Năm 1996, sân khấu Xuân Vãn xuất hiện một chiếc hộp cam khổng lồ. Đó là tiểu phẩm "Câu chuyện robot" của đạo diễn Phùng Tiểu Cương, với diễn viên Thái Minh và Quách Đạt.
Trong tác phẩm đó, người đàn ông trung niên độc thân Quách Đạt mua một robot hình người tên "Thái Hoa" để giải tỏa cô đơn. Những tương tác cứng nhắc giữa người và máy khiến cả trường quay cười ầm ĩ. Sau 30 năm, Xuân Vãn 2026 đã đảo ngược hoàn toàn câu chuyện đó.
Khi robot bắt đầu đóng vai người
Nếu 30 năm trước khán giả xem người đóng robot, thì năm nay trong tiểu phẩm "Cháu yêu của bà", họ chứng kiến robot đóng người. Diễn viên Thái Minh nay đóng vai bà già. Vì cháu trai ít về thăm, bà mua một loạt robot để phục vụ.
Khi cháu trai về nhà, anh phát hiện robot không chỉ phục vụ trà nước mà còn bầu bạn với bà. Người cháu cố chứng minh bản thân có giá trị hơn đám robot, nhưng thất bại hoàn toàn. Robot vừa nhanh, vừa phục vụ trà nước chính xác hơn. Chúng có thể nhào lộn tại chỗ trong khi người cháu chỉ quay tròn.
Thậm chí, khi thi kể chuyện cười, câu chuyện của cháu trai nhạt nhẽo còn robot kết nối mô hình ngôn ngữ lớn, mỗi câu đùa đều trúng điểm cười của bà.
Nhưng "plot twist" của tiểu phẩm được tiết lộ khi người bà từ đầu đến giờ thực tế là robot hình người giả sinh học tỉ lệ 1:1 do người bà tạo ra theo hình ảnh của mình.
Khi "bà giả" có gương mặt Thái Minh nhưng lộ ra chút cứng nhắc trong biểu cảm bước ra trung tâm sân khấu, khán giả Trung Quốc có lẽ đều rơi vào "thung lũng kỳ dị". Thời điểm đó, cháu trai là con người duy nhất trên sân khấu. Anh ta đấu trí với mô hình lớn, so tài với động cơ điện. Sau một hồi, anh lại tranh giành sự công nhận của một robot khác.
Dù cuối cùng tiểu phẩm nhấn mạnh vào tình thân không thể cắt đứt giữa bà và cháu, "Cháu yêu của bà" đưa ra góc nhìn sâu sắc về việc dùng robot để thay thế bản thân và nhận biết sự khác biệt giữa hai bản thể. Những thể hiện về một con người dưới dạng số trước đây chỉ dừng lại qua các đối thoại sau màn hình. Tiểu phẩm này cho thấy tương lai gần khi trí tuệ nhân tạo có được thân thể và khả năng hành động.
Nó cũng đặt ra vấn đề: Con người giờ đây không còn tự tin như vậy khi đối mặt robot. Chúng ta chỉ còn vượt trội robot ở khía cạnh tình cảm và xây dựng mối quan hệ, còn năng lực đã thua xa.
Từ nhảy múa đến võ thuật
Tiết mục robot múa võ của Unitree cũng gây sốt, nhất là khi đặt cạnh màn múa ương ca năm ngoái. Độ khó của những động tác võ tăng lên rất nhiều. Múa ương ca chú trọng nhịp điệu nhất quán, bước chân ổn định, trong khi võ thuật đòi hỏi ổn định tức thời ở tốc độ cao. Trên sân khấu, những con robot có thể lộn nhào, múa gậy, túy quyền.
Robot hai chân có diện tích tiếp xúc cực nhỏ. Phần thực sự nâng đỡ cơ thể thường chỉ là vài chục centimet vuông ở lòng bàn chân. Chúng phải thay đổi tư thế trong thời gian cực ngắn. Không phải mọi động tác trong màn múa võ đều gọn gàng. Ở động tác khó, luôn có vài robot cho cảm giác trọng tâm không vững. Nhưng mỗi lần đặt chân xuống, chúng lại điều chỉnh trọng tâm, kết thúc màn trình diễn hoàn hảo.
So với màn múa năm ngoái, khi mỗi động tác đều được viết sẵn, màn múa võ năm nay mang cảm giác sống động hơn nhiều. Những pha điều chỉnh sau khi mất thăng bằng thực tế là bộ não robot, chỉ trong vài mili giây, cảm nhận bàn chân trượt, sau đó tức thời tính toán mô men xoắn bù đắp, cưỡng ép "kéo" cơ thể về cân bằng. Điều đó thể hiện rõ ở màn múa túy quyền, khi robot cố đưa cơ thể vào trạng thái không ổn định để khoe khả năng trở lại ổn định.
Vương Hưng Hưng, nhà sáng lập Unitree cho biết việc vừa luyện đội hình, động tác, vừa cộng tác lẫn nhau của dàn robot là lần đầu hãng này tiết lộ khả năng trên toàn cầu.
Tiến bộ nhanh chóng sau một năm
Sau hai tiết mục lấy robot làm nhân vật chính, chúng lui về vai phụ, trở thành phông nền của nhiều tiết mục. Trong phim ngắn của Thẩm Đằng và Mã Lệ, robot trình diễn toàn diện khả năng từ lăn hạt óc chó đến nướng xúc xích, từ gấp quần áo đến lấy đồ chuyển phát nhanh. Unitree, Magiclab, Galaxy General, Noetix là 4 doanh nghiệp nổi bật với những màn trình diễn robot.
Xuân Vãn 2026 cố gắng tô đậm ứng dụng robot trong gia đình, bối cảnh giải trí, cho thấy những doanh nghiệp robot Trung Quốc đang nhắm đến phục vụ người dùng cuối thay vì chỉ định hướng công nghiệp.
Ngành công nghiệp robot Trung Quốc cũng trải qua nhiều thay đổi lớn trong năm qua. Chuỗi cung ứng được hoàn thiện. Tại Thâm Quyến, Hàng Châu, Thượng Hải, vô số nhà máy cung cấp những linh kiện chuẩn cho robot, giúp giảm giá thành của mỗi mẫu đến mức gần với khả năng chi trả của gia đình.
Thứ hai là khả năng kết hợp phần mềm với phần cứng. Các hãng robot Trung Quốc đang theo đuổi việc khiến robot hiểu ngữ nghĩa hơn, tương tác tốt hơn với con người. Ở khía cạnh phần cứng, nhờ học tăng cường, robot có thể làm các động tác tự nhiên, trôi chảy và ổn định hơn.
Năm 1996, khán giả có thể cười vào những nỗ lực giả người của robot. 30 năm sau, khi khán giả bắt đầu lo lắng cho màn biểu diễn của robot, vỗ tay sau từng cú lộn nhào, thậm chí nảy sinh ý tưởng mua về, bánh răng quan niệm đã lặng lẽ xoay chuyển. Câu hỏi đáng sợ tiếp theo sẽ là: Giữa người và robot, ai kiểm soát ai?
