Cùng với quá trình đô thị hóa và sự phát triển mạnh mẽ của hạ tầng giao thông, số lượng ô tô, xe máy tăng nhanh qua từng năm. Kéo theo đó là sự xuất hiện ngày càng nhiều của các công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy như: nhà để xe độc lập, gara ô tô gia đình, tầng hầm để xe trong nhà chung cư, trung tâm thương mại, trụ sở làm việc, công trình hỗn hợp và nhiều loại hình công trình khác. Đây là những khu vực tập trung mật độ lớn phương tiện sử dụng xăng, dầu hoặc pin điện, tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ và có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản nếu không được bảo đảm các điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy (PCCC).
Trên cơ sở các quy định của QCVN 10:2025/BCA - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị phương tiện PCCC&CNCH cho nhà và công trình cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan; Cục Cảnh sát PCCC&CNCH giới thiệu một số nội dung cơ bản giúp các tổ chức, cá nhân thuận lợi trong quá trình nghiên cứu, áp dụng.
1. Xác định đúng quy mô công trình - bước đầu tiên để lựa chọn phương tiện PCCC phù hợp
Việc xác định đúng quy mô công trình là bước đầu tiên và có ý nghĩa quyết định trong quá trình lựa chọn giải pháp PCCC; cần thực hiện đầy đủ các bước sau:
Thứ nhất, xác định đúng mục đích sử dụng và công năng của công trình. Đối tượng áp dụng bao gồm nhà để xe ô tô, xe máy độc lập; gara bố trí trong các công trình có công năng khác; khu vực hoặc gian phòng để xe tại tầng hầm, tầng bán hầm hoặc tầng nổi của nhà và công trình. Trường hợp một dự án có nhiều hạng mục nhà độc lập với các công năng khác nhau thì việc xác định yêu cầu trang bị phương tiện PCCC phải được thực hiện riêng đối với từng hạng mục theo đúng mục đích sử dụng của hạng mục đó.
Thứ hai, xác định quy mô công trình. Các thông số cần xem xét bao gồm số tầng, chiều cao, tổng diện tích sàn, diện tích từng gian phòng và khối tích công trình. Đây là những tiêu chí quan trọng để xác định công trình có thuộc diện phải trang bị hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động, họng nước chữa cháy trong nhà hoặc các phương tiện khác theo quy định hay không.
Thứ ba, xác định đặc điểm kết cấu và dạng thiết kế của nhà để xe. Đối với loại hình công trình có một số tiêu chí đặc thù như nhà để xe dạng hở, số tầng của công trình, tổng diện tích sàn và khoảng cách từ điểm bất kỳ trong nhà đến cạnh hở. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thoát khói, tản nhiệt khi xảy ra cháy, đồng thời là căn cứ để áp dụng các ngưỡng quy mô tương ứng trong việc trang bị hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động.
Thứ tư, kiểm tra các khu vực và gian phòng đặc thù. Trong nhiều trường hợp, mặc dù toàn bộ công trình chưa thuộc diện phải trang bị một số hệ thống PCCC, nhưng nếu trong công trình có các khu vực hoặc gian phòng có tính chất nguy hiểm cháy cao, hoặc có quy mô thuộc đối tượng quy định tại QCVN 10:2025/BCA, vẫn phải xem xét trang bị hệ thống PCCC tương ứng cho chính khu vực đó. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm mọi khu vực có nguy cơ cháy cao đều được bảo vệ phù hợp.
2. Nguyên tắc lựa chọn phương tiện và hệ thống PCCC phải trang bị cho nhà, công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy
Sau khi xác định được quy mô và đặc điểm của công trình, việc lựa chọn phương tiện và hệ thống PCCC cần đáp ứng yêu cầu phát hiện sớm, khống chế kịp thời; tạo điều kiện thuận lợi cho việc thoát nạn cũng như tổ chức CNCH và chữa cháy khi có sự cố xảy ra.
Đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy, các phương tiện PCCC được trang bị theo nhiều cấp độ khác nhau. Những phương tiện cơ bản như bình chữa cháy, phương tiện chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn thoát nạn là yêu cầu chung đối với hầu hết các công trình. Trong khi đó, các hệ thống kỹ thuật như báo cháy tự động hoặc chữa cháy tự động sẽ được xem xét trên cơ sở quy mô, đặc điểm kết cấu và khả năng phát sinh, lan truyền đám cháy của từng công trình.
