Theo Wall Street Journal ngày 1/3, các cơ quan tình báo Mỹ và Israel đã nắm bắt được một cơ hội hiếm hoi khi xác định được vị trí của các lãnh đạo cấp cao nhất Iran, bao gồm cả Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, đang tham dự các cuộc họp cùng một lúc. Đó là ngòi nổ trực tiếp cho chiến dịch quân sự chưa từng có tiền lệ diễn ra vào hôm 28/2.
Cơ hội tình báo hiếm có
Theo các quan chức tình báo Israel, họ đã xác định được không chỉ một mà là ba cuộc họp riêng biệt quy tụ các quan chức chính trị và quân sự hàng đầu của Iran. Trong số những người được xác định có mặt là chính Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei - nhân vật ra quyết định cao nhất và lãnh đạo tinh thần của Iran.
Cựu lãnh đạo tình báo quân sự Israel Amos Yadlin nhận định đây là "một đòn bất ngờ mang tính chiến thuật", bởi lẽ "mọi người đều chờ đợi mục tiêu vào lúc nửa đêm, khi màn đêm buông xuống". Ông Yadlin lưu ý rằng trong cuộc tấn công bất ngờ vào Iran hồi tháng 6 năm ngoái, Israel đã ra đòn vào đêm khuya, còn lần này chiến dịch được tiến hành giữa ban ngày.
Máy bay chiến đấu Israel đã thả 30 quả bom xuống khu nhà của ông Khamenei, thiêu rụi và phá hủy hoàn toàn địa điểm này. Đài truyền hình nhà nước Iran sau đó xác nhận ông Khamenei đã thiệt mạng. Ngoài ông Khamenei, Israel cũng cho biết đã tiêu diệt nhiều quan chức cấp cao Iran khác, gồm Ali Shamkhani - cố vấn an ninh hàng đầu của ông Khamenei; Mohammad Pakpour - chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và Bộ trưởng Quốc phòng Amir Nasirzadeh.
Từ ngoại giao đến quyết định quân sự
Quyết định tấn công không đến ngay lập tức. Tổng thống Trump trước đó đã mở lại kênh ngoại giao, tuyên bố ông thà đạt được một thỏa thuận hơn là phải dùng đến vũ lực. Nhóm đàm phán Mỹ đưa ra các yêu cầu cứng rắn: Iran phải tháo dỡ toàn bộ các cơ sở hạt nhân, giao nộp kho dự trữ uranium và từ bỏ hoàn toàn việc làm giàu uranium.
Phía Iran thể hiện một số tín hiệu cởi mở, song đề xuất mới nhất của Tehran vẫn cho phép nước này duy trì hàng nghìn máy ly tâm tiên tiến và làm giàu uranium lên tới 20% - vượt xa giới hạn ban đầu được thiết lập trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Các quan chức Mỹ đánh giá lập trường của Iran "hoàn toàn không gần" với mức độ làm giàu uranium tượng trưng mà Washington có thể xem xét chấp nhận.
Đến hôm 26/2, ông Trump điện thoại cho hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Họ báo cáo rằng các cuộc đàm phán "đã diễn ra không suôn sẻ": Tehran kiên quyết không chấm dứt việc làm giàu uranium và không giải tán chương trình tên lửa. Theo các quan chức Mỹ, điều này càng củng cố quan điểm của ông Trump rằng ông chỉ còn "một lựa chọn cuối cùng".
Một yếu tố nữa thúc đẩy tính cấp bách của quyết định là thông tin tình báo cho thấy Iran đang cân nhắc tấn công các mục tiêu của Mỹ trước khi Washington ra đòn. Một quan chức cấp cao trong chính quyền cho biết nếu Mỹ không hành động trước, thương vong và thiệt hại đối với các lợi ích Mỹ sẽ còn cao hơn nhiều.
Quá trình chuẩn bị và triển khai
Chiến dịch đã được chuẩn bị kỹ lưỡng trong nhiều tháng. Các tướng lĩnh quân đội Israel, bao gồm tư lệnh quân đội, tư lệnh không quân, người đứng đầu tình báo quân sự và giám đốc Mossad, liên tục bay đến Mỹ để phối hợp lên kế hoạch. Thủ tướng Netanyahu gặp Tổng thống Trump tại Mar-a-Lago vào tháng 12 năm ngoái và tại Nhà Trắng vào đầu tháng 2 vừa qua, nơi hai bên nhất trí rằng hành động quân sự sẽ được biện minh nếu Iran tiếp tục theo đuổi chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo.
Ông Trump cũng ra lệnh triển khai lực lượng quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông trong vòng hai thập kỷ qua, gồm 2 tàu sân bay, khoảng một chục tàu khu trục và nhiều máy bay chiến đấu hiện đại đến các vùng biển và căn cứ xung quanh Iran.
Cuộc tấn công bắt đầu ngay trước 10 giờ sáng giờ Iran. Đến tối cùng ngày, khoảng 200 máy bay chiến đấu Israel đã tấn công gần 500 mục tiêu - chiến dịch không kích lớn nhất trong lịch sử Israel theo công bố của quân đội nước này. Các cuộc tấn công của Israel tập trung vào các quan chức cấp cao và năng lực tên lửa của Iran, trong khi lực lượng Mỹ nhắm vào cơ sở hạ tầng tên lửa và các mục tiêu quân sự, đồng thời đánh chặn hàng trăm tên lửa và thiết bị bay không người lái Iran phản công.
Song song đó, Israel tiến hành các cuộc tấn công mạng quy mô lớn nhắm vào truyền thông và ứng dụng điện thoại tại Iran, kêu gọi người dân "nổi dậy và kêu gọi lực lượng vũ trang Iran hạ vũ khí". Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA cũng bị tấn công mạng.
Iran đã trả đũa bằng các vụ tấn công không chỉ tại Israel mà còn tại UAE, Bahrain và Qatar. Hệ thống phòng không Israel đánh chặn tên lửa trên bầu trời phía Bắc nước này, Tel Aviv và Jerusalem. Các quan chức Israel cho biết cuộc tấn công có thể kéo dài nhiều ngày. "Chiến dịch quan trọng này sẽ tiếp tục chừng nào còn cần thiết, và nó đòi hỏi sự kiên nhẫn", Thủ tướng Netanyahu tuyên bố.
