Mùa đông “trễ hẹn”

Khi nhịp mùa không như vốn có

Cuối tháng 10, nhiều người đã bắt đầu lật tìm những chiếc áo ấm nằm sâu dưới đáy tủ như một cách đón đợi mùa đông quen thuộc, thế nhưng, thời khắc chuyển mùa dường như không đến như nhịp vốn có. Trong những ngày cuối thu, Hà Tĩnh đã trải qua nhiều ngày nắng nóng, oi bức, những đợt không khí lạnh trễ hẹn hơn thường lệ.

Mùa đông đến chậm không đơn thuần là câu chuyện thời tiết mà là cảnh báo về khí hậu toàn cầu đang biến động. Năm nay, El Nino đang hoạt động cường độ rất mạnh, khả năng đợt khí hậu này có thể nằm trong nhóm mạnh nhất từng được ghi nhận.

Theo định nghĩa khoa học, El Nino là pha nóng của hệ thống khí hậu ENSO, xuất hiện khi nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực xích đạo và nhiệt đới phía đông Thái Bình Dương ấm lên bất thường, kéo dài khoảng 5-6 tháng trở lên. Hiện tượng này làm thay đổi sự tương tác giữa đại dương và khí quyển, từ đó ảnh hưởng đến nhiệt độ, lượng mưa và các hình thái thời tiết ở nhiều khu vực trên thế giới.

Theo các nghiên cứu về khí hậu Việt Nam, trong những năm xuất hiện El Nino, nền nhiệt mùa đông thường cao hơn trung bình nhiều năm, số ngày rét đậm có xu hướng ít hơn, lượng mưa ở một số khu vực có thể thiếu hụt so với mức trung bình.

Tại Hà Tĩnh, số liệu của Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Hà Tĩnh cho thấy, những ngày cuối tháng 9 và đầu tháng 10/2026, nhiệt độ trung bình tại nhiều khu vực cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN) cùng kỳ khoảng 1-2,2oC. Tại trạm Hà Tĩnh (khu vực TP Hà Tĩnh cũ), nhiệt độ trung bình 15 ngày đầu tháng 10 đạt khoảng 26,87oC, cao hơn TBNN 1,34oC; trạm Hoành Sơn (phường Hoành Sơn), con số tương ứng là khoảng 27,35oC, cao hơn 0,46oC. Tính tổng trong tháng 10, vùng núi đã trải qua 10 ngày, ven biển có 7 ngày nắng trên 32oC.

Không chỉ nắng nóng, lượng mưa cũng có nhiều biến động. Tổng lượng mưa từ đầu năm đến ngày 15/10 tại trạm Hà Tĩnh đạt 2.247,5 mm, bằng 125,3% TBNN; trạm Kỳ Anh đạt 2.754,6 mm, bằng 149,2%; trạm Hương Khê đạt 2.122,7 mm, bằng 112,1%; trạm Hương Sơn đạt 1.945,9 mm, bằng 120,9%. Tuy nhiên tháng 10, lượng mưa tại nhiều khu vực lại thấp hơn đáng kể, đạt 50-60% so với TBNN. Riêng tại phường Hoành Sơn, lượng mưa đạt chưa đến 20% so với TBNN. Đặc biệt, mưa suy giảm về cuối tháng, gần như thời tiết không xuất hiện đợt mưa lớn kéo dài cho đến cuối tháng 10.

Ông Trần Đức Bá - Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh cho biết: “Theo chuỗi số liệu quan trắc giai đoạn 1981-2020, trong các thời kỳ El Nino, nhiệt độ trung bình có xu hướng cao hơn TBNN, phổ biến khoảng 0,2-2oC. Ở đợt El Nino 2018-2019, mức nhiệt cao hơn trung bình tại một số thời kỳ được ghi nhận ở mức 1,7-3,9oC. Đợt El Nino đang hình thành trong năm 2026 có khả năng tập trung từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, ở cường độ rất mạnh. Trong điều kiện này, nhiệt độ trung bình toàn tỉnh có khả năng cao hơn TBNN từ 1-1,5oC. Cùng với nền nhiệt, lượng mưa, số ngày rét đậm, rét hại cũng có xu hướng thấp hơn trung bình; nguy cơ xuất hiện những thời kỳ mưa ít, thiếu hụt lượng mưa có thể tăng lên”.

Theo dự báo, nhiều khả năng, đến ngày 10/12, Hà Tĩnh mới đón đợt rét đầu tiên của mùa đông năm nay, trễ hẹn nhiều ngày so với TBNN. Các đợt rét chủ yếu tập trung trước tiết Lập xuân (4/2/2027, tức là ngày 28/12 âm lịch).

Chủ động thích ứng, hài hòa với tự nhiên

Tờ lịch trên tường đã lật giở đến những ngày cuối tháng 10. Chỉ ít ngày nữa, tiết Lập đông sẽ đến, vào ngày 7/11/2026, tức 29/9 âm lịch. Thế nhưng, năm nay, chị Trần Thị Hà, chủ shop kinh doanh ở đường Xuân Diệu (phường Thành Sen) vẫn chưa vội vàng nhập hàng mới đón đông. Chị Hà cho biết: “Thông thường, đến thời điểm này, chúng tôi đã bắt đầu nhập thêm áo dài tay, áo khoác để đón mùa lạnh. Năm nay, thời tiết vẫn nóng nên việc nhập đồ ấm phải tính toán thận trọng hơn”.