Một nguyên tắc quan trọng khác là việc xác định yêu cầu trang bị không chỉ dừng ở phạm vi toàn bộ công trình mà còn phải xem xét đối với từng hạng mục, từng khu vực hoặc từng gian phòng có tính chất sử dụng riêng biệt. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm mọi khu vực có nguy cơ cháy đều được trang bị các phương tiện và hệ thống bảo vệ phù hợp; đồng thời tránh tình trạng áp dụng cứng nhắc một giải pháp chung cho toàn bộ công trình.
3. Một số nội dung hướng dẫn trang bị các phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy
- Bình chữa cháy: Bình chữa cháy là phương tiện chữa cháy ban đầu có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xử lý các đám cháy mới phát sinh. Mọi nhà và công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy đều phải được trang bị bình chữa cháy, không phụ thuộc quy mô, số tầng hay diện tích công trình. Bình chữa cháy phải được bố trí tại vị trí dễ quan sát, dễ tiếp cận và thuận tiện cho việc sử dụng khi có sự cố xảy ra. Việc lựa chọn chủng loại, số lượng bình và khoảng cách bố trí cần tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.
- Phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn: Trong điều kiện xảy ra cháy, nguồn điện của công trình có thể bị cắt hoặc bị hư hỏng, làm giảm khả năng quan sát và gây khó khăn cho việc thoát nạn. Vì vậy, các công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy đều phải được bố trí hệ thống chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn lối ra và chỉ hướng thoát nạn nhằm giúp người trong công trình nhanh chóng nhận biết lối thoát an toàn. Đối với các tầng có diện tích lớn hơn 1.000 m² hoặc có từ hai lối thoát nạn trở lên, cần bố trí thêm sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn để người sử dụng xác định nhanh vị trí hiện tại và lựa chọn lối thoát phù hợp khi xảy ra sự cố.
- Hệ thống báo cháy tự động: Đối với các công trình có quy mô lớn hoặc điều kiện thông thoáng hạn chế, việc phát hiện cháy ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hệ thống báo cháy tự động giúp phát hiện các dấu hiệu cháy ngay khi mới xuất hiện, truyền tín hiệu cảnh báo để mọi người kịp thời thoát nạn và tạo điều kiện cho lực lượng chữa cháy triển khai các biện pháp xử lý trước khi đám cháy phát triển lớn.
- Hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà: Theo QCVN 10:2025/BCA, nhà sử dụng với mục đích để xe hoặc trưng bày ô tô, xe máy dạng kín có tổng diện tích sàn từ 150 m² trở lên và nhà dạng hở (trừ gara ô tô cơ khí) có tổng diện tích sàn từ 1.000 m² trở lên phải được trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà. Đây là phương tiện chữa cháy cố định, giúp triển khai chữa cháy kịp thời ngay từ giai đoạn đầu, góp phần khống chế đám cháy và hạn chế cháy lan.
- Hệ thống chữa cháy tự động: Cùng với hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động có vai trò khống chế hoặc dập tắt đám cháy ngay từ khi mới phát sinh, hạn chế cháy lan và giảm thiểu thiệt hại. Việc xác định yêu cầu trang bị hệ thống chữa cháy tự động được thực hiện theo nguyên tắc tương tự hệ thống báo cháy tự động, căn cứ trên quy mô công trình, khoảng cách đến cạnh để hở và đặc điểm kết cấu. Ngoài việc xem xét toàn bộ công trình, cần tiếp tục đánh giá từng hạng mục, từng khu vực và từng gian phòng để xác định chính xác phạm vi phải bảo vệ bằng hệ thống chữa cháy tự động.
Đối với các nhà để xe dạng ngăn hoặc nhà lưu giữ, trưng bày xe máy có quy mô nhỏ đáp ứng đầy đủ các điều kiện an toàn PCCC, chủ đầu tư được phép không trang bị hệ thống chữa cháy tự động. Việc này vừa bảo đảm an toàn PCCC, vừa tránh đầu tư không cần thiết đối với các công trình có mức độ nguy hiểm cháy thấp...
