Số phận pháp lý của hai kẻ cướp ngân hàng sẽ ra sao?

Sau gần 3 tuần lẩn trốn ngoài vòng pháp luật, hai kẻ cướp ngân hàng tại phòng giao dịch Ngân hàng TMCP Vietcombank chi nhánh Gia Lai (phường Hội Phú, tỉnh Gia Lai) ngày 19/1 đã chính thức "sa lưới". Hai đối tượng là Phạm Anh Tài (tức Tài "Đen", 36 tuổi) và Lê Văn Ân (33 tuổi, cùng trú tỉnh Quảng Ngãi), những đối tượng có nhân thân xấu cùng lai lịch bất hảo.

Trong đó, riêng Tài "Đen" còn liên quan tới vụ án Giết người xảy ra tại một quán bar trên địa bàn thành phố Kon Tum, tỉnh Kon Tum (nay là phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi) vào năm 2018.

Bài bản, tinh vi

Theo hồ sơ điều tra, chiều 19/1, Tài và Ân mang theo súng xông vào Phòng Giao dịch Trà Bá - Vietcombank Chi nhánh Gia Lai (số 133 Trường Chinh, phường Hội Phú), uy hiếp nhân viên, khách hàng và cướp đi số tiền hơn 1,8 tỷ đồng.

Sau khi gây án, các đối tượng điều khiển xe máy đến khu công nghiệp Diên Phú (phường Diên Hồng, Gia Lai) để đốt áo khoác, ba lô, giày dép, mũ bảo hiểm và chôn xe máy nhằm xóa dấu vết rồi dùng 2 xe máy khác đã chuẩn bị sẵn, cho tiền vào gùi, giả làm người dân tộc thiểu số đi làm rẫy rồi di chuyển về khu vực Biển Hồ (xã Biển Hồ, Gia Lai). Tại đây, chúng tiếp tục phi tang 2 xe máy cùng cuốc, xẻng xuống khu vực Biển Hồ.

Cả hai sau đó trốn vào TPHCM tẩu tán tài sản rồi chia đôi ngả. Ân về nhà tại tỉnh Quảng Ngãi, sinh sống như không có chuyện gì xảy ra còn Tài tiếp tục lẩn trốn tại nhiều địa phương. Quá trình điều tra, lực lượng chức năng bắt giữ khoảng 10 đối tượng liên quan để khai thác thông tin, gợi mở các manh mối phá án trước khi bắt giữ đối tượng cuối cùng là Phạm Anh Tài vào ngày 5/2.

Theo Thượng tướng Nguyễn Văn Long (Thứ trưởng, Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an), vụ án xảy ra tại khu vực trung tâm, đông dân cư, vào thời điểm nhạy cảm, các đối tượng sử dụng vũ khí quân dụng, thể hiện sự liều lĩnh, coi thường pháp luật. Từ khâu chuẩn bị gây án, thực hiện hành vi đến rút chạy và xóa dấu vết, tất cả đều được tính toán rất kỹ, gây nhiều khó khăn cho công tác điều tra. Ngoài ra, đây là các đối tượng đặc biệt nguy hiểm, mang vũ khí nóng và sẵn sàng chống trả, buộc lực lượng chức năng phải thận trọng để bảo đảm an toàn cho cán bộ làm nhiệm vụ và người dân.

Trong đó, Tài “Đen” đặc biệt nguy hiểm, đã chuẩn bị 4 khẩu súng đã lên đạn, có nhiều đàn em thân tín và sẵn sàng dùng vũ khí nóng chống trả lực lượng chức năng.

Tại cơ quan công an, Tài và Ân đều khai nhận hành vi phạm tội của mình. Riêng với trường hợp của Tài, đối tượng còn khai nhận thêm hành vi giết người xảy ra trên địa bàn phường Kon Tum vào năm 2018.

Với diễn biến hành vi cùng lý lịch bất hảo như trên, các đối tượng có thể phải chịu trách nhiệm ra sao trước pháp luật?

Cao nhất có thể là "án chữ"

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trương Văn Tuấn (Trưởng Văn phòng luật sư Trạng Sài Gòn, Đoàn Luật sư TPHCM) nhìn nhận hành động của các đối tượng không chỉ thể hiện sự liều lĩnh, manh động mà còn hết sức mưu mô, xảo quyệt với nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm xóa dấu vết, gây khó khăn cho lực lượng chức năng. Với giá trị tài sản chiếm đoạt là rất lớn, Tài và Ân có thể đối diện những chế tài xử lý nghiêm khắc theo quy định pháp luật.

