Tháng 11/2023, hội đồng quản trị OpenAI bất ngờ sa thải Sam Altman. Chỉ 5 ngày sau, ông được phục chức và lập tức thay thế hội đồng quản trị cũ bằng nhóm nhân sự thân cận. Nhân viên OpenAI đặt tên cho sự kiện này là "The Blip", lấy ý tưởng theo một sự kiện trong phim Marvel, khi nhân vật biến mất rồi trở lại trong khi thế giới xung quanh đã biến đổi sâu sắc.
Trong cuộc điều tra dài của tờ New Yorker, dựa trên 200 trang tài liệu nội bộ chưa từng được công bố và hơn 100 cuộc phỏng vấn, những gì xảy ra trong 5 ngày đó không đơn giản là một cuộc tranh giành quyền lực. Đó là hệ quả của nhiều năm tích tụ những lo ngại về người đàn ông đang kiểm soát công ty AI quyền lực nhất thế giới.
Hồ sơ nói dối
Mùa thu 2023, Ilya Sutskever, nhà khoa học trưởng của OpenAI, đã gửi các bản ghi nhớ tự xóa cho 3 thành viên hội đồng quản trị. Ông biên soạn khoảng 70 trang tin nhắn Slack và tài liệu nhân sự, chụp ảnh bằng điện thoại để tránh bị phát hiện trên thiết bị công ty. Một trong những bản ghi nhớ mở đầu với danh sách có nội dung Sam Altman đang nối dối.
Dario Amodei, lãnh đạo mảng an toàn của OpenAI trước khi rời đi thành lập Anthropic, cũng ghi chép tỉ mỉ trong nhiều năm. Hơn 200 trang tài liệu của ông mô tả một chuỗi hành vi lừa dối cụ thể của CEO công ty. Năm 2019, khi đàm phán khoản đầu tư từ Microsoft, Amodei đưa cho Altman danh sách các yêu cầu an toàn.
Khi hợp đồng sắp ký, một điều khoản xóa bỏ yêu cầu quan trọng nhất đã xuất hiện. Khi Amodei đối chất, Altman phủ nhận điều khoản đó tồn tại, ngay cả khi Amodei đọc to nó trước mặt ông.
"Vấn đề của OpenAI chính là Sam", Amodei viết trong ghi chú.
"Sam có 2 đặc điểm hiếm khi thấy ở cùng một người. Thứ nhất là khao khát mãnh liệt làm hài lòng người khác trong mọi tương tác. Thứ hai là sự thờ ơ gần như bệnh hoạn đối với hậu quả có thể xảy ra khi lừa dối người khác", một cựu thành viên hội đồng quản trị của OpenAI nói với New Yorker.
Về an toàn AI, cam kết cốt lõi khi OpenAI thành lập, nó chưa bao giờ được chú trọng. Năm 2023, gã khổng lồ lĩnh vực trí tuệ nhân tạo cam kết dành 20% sức mạnh tính toán cho nhóm nghiên cứu an toàn. Thực tế, nhóm chỉ nhận được 1-2% và sớm bị giải tán do không phù hợp với chiến lược của công ty.
5 ngày đảo lộn
Altman đang ở Las Vegas xem đua xe F1 khi nhận cuộc gọi video từ hội đồng quản trị. Tại thời điểm đó, Sutskever gọi cho Altman và nói rằng ông không còn là CEO OpenAI, với lý do thiếu sự kết nối khi giao tiếp.
Satya Nadella, CEO Microsoft không được thông báo trước về việc này. "Tôi đã rất choáng váng. Tôi không thể lấy được thông tin từ mọi người", Nadella nói.
Trong vòng vài giờ, Altman đã thiết lập điều mà ông gọi là "một đội ngũ lưu vong" tại biệt thự 27 triệu USD ở San Francisco. Nhà đầu tư Josh Kushner đình chỉ thương vụ trị giá 86 tỷ USD và tuyên bố chỉ hoàn tất nếu Altman trở lại. Microsoft tuyên bố sẵn sàng tạo sáng kiến cạnh tranh và tuyển dụng các nhân viên rời OpenAI sau sự kiện.
Một bức thư yêu cầu Altman trở lại được lan truyền trong công ty. Cuối cùng đa số nhân viên đe dọa nghỉ việc và khiến hội đồng quản trị không còn lựa chọn. Cuộc biến động diễn ra chóng vánh, khiến Sutskever, Toner và McCauley mất ghế quản trị. 2 thành viên mới gồm cựu hiệu trưởng Harvard Larry Summers và cựu CTO Facebook Bret Taylor được Altman lựa chọn sau các cuộc trò chuyện riêng với ông.
Cuộc điều tra sau đó do WilmerHale thực hiện không có báo cáo bằng văn bản. Những người trong cuộc nói với New Yorker rằng điều tra chỉ tập trung tìm bằng chứng phạm tội rõ ràng và kết luận Sam Altman có thể tiếp tục làm CEO. "Cuộc xem xét không kết luận rằng Sam là một người liêm chính hoàn hảo", một người thân cận với cuộc điều tra nói.
Quyền lực không giới hạn
Kể từ sự kiện The Blip, OpenAI trở thành một trong những công ty có giá trị nhất thế giới, đang chuẩn bị IPO với định giá tiềm năng lên đến 1.000 tỷ USD. Altman là một trong những doanh nhân được chính quyền Trump ưu ái nhất, tháp tùng tổng thống trong chuyến thăm Hoàng gia Anh và ngồi đối diện Trump trong bữa tối tại Nhà Trắng.
Tháng 1/2025, Altman đứng trong Phòng Roosevelt công bố Stargate, liên doanh 500 tỷ USD xây dựng hạ tầng AI trên khắp nước Mỹ, với kế hoạch mở rộng sang UAE. Ngay trước đó, ông Trump bãi bỏ toàn bộ sắc lệnh về an toàn AI của chính quyền Biden, điều mà chính Altman đã giúp soạn thảo và từng ca ngợi như "một khởi đầu tốt."
Hành trình của Altman phản ánh một nghịch lý khó giải. OpenAI được thành lập với cam kết phi lợi nhuận, đặt an toàn nhân loại lên trên doanh thu. Nhưng sau cam kết đó, theo lời các cựu lãnh đạo, đều đã xếp dưới áp lực thương mại.
"Ông ấy thiết lập các cấu trúc mà trên lý thuyết sẽ hạn chế ông ấy trong tương lai," Carroll Wainwright, cựu nhà nghiên cứu OpenAI nói.
Cựu thành viên hội đồng Sue Yoon đưa ra đánh giá trung dung nhất khi cho rằng Altman không phải kẻ phản diện mưu mô. Thay vào đó, CEO OpenAI là người quá chìm đắm trong niềm tin của bản thân. "Ông ấy làm những điều mà nếu sống trong thế giới thực sẽ không có ý nghĩa gì", Sue Yoon nói.
