Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Xiengvang có nhà trưng bày các hiện vật về Bác và mối quan hệ đặc biệt Lào - Việt Nam. (Ảnh tư liệu: Quốc Khánh)
Xiengvang trong tiếng Lào có nghĩa là vùng bãi ngang sông Mekong. Nơi này có Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh với tổng diện tích 1,5 ha, do 13 hộ dân Lào tự nguyện hiến cho Nhà nước để xây dựng nên.
Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đất Lào với bên này sông Mekong là tỉnh Khammuan của Lào và bên kia sông là tỉnh Nakhon Phanom của Thái Lan. Những năm của thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, cư dân ở đây khá đông, có khi đến khoảng 500 hộ và tới hơn 5.000 nhân khẩu. Do người mỗi năm mỗi đông nên bản Xiengvang đã được chia thành 3 bản, gồm: Xiengvang Tay (bản Xiêng vang Nam), Xiengvang Cang (bản Xiêng vang Trung) và Xiengvang Neua (bản Xiêng vang Bắc).
Bản Xiengvang đến nay chủ yếu vẫn giao tiếp bằng tiếng Việt và còn giữ nguyên cách phát âm của từng địa phương nơi tổ tiên họ xuất phát như tiếng Quảng Trị, Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An. Hiện bản có hơn 80 hộ, gần 400 nhân khẩu. Nét sinh hoạt văn hóa, thuần phong mĩ tục vẫn thuần Việt và ngôi làng, nhà cửa cũng theo phong cách Việt.
Bản Xiengvang có rất nhiều gia đình và cá nhân được nhận huân, huy chương kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ của hai Nhà nước Việt Nam và Lào. Đặc biệt, gần như nhà nào cũng treo ảnh Bác Hồ và có ban thờ Bác.
Mỗi năm, ngoài duy trì đều đặn các ngày lễ chính như tết Nguyên đán, Tết Độc lập của Việt Nam (2/9) thì Ngày sinh Bác Hồ (19/5) hằng năm, bà con Việt kiều khắp mọi miền đất nước Lào, cũng như Đại sứ quán Việt Nam tại Lào, các cơ quan đại diện của Việt Nam tại Lào đều hành hương về Xiengvang dâng hoa, dâng hương lên ban thờ Bác, bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với công lao của Người.
Mỗi năm, vào các ngày lễ đặc biệt, bà con Việt kiều khắp mọi miền đất nước Lào, cũng như Đại sứ quán Việt Nam tại Lào, các cơ quan đại diện của Việt Nam tại Lào đều hành hương về Xiengvang dâng hoa, dâng hương lên ban thờ Bác. (Ảnh tư liệu: Quốc Khánh)
Đảng, Chính phủ Lào luôn quan tâm, tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho bà con nhập quốc tịch Lào, xây dựng bản làng, giữ gìn thuần phong mỹ tục Việt Nam trong lòng đất nước Lào và coi đây là biểu tượng sinh động của tình hữu nghị đặc biệt Lào - Việt Nam.
Theo lịch sử Lào, bản Xiengvang là căn cứ địa của những người cộng sản Lào sát cánh, gắn kết với những người cộng sản Việt Nam. Trong khoảng những năm 1928 - 1929, khi Bác Hồ hoạt động tại các tỉnh Đông Bắc Thái Lan bên bờ Tây sông Mekong, Người thường vượt sông sang Xiengvang để lãnh đạo phong trào cách mạng; nghiên cứu tình hình, tuyên truyền, xây dựng phong trào, tập hợp lực lượng cách mạng Đông Dương ở cả hai bờ Lào -Thái.
Từ đó, phong trào cách mạng đã phủ khắp các tỉnh Đông Bắc Thái Lan và Trung Lào, mà nòng cốt là Việt kiều. Xiengvang cũng là địa bàn khi kẻ địch gây hấn, truy sát bên này, thì cán bộ cách mạng vượt sông Mekong sang đất Thái hoặc ngược lại. Đối diện với bản Xiengvang bên kia sông trên đất Thái Lan là bản May, tỉnh Nakhon Phanom, cũng đã được bà con Việt kiều tại Thái Lan xây dựng Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Để ghi nhận hành trình của người cộng sản Hồ Chí Minh trên đất Lào, Bộ Chính trị Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào đã quyết định xây dựng và khánh thành Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại chính ngôi làng thuần Việt này vào ngày 19/5/ 2012.
Khu lưu niệm được xây dựng với sự kết hợp giữa kiến trúc Lào và Việt Nam, gồm 15 hạng mục, trong đó phía Lào đảm nhận 12 hạng mục, Việt Nam đảm nhận 3 hạng mục. Khuôn viên gồm nhà tưởng niệm và trưng bày; ao cá, vườn cây. Giống cá và cây được mang từ Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Hà Nội sang, trồng xen kẽ với một số giống cây tiêu biểu của Lào.
Nhân kỉ niệm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5), các tổ chức chính trị xã hội, các tầng lớp nhân dân Lào cũng đến Xiengvang dâng hoa, dâng hương lên ban thờ Bác, nguyện cùng với Nhân dân Việt Nam tiếp tục tăng cường, củng cố, vun đắp mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Lào - Việt Nam mãi mãi là tài sản vô giá, là hành trang không thể thiếu của hai dân tộc trên con đường xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
