Đây là một phần trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Chuyển đổi số, đang được Bộ Khoa học và Công nghệ lấy ý kiến đến ngày 13/3.
Khái niệm "dịch vụ công trực tuyến chủ động" được hiểu là dịch vụ công được cơ quan nhà nước cung cấp trên môi trường số, trên cơ sở ứng dụng công nghệ số và khai thác hợp pháp dữ liệu sẵn có, nhằm chủ động phát hiện nhu cầu, sự kiện hoặc nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân. Trên cơ sở đó, cơ quan nhà nước thực hiện việc nhắc nhở, chuẩn bị hồ sơ, dự báo và cung cấp dịch vụ cho tổ chức, cá nhân.
Dự thảo nghị định đưa ra phương án phân loại dịch vụ theo mức độ chủ động, với ba mức.
Mức độ 1 là dịch vụ công trực tuyến chủ động nhắc thực hiện. Cơ quan nhà nước sẽ phát hiện thời gian, sự kiện hoặc nghĩa vụ phát sinh, từ đó thông báo, nhắc nhở, hướng dẫn tổ chức, cá nhân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, trong đó có việc lập và nộp hồ sơ.
Mức độ 2 là dịch vụ công trực tuyến chủ động nhắc và chuẩn bị hồ sơ. Ngoài chức năng của mức độ 1, dịch vụ có thể chủ động tạo lập hoặc chuẩn bị sẵn hồ sơ điện tử, thông tin, dữ liệu cần thiết từ các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu có thẩm quyền để phục vụ việc giải quyết dịch vụ công trực tuyến.
Khi đó, tổ chức, cá nhân chỉ cần xác nhận, bổ sung thông tin nếu có và quyết định việc tiếp tục thực hiện dịch vụ công trực tuyến theo quy định của pháp luật.
Mức độ 3 là dịch vụ công trực tuyến chủ động nhắc, chuẩn bị hồ sơ và khuyến nghị phương án dịch vụ. Ngoài các chức năng của mức độ 2, dịch vụ mức này có thể phân tích, so sánh và khuyến nghị cho tổ chức, cá nhân lựa chọn phương án phù hợp nhất trong trường hợp có nhiều dịch vụ công trực tuyến cùng hướng đến một mục tiêu hoặc kết quả giải quyết.
"Việc khuyến nghị được thực hiện trên cơ sở bảo đảm lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, bao gồm chi phí, thời gian, mức độ thuận tiện và nghĩa vụ phát sinh, không làm hạn chế quyền lựa chọn dịch vụ công trực tuyến của người sử dụng", dự thảo nêu.
Đây là lần đầu tiên khái niệm "dịch vụ công trực tuyến chủ động" được đưa vào dự thảo. Đơn vị chủ trì soạn thảo cho biết việc này xuất phát từ Chương trình phát triển Chính phủ số, theo Quyết định 2629 ngày 1/12/2025 của Thủ tướng. Mục tiêu đặt ra giai đoạn 2028-2030 là 50% dịch vụ công trực tuyến thiết yếu được triển khai ở mức chủ động, được AI hỗ trợ "cá thể hóa", thông báo hoặc gợi ý hành động theo các mốc sự kiện quan trọng trong cuộc đời.
Để đạt mục tiêu này, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất có quy định về dịch vụ công trực tuyến chủ động trong dự thảo, đưa ra khái niệm, mức độ của dịch vụ và nguyên tắc quản lý nhà nước.
Việc chuyển đổi từ phương thức bị động sang chủ động trên môi trường số, theo cơ quan soạn thảo, "sẽ góp phần nâng cao chất lượng phục vụ và hiệu quả quản lý của cơ quan nhà nước, giảm thời gian và chi phí tuân thủ, đồng thời gia tăng mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp khi sử dụng dịch vụ công".
Dự thảo cũng nêu nguyên tắc quản lý nhà nước về dịch vụ công trực tuyến chủ động. Trong đó, nguyên tắc đầu tiên là "lấy tổ chức, cá nhân làm trung tâm". Dịch vụ cần đảm bảo hướng tới nâng cao quyền lợi, trải nghiệm và mức độ hài lòng của tổ chức, cá nhân và "không chuyển gánh nặng thực hiện dịch vụ công trực tuyến từ cơ quan nhà nước sang người sử dụng dịch vụ".
Ngoài ra, việc khai thác, sử dụng dữ liệu và cung cấp dịch vụ công trực tuyến chủ động phải đúng thẩm quyền, đúng mục đích, có căn cứ pháp lý rõ ràng, bảo đảm khả năng kiểm tra, giám sát và truy vết trên môi trường số; triển khai thí điểm, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng.
Dự thảo cũng nhấn mạnh việc tôn trọng quyền riêng tư và quyền tự quyết của người sử dụng. "Bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin; không bắt buộc tổ chức, cá nhân phải sử dụng dịch vụ công trực tuyến chủ động; việc khuyến nghị không thay thế quyền lựa chọn của người sử dụng dịch vụ", dự thảo nêu.
Ngoài điều khoản về dịch vụ công trực tuyến, dự thảo Nghị định với 9 chương, 85 điều cũng đưa ra định nghĩa cụ thể cho các khái niệm liên quan đến chuyển đổi số, các quy định về việc xây dựng chiến lược, chương trình, kế hoạch chuyển đổi số; hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp; việc cung cấp thông tin của các cơ quan trên môi trường số, quy định với các hệ thống số, nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến...
Luật Chuyển đổi số được Quốc hội thông qua vào tháng 12/2025 và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7.