Trích dẫn quy định tại Điều 168 Bộ luật Hình sự 2015, người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản thì bị xử lý hình sự về tội Cướp tài sản. Tùy thuộc giá trị tài sản chiếm đoạt và các tình tiết định khung khác liên quan tới tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi, khung hình phạt cao nhất có thể áp dụng là phạt tù 18-20 năm hoặc tù chung thân.

"Theo khoản 4, Điều 168 Bộ luật Hình sự 2015, người phạm tội Cướp tài sản với số tiền chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên có thể bị xem xét áp dụng khung hình phạt lên tới 18-20 năm tù hoặc tù chung thân. Đối chiếu với trường hợp này, với việc số tiền chiếm đoạt cao gấp nhiều lần mức 500 triệu đồng, mức án cao nhất có thể không dừng lại ở "án số" mà có thể là "án chữ" là tù chung thân.

Ngoài ra, đối với trường hợp của Tài, cơ quan điều tra sẽ củng cố hồ sơ để làm rõ hành vi có dấu hiệu của tội Giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015. Trong trường hợp bị quy kết trách nhiệm về tội danh này, tùy thuộc tính chất, mức độ và hậu quả nghiêm trọng của hành vi, mức án cao nhất đối với tội danh này cũng có thể là "án chữ" là tử hình", luật sư bình luận.

Về việc Tài đang bị truy nã về tội Giết người, luật sư cho biết theo Điều 53 Bộ luật Hình sự 2015, "tái phạm" là trường hợp đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý hoặc thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do vô ý. Còn "tái phạm nguy hiểm" là trường hợp đã bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý hoặc đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý.

Trường hợp này, dù đang bị truy nã về tội Giết người nhưng Tài chưa bị xét xử, kết án về tội danh này. Do đó, chưa có cơ sở để áp dụng tình tiết tăng nặng "tái phạm, tái phạm nguy hiểm" đối với nghi phạm.

Trách nhiệm của những cá nhân liên quan

Về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, theo Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015, thời hiệu truy cứu đối với tội phạm rất nghiêm trọng là 15 năm và với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là 20 năm. Ngoài ra, theo khoản 2 Điều này, nếu người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thì thời hiệu tính lại kể từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt giữ.

Như vậy, việc Tài thực hiện hành vi từ năm 2018 không ảnh hưởng tới thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự bởi đối tượng trốn truy nã và thời hiệu chỉ được tính từ khi đối tượng bị bắt giữ.

Luật sư Trần Hoàng Linh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) đánh giá đối với những cá nhân có vai trò liên quan trong vụ án này cũng như vụ án Giết người xảy ra hồi năm 2018 tại tỉnh Kon Tum cũ, vấn đề mấu chốt để xác định trách nhiệm pháp lý là vai trò của những cá nhân này trong vụ án.

"Cơ quan điều tra sẽ làm rõ vai trò của những cá nhân trong vụ án để xác định có sự thông đồng, giúp sức hay tạo điều kiện về vật chất, tinh thần cho Tài và Ân phạm tội hay không. Nếu có dấu hiệu giúp sức, thông đồng hay tạo điều kiện để phạm tội, những người liên quan có thể bị xem xét trách nhiệm đồng phạm.

Trong trường hợp không có dấu hiệu đồng phạm nhưng biết rõ về hành vi phạm tội mà che giấu hoặc không tố giác tội phạm, những người liên quan có thể bị xem xét trách nhiệm về hành vi Che giấu tội phạm (Điều 389) hoặc Không tố giác tội phạm (Điều 390) theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015", luật sư phân tích.

Dưới góc độ pháp lý, hành vi che giấu hoặc không tố giác tội phạm sẽ được áp dụng đối với một số tội danh nhất định, trong đó bao gồm cả tội Cướp tài sản và Giết người. Bởi vậy, không chỉ với hành vi Cướp tài sản, nếu có căn cứ xác định có những người biết rõ về hành vi Giết người của Tài mà không tố giác hoặc che giấu thì cũng có thể bị xem xét xử lý hình sự.

Tuy nhiên, việc xử lý sẽ chỉ tiến hành nếu còn trong thời hiệu xử lý hình sự theo Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015. Theo đó, thời hiệu xử lý hình sự với tội Không tố giác tội phạm (tội phạm ít nghiêm trọng) là 5 năm còn đối với tội Che giấu tội phạm (tội phạm nghiêm trọng) là 10 năm, tính từ ngày tội phạm được thực hiện.