạm là báo ngay cho lực lượng chức năng. Giờ tình trạng khai thác giã cào giảm hẳn, cá tôm nhiều hơn trước, bà con yên tâm bám biển và đời sống cũng được cải thiện”.

Từ hiệu quả thực tiễn của mô hình ở xã Tiên Điền, Hà Tĩnh đang đẩy mạnh kiện toàn, thành lập mới các tổ đồng quản lý nghề cá ven bờ theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, từng bước mở rộng "mạng lưới" ngư dân cùng tham gia quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Mới đây nhất, xã Lộc Hà đã chính thức công bố thành lập Tổ chức cộng đồng nghề cá ven bờ với sự tham gia của 198 thành viên. Đây là lực lượng nòng cốt, trực tiếp thực hiện việc tuyên truyền, vận động các chủ tàu chấp hành nghiêm túc quy định chống khai thác IUU. Đồng thời, tổ chức này cũng được UBND xã tin tưởng giao phó nhiều trọng trách nặng nề như: quản lý quy hoạch nuôi trồng thủy sản; bảo vệ, khai thác và tái tạo nguồn lợi thủy sản trong phân khu được giao; kịp thời ngăn chặn và kiến nghị cơ quan chức năng xử lý nghiêm các hành vi vi phạm Luật Thủy sản.

Ông Trần Bá Chung - Tổ trưởng Tổ chức cộng đồng nghề cá ven bờ xã Lộc Hà cho biết: "Ngay sau khi thành lập, chúng tôi đã kiện toàn bộ máy, chuẩn bị thành lập các tổ tự quản, tổ tuần tra tại các thôn ven biển và ký kết quy chế phối hợp với UBND xã Lộc Hà, Đồn Biên phòng Cửa Sót. Qua đó, các bên sẽ tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi khai thác thủy sản trái phép, góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản”.

Theo thống kê của Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh, đến tháng 6/2026, toàn tỉnh duy trì hoạt động của 15 tổ đồng quản lý nghề cá ven bờ với hơn 2.000 thành viên tham gia. Để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và triển khai Đề án thực hiện đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản vùng biển ven bờ tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2030, Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh đang phối hợp với các xã, phường ven biển rà soát, hướng dẫn kiện toàn và thành lập các tổ chức cộng đồng nghề cá ven bờ. Đến nay, toàn tỉnh đã kiện toàn, thành lập mới 2 tổ chức cộng đồng nghề cá ven bờ; phấn đấu hoàn thành việc thành lập, công nhận và giao quyền cho 7 tổ chức cộng đồng trong tháng 9/2026.

Ông Nguyễn Hữu Toàn - Trưởng phòng Khai thác thủy sản, Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh cho biết: “Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đồng hành, hướng dẫn kỹ thuật cho các địa phương trong việc kiện toàn bộ máy. Chúng tôi tập trung mạnh vào việc hỗ trợ thành lập các tổ chức cộng đồng nghề cá theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp để tăng tính pháp lý và hiệu quả thực chất. Bên cạnh đó, chi cục sẽ mở các lớp tập huấn chuyên sâu, nâng cao năng lực cho cán bộ cấp xã và các thành viên trong tổ chức cộng đồng nghề cá. Mục tiêu cốt lõi là làm sao để các tổ thực sự phát huy tối đa vai trò tự quản".

Không chỉ là lực lượng nòng cốt bảo vệ nguồn lợi thủy sản, các tổ chức cộng đồng quản lý nghề cá ven bờ ở Hà Tĩnh đang trở thành "cánh tay nối dài" của chính quyền địa phương trong chống khai thác IUU. Việc trao quyền để ngư dân trực tiếp tham gia quản lý, giám sát và bảo vệ ngư trường đã tạo chuyển biến rõ nét từ nhận thức đến hành động. Đây không chỉ là giải pháp góp phần gỡ thẻ vàng của EC mà còn tạo nền tảng cho nghề cá phát triển bền vững.