Thiếu sách giáo khoa, phụ huynh sao chép cho con học có vi phạm bản quyền?

Những ngày gần đây, việc một số đầu sách giáo khoa chưa có đủ khi năm học mới đã bắt đầu khiến nhiều phụ huynh ở Hà Tĩnh sốt ruột. Lo con không có sách để theo bài, chuẩn bị bài, một số người tính đến việc tìm bản điện tử để in hoặc mượn sách của người quen rồi photocopy những cuốn còn thiếu. Song, trong lúc xoay xở tìm sách, nhiều phụ huynh cũng băn khoăn liệu việc tự sao chép sách cho con học có vi phạm quy định về bản quyền hay không.

Đã nhiều lần tìm đến các nhà sách tại phường Thành Sen để mua sách cho con nhưng vẫn chưa đủ, bà Nguyễn Thị Cẩm Nhung (xã Lộc Hà) càng thêm sốt ruột khi năm học đã bắt đầu. Con bà hiện còn thiếu sách Tiếng Anh, Lịch sử, Vật lý, Địa lý, Tin học lớp 10.

“Chưa bao giờ tôi thấy việc mua sách giáo khoa cho con lại khó như hiện nay. Cháu đang thiếu nhiều sách, tôi đã đi tìm nhiều nơi nhưng đều không có. Tôi mong cơ quan chức năng sớm có giải pháp để phụ huynh và học sinh không phải vất vả chạy khắp nơi tìm sách như hiện tại” - bà Nhung bày tỏ.

Ghi nhận tại một số cửa hàng sách, văn phòng phẩm trên địa bàn Hà Tĩnh, lượng phụ huynh tìm mua sách những ngày đầu năm học khá đông, song một số sách đã hết hàng, chưa thể đáp ứng ngay nhu cầu của người mua.

Bà Trương Thị Ninh - Cửa hàng trưởng Nhà sách 58 Phan Đình Phùng (Công ty CP Sách và Thiết bị trường học Hà Tĩnh) cho biết: “Đầu năm học, phụ huynh đến cửa hàng hỏi mua sách khá đông, nhất là sách bài tập ở các lớp tiểu học. Nhiều cuốn sách chưa có đủ để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Những phụ huynh chưa mua được phải chờ cửa hàng nhập thêm hoặc tìm đến các điểm bán khác. Chúng tôi đang theo dõi lượng sách bán ra để chủ động bổ sung những đầu sách được hỏi mua nhiều”.

Trong khi chờ nguồn sách được bổ sung, một số phụ huynh tính đến phương án tìm bản PDF trên mạng để in hoặc mượn sách của người quen rồi photocopy những cuốn còn thiếu. Đây được phụ huynh xem là giải pháp tình thế để học sinh có tài liệu theo kịp chương trình trong thời gian chờ mua được sách.

Bà Nguyễn Thị Tâm (phường Thành Sen) cho hay: “Tôi và một số phụ huynh đi tìm nhiều nơi không mua được sách giáo khoa nên đành rủ nhau tải bản PDF trên mạng để in cho cháu học. Nhưng khi mang đến các cơ sở photocopy, tôi lại được thông báo không thể sao chép nguyên cuốn vì liên quan đến bản quyền”.

Không chỉ phụ huynh loay hoay, các cơ sở photocopy cũng phải cân nhắc trước những yêu cầu sao chép sách giáo khoa. Chị Phạm Thị Thắm - quản lý cửa hàng photo Vũ Thu Hoa Hồng (phường Thành Sen) cho biết: “Nhiều phụ huynh nói con đang thiếu sách nên muốn photocopy cả cuốn để học tạm. Chúng tôi hiểu nhu cầu nhưng không dám nhận sao chép nguyên cuốn vì sợ vi phạm bản quyền. Có người hỏi chỉ photocopy một số trang thì có được không, nhưng cơ sở cũng phải thận trọng khi nhận in những tài liệu như vậy”.

Theo Điều 25 Nghị định 17/2023/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan, việc sao chép hợp lý một phần tác phẩm để phục vụ học tập của cá nhân được thực hiện khi không nhằm mục đích thương mại.

Đối với tác phẩm dạng chữ viết như sách giáo khoa, việc photocopy, chụp ảnh hoặc sao chép bằng hình thức tương tự được giới hạn tối đa 10% tổng số trang của cuốn sách. Trường hợp sao chép vượt quá giới hạn 10%, người sao chép phải được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép và thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền, quyền lợi vật chất khác (nếu có) theo quy định.

Câu chuyện phụ huynh photocopy sách giáo khoa không nên chỉ nhìn ở việc có vi phạm bản quyền hay không, mà cần đặt trong yêu cầu bảo đảm học sinh có đủ tài liệu học tập trong thời gian chờ nguồn sách được bổ sung.

Theo tôi, phụ huynh có thể photocopy, in ấn một số trang đầu của sách cho các cháu học tạm trong những ngày đầu năm học. Hoặc tùy theo điều kiện, có thể đề nghị nhà trường sử dụng máy chiếu trình chiếu sách giáo khoa trong tiết học để học sinh có thể theo dõi, hoặc tổ chức dùng chung sách giáo khoa cho các em ngồi cạnh nhau. Về lâu dài, việc bảo đảm đủ sách giáo khoa, có phương án hỗ trợ học sinh khó khăn và xây dựng cơ chế sử dụng bản điện tử hoặc sao chép trong những trường hợp cần thiết sẽ là giải pháp phù hợp hơn, thay vì để phụ huynh tự xoay xở bằng việc photocopy sách.

Luật sư Nguyễn Xuân Hiển

Giám đốc Công ty Luật TNHH Long Phúc (chi nhánh Hà Tĩnh)