Khi trận động đất năm 2015 tàn phá Nepal và đại dịch COVID-19 khiến quốc gia này chao đảo, nghệ sĩ guitar Bobby Lama của ban nhạc Mongolian Heart đã tham gia các nỗ lực cứu hộ và cứu trợ, tự mình mang tiền mặt đến các cộng đồng bị ảnh hưởng. Sự bất tiện trong việc mang tiền đến ngân hàng khiến anh khi đó chưa từng nghĩ đến việc quyên góp cho các quỹ cứu trợ của chính phủ.
Tuy nhiên, sau trận lũ lụt tàn khốc mới đây ở Nepal, Lama chỉ cần quét mã QR để chuyển tiền vào Quỹ Cứu trợ Thảm họa của Thủ tướng thông qua ứng dụng ngân hàng di động.
Ban đầu, anh quyên góp 5.000 rupee. Sau khi tham khảo ý kiến các thành viên ban nhạc, anh tiếp tục đóng góp thêm 150.000 rupee thông qua Ngân hàng Siddhartha.
“Chúng tôi sắp có chuyến lưu diễn châu Âu. Sau khi trở về, chúng tôi dự định sẽ đóng góp nhiều hơn thông qua hệ thống mã QR”, Lama nói, đồng thời cho rằng việc quét mã QR đã giúp quyên góp cho quỹ cứu trợ trở nên dễ dàng và minh bạch hơn rất nhiều.
Kinh nghiệm của Lama phản ánh sự phát triển của hoạt động từ thiện kỹ thuật số tại Nepal, nơi việc quyên góp đang trở nên nhanh chóng và dễ tiếp cận hơn.
Đến ngày thứ 11 sau trận lũ lụt tàn khốc ở Bhotekoshi, hơn 10 tỷ rupee đã được quyên góp vào quỹ cứu trợ. Các khoản đóng góp đến từ nhiều nhóm khác nhau, từ học sinh, trong đó có học sinh Trường Trung học Shodasha ở Mangalasen, Achham, đến Nvidia, một trong những công ty công nghệ có giá trị nhất thế giới.
Chiến dịch này cũng đánh dấu lần đầu tiên tại Nepal các cá nhân có thể thực hiện giao dịch trực tiếp với chính phủ trên quy mô lớn như vậy, chuyển tiền qua các kênh kỹ thuật số trực tiếp vào tài khoản của chính phủ. Trong trận động đất năm 2015, Nepal chưa có một kênh kỹ thuật số thuận tiện tương tự để người dân trong nước hoặc ở nước ngoài chuyển tiền trực tiếp vào quỹ cứu trợ của chính phủ.
Cơ sở hạ tầng thanh toán kỹ thuật số của Nepal đã mở rộng nhanh chóng kể từ đại dịch COVID-19. Bộ trưởng Tài chính Swarnim Wagle cho biết công nghệ và thanh toán số đã giúp việc huy động quỹ cứu trợ trở nên dễ dàng hơn đáng kể.
“Đối với các nhà tài trợ sống ở nước ngoài, chúng tôi đã sắp xếp thanh toán trực tiếp bằng thẻ mệnh giá USD như Visa và Mastercard”, ông Wagle nói. “Họ không còn phải đến ngân hàng hoặc thực hiện các giao dịch chuyển khoản quốc tế rườm rà nữa”.
Dữ liệu từ Bộ Tài chính, công ty thanh toán kỹ thuật số Fonepay và Nepal Clearing House Ltd (NCHL) cho thấy thanh toán điện tử đã trở thành kênh quan trọng đối với các khoản quyên góp khắc phục hậu quả thiên tai.
Ngân hàng Trung ương Nepal đã dỡ bỏ giới hạn giao dịch đối với các khoản quyên góp cho quỹ cứu trợ, cho phép người dân dễ dàng đóng góp cả những khoản tiền nhỏ thông qua mã QR và ví điện tử.
Trong số 889.145 giao dịch được xử lý thông qua mạng lưới của Fonepay, có 815.219 khoản thanh toán QR nội địa do người dân Nepal thực hiện, với tổng giá trị 2,095 tỷ rupee.
Thông qua mạng lưới của NCHL, 246.614 giao dịch đã được ghi nhận tính đến chiều 5/9. Thanh toán bằng mã QR trong nước chiếm số lượng lớn nhất, với 112.932 giao dịch, trị giá 390,5 triệu rupee.
Nhờ hệ thống thanh toán điện tử của Nepal được kết nối với mạng lưới quốc tế, người Nepal ở nước ngoài và các nhà tài trợ quốc tế cũng có thể đóng góp mà không cần thực hiện các giao dịch chuyển khoản ngân hàng truyền thống. Hơn 1,4 tỷ rupee đã được gửi trực tiếp vào quỹ cứu trợ thông qua 93.850 giao dịch bằng các thẻ quốc tế như Visa và Mastercard, được xác thực thông qua hệ thống 3D Secure.
“Trong những thảm họa trước đây, người dân phải đến ngân hàng và xếp hàng để quyên góp”, ông Santosh Koirala, Chủ tịch Hiệp hội Ngân hàng Nepal, cho biết. Theo ông, quá trình chuyển đổi số của các ngân hàng và tổ chức tài chính hiện nay cho phép người dân dễ dàng gửi tiền cứu trợ thông qua ứng dụng ngân hàng di động.