Thời tiết chuyển nhịp khiến nhiều quy luật đời sống và sản xuất thay đổi. Nền nhiệt cao, độ ẩm không khí biến động sẽ tạo những tác động ảnh hưởng đến sức khỏe con người, tăng nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến đường hô hấp. Trong sản xuất, điều kiện thời tiết thay đổi cũng tạo thuận lợi cho sâu bệnh, dịch hại phát triển, nhất là bệnh đạo ôn, rầy nâu trên lúa, dịch tả châu Phi, lở mồm long móng trên đàn gia súc; hay tác động làm thay đổi quy luật nuôi trồng... Những câu chuyện về thời vụ, giống, thích ứng diễn biến thời tiết đã trở thành chủ đề của bà con nông dân.

Vụ xuân 2027, HTX Nông nghiệp Trung Hòa (xã Can Lộc) dự kiến gieo cấy 50 ha lúa bằng phương pháp mạ khay, máy cấy. Trước dự báo vụ xuân ấm, kế hoạch sản xuất được “căn ke” hơn. Bà Trần Thị Thuỷ - Giám đốc HTX cho biết: “Trong năm có vụ xuân ấm, nền nhiệt cao, tổng lượng tích ôn trên đồng ruộng lớn, cây lúa sẽ rút ngắn thời gian sinh trưởng. Vì thế, chúng tôi sẽ căn cứ vào thời tiết và đề án sản xuất của tỉnh để xác định thời vụ xuống giống phù hợp. Để tránh thời tiết ấm đầu vụ, rét cuối vụ, HTX dự kiến sẽ lùi thời gian xuống giống so với năm trước khoảng 7-10 ngày”.

Theo chuyên gia thời tiết, El Nino có thể làm gia tăng khả năng xuất hiện những giai đoạn nền nhiệt cao hơn TBNN nhưng không có nghĩa mùa đông sẽ hoàn toàn vắng rét. Những đợt không khí lạnh vẫn có thể xuất hiện, trở thành thách thức “kép” cho đời sống, sản xuất. “Điểm quan trọng là phân biệt tác động của ENSO với diễn biến thời tiết cụ thể trong từng ngày, từng đợt. El Nino có thể làm tăng khả năng xuất hiện nền nhiệt cao hơn trung bình nhưng thời tiết thực tế còn phụ thuộc hoạt động của không khí lạnh, gió mùa đông bắc và các hình thế khí tượng khác. Một mùa đông có nền nhiệt trung bình cao hơn vẫn có thể xuất hiện những đợt không khí lạnh mạnh, khiến nhiệt độ giảm sâu trong thời gian ngắn. Điều cần quan tâm không chỉ là mùa đông đến sớm hay muộn mà còn là sự thay đổi về tần suất, cường độ và tính thất thường của các hình thái thời tiết để có ứng phó phù hợp” - ông Trần Đức Bá nhấn mạnh.

Trước những biến động khó lường của thời tiết, thích ứng là học cách lắng nghe nhịp điệu của đất trời, chủ động điều chỉnh đời sống và sản xuất. Để dù thời tiết đổi thay, con người vẫn có thể sống hài hòa với tự nhiên, giữ vững nhịp sống và mùa màng.

Chi cục đang tiếp tục xây dựng và tham mưu hoàn thiện đề án sản xuất vụ xuân trong đó chú trọng bố trí khung thời vụ, cơ cấu giống phù hợp với diễn biến thời tiết, đảm bảo sản xuất an toàn.

Đối với vụ xuân ấm, bà con cần đảm bảo quy trình chăm sóc chủ động, hạn chế bón thừa đạm khiến cây phát triển quá mạnh, dễ phát sinh sâu bệnh và đổ ngã; áp dụng quy trình chăn nuôi theo hướng sinh học, tuân thủ lịch tiêm phòng cho đàn vật nuôi. Đặc biệt, dù nền nhiệt trung bình có thể cao hơn thường lệ những đợt không khí lạnh vẫn có khả năng xuất hiện. Vì vậy, bà con cũng cần thực hiện các biện pháp chống rét theo hướng dẫn của ngành chuyên môn để hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến cây trồng, vật nuôi.

Ông Phan Văn Huân - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi tỉnh

Câu chuyện mùa đông ấm không chỉ là chuyện chiếc áo khoác mặc muộn hơn hay những ngày nắng kéo dài thêm mà còn là lời gợi nhắc về cách con người ứng xử trước những đổi thay của khí hậu. Khi những quy luật quen thuộc không còn hoàn toàn như trước, sự chủ động, linh hoạt thích ứng sẽ là điểm tựa để đời sống bình yên, mùa màng được bảo vệ trước những biến động khó lường của thời tiết.