Các chuyên gia cho rằng lĩnh vực tài chính là một trong những lĩnh vực có quá trình chuyển đổi số đáng kể nhất tại Nepal.
Đến ngày 5/9, eSewa đã huy động khoảng 110 triệu rupee thông qua 175.000 giao dịch cho quỹ cứu trợ. Hơn một nửa số tiền đóng góp đến từ sinh viên, bà nội trợ, tài xế và chủ doanh nghiệp nhỏ, với mỗi khoản quyên góp dưới 100 rupee.
Những khoản đóng góp nhỏ của người dân đã cộng lại thành một nguồn lực đáng kể. Quyết định dỡ bỏ giới hạn giao dịch đối với các khoản quyên góp sau thảm họa cũng tạo điều kiện để người dân đóng góp linh hoạt hơn.
Các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán đồng thời miễn phí giao dịch và tỷ lệ chiết khấu cho người bán đối với các khoản đóng góp cứu trợ, qua đó khuyến khích sử dụng ngân hàng di động, connectIPS, ví điện tử và mã QR.
Cơ sở hạ tầng tài chính kỹ thuật số cũng giúp kết nối trực tiếp các nhà tài trợ trong và ngoài nước với quỹ cứu trợ của chính phủ. Các khoản đóng góp được chuyển thông qua nhiều hệ thống thanh toán quốc tế, gồm Giao diện Thanh toán Thống nhất (UPI) của Ấn Độ, Alipay của Trung Quốc, Visa, Mastercard và UnionPay.
Tính đến ngày 5/9, UPI đã đóng góp 48,54 triệu rupee cho quỹ cứu trợ, trong khi Alipay đóng góp 17,97 triệu rupee.
Fonepay và NCHL đóng vai trò trung tâm trong việc tạo điều kiện cho các khoản thanh toán trong suốt chiến dịch. Giám đốc điều hành Fonepay Diwas Sapkota cho biết quy trình được triển khai thuận lợi hơn do chính phủ đã xác định rõ các kênh thanh toán và tài khoản tiếp nhận đóng góp ngay từ đầu.
“Sự tiện lợi của công nghệ mã QR đã giúp huy động được một số tiền lớn như vậy một cách tự phát trong thời gian ngắn”, ông Sapkota nói.
Giám đốc điều hành NCHL Neelesh Man Singh Pradhan cho rằng quy mô của hoạt động gây quỹ kỹ thuật số, cả trong nước và quốc tế, đã mang lại những bài học quan trọng cho Nepal.
“Đã đến lúc Nepal cần mở rộng hệ thống thanh toán và có khả năng nhận, gửi thanh toán bằng nhiều hình thức khác nhau từ hầu hết mọi quốc gia trên thế giới”, ông nói.
Tuy nhiên, ông Pradhan lưu ý séc và chuyển khoản ngân hàng vẫn giữ vai trò quan trọng đối với các giao dịch có giá trị lớn. Theo ông, Nepal cần phát triển cân bằng các hệ thống và công cụ thanh toán khác nhau, đồng thời bảo đảm khả năng tương tác để tránh tình trạng phân mảnh.
Chuyên gia công nghệ tài chính Sanjeev Subba cho biết Nepal đã đạt được những bước tiến đáng kể trong thanh toán bằng mã QR và thanh toán xuyên biên giới. Theo ông, cơ sở hạ tầng hiện nay cho phép thực hiện các khoản thanh toán an toàn từ nước ngoài thông qua các hệ thống như Visa và Mastercard được xác thực bằng 3D Secure.
Ông Subba cho rằng cơ sở hạ tầng này không được xây dựng trong một sớm một chiều mà bắt đầu được phát triển sau trận động đất năm 2015, với sự ra đời của Fonepay, việc ban hành các quy định về hệ thống thanh toán và sự hỗ trợ của ngân hàng trung ương.
Tuy nhiên, ông cho rằng Nepal vẫn cần tiếp tục xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng kỹ thuật số, trong đó có một hệ thống chung bao gồm e-KYC, mã QR quốc gia thống nhất và nền tảng trao đổi dữ liệu có khả năng tương tác.
Theo ông Subba, việc chính phủ công bố từ 8-10 mã QR khác nhau do các ngân hàng vận hành để tiếp nhận quyên góp cho quỹ cứu trợ đã gây nhầm lẫn cho người sử dụng.
Trong khi đó, ông Bibhushan Bista, Chủ tịch điều hành Young Innovations và Phó Chủ tịch Nas-IT, cho biết tổ chức của ông đã kêu gọi các công ty thành viên đóng góp trực tiếp vào Quỹ Cứu trợ Thảm họa của Thủ tướng thay vì phát động các chiến dịch riêng lẻ.
Tuy nhiên, ông Bista cho rằng chính phủ chưa tận dụng đầy đủ chuyên môn của ngành công nghệ trong ứng phó thảm họa.
“Các công ty công nghệ rất muốn đóng góp chuyên môn kỹ thuật của họ, chứ không chỉ là tiền mặt, trong các lĩnh vực như lập bản đồ bằng thiết bị bay không người lái, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và quản lý thảm họa”, ông nói. “Nhưng chính phủ chưa thể thành lập một bộ phận hỗ trợ CNTT chuyên trách để phối hợp những nỗ lực này một cách có tổ chức”.
