Meta Platforms bác bỏ cáo buộc của các bang tại Mỹ rằng tập đoàn này cố tình khiến trẻ em phụ thuộc vào Facebook và Instagram để tối đa hóa lợi nhuận, khi phiên tòa được đánh giá có thể tạo ra những thay đổi lớn đối với một số nền tảng mạng xã hội phổ biến nhất thế giới bắt đầu diễn ra.
Một liên minh lưỡng đảng gồm 29 bang của Mỹ đang kiện Meta, yêu cầu tập đoàn có thể phải chịu khoản phạt lên tới hàng chục hoặc hàng trăm tỷ USD, đồng thời thay đổi cách vận hành hoạt động kinh doanh.
Bốn bang đứng đơn chính gồm California, Colorado, Kentucky và New Jersey cáo buộc Meta thiết kế Facebook và Instagram để thu hút và giữ chân người dùng trẻ, qua đó góp phần làm gia tăng lo âu, trầm cảm, thậm chí liên quan đến các vụ tự tử, đồng thời khiến người tiêu dùng hiểu sai về mức độ an toàn của các nền tảng.
Cả 29 bang cũng cáo buộc Meta vi phạm luật liên bang khi thu thập và sử dụng không đúng quy định dữ liệu cá nhân của trẻ em.
Các chuyên gia nhận định phiên tòa tại tòa án liên bang ở Oakland, California, bắt đầu với phần tranh luận mở đầu hôm 18/8, là phép thử pháp lý lớn nhất từ trước đến nay đối với tác động của mạng xã hội lên người dùng trẻ tuổi.
Meta cùng nhiều công ty mạng xã hội khác như Snap, ByteDance - công ty mẹ của TikTok - và Alphabet - công ty mẹ của YouTube - đang phải đối mặt với hàng nghìn vụ kiện từ các bang, chính quyền địa phương, học khu và cá nhân liên quan đến cáo buộc sản phẩm của họ gây tổn hại cho người dùng trẻ.
Megan O'Neill, Phó Tổng chưởng lý California, nói với bồi thẩm đoàn gồm 8 người rằng mô hình kinh doanh của Meta là “thu hút người dùng, giữ họ ở lại lâu nhất có thể, thu thập dữ liệu của họ, rồi che giấu sự thật với công chúng”.
“Điều đó đặc biệt hiệu quả với trẻ em”, bà O'Neill nói thêm. “Meta cần trẻ em và cần trấn an những người quan tâm đến chúng rằng trẻ em vẫn an toàn.”
Luật sư của Meta, ông Paul Schmidt, thừa nhận “không có tranh cãi” về việc một bộ phận người dùng mạng xã hội gặp khó khăn, nhưng cho rằng các nghiên cứu chưa chứng minh được mối liên hệ rõ ràng giữa việc thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội và tình trạng suy giảm sức khỏe tinh thần.
Ông cũng cho biết Mark Zuckerberg, đồng sáng lập kiêm CEO Meta, có chung mục tiêu với công ty là cải thiện các dịch vụ của mình thay vì khiến chúng trở nên nguy hiểm.
“Họ hiểu rằng họ sẽ không thể phát triển tốt nếu mọi người không thích dịch vụ của họ”, ông Schmidt nói.
Thẩm phán có thể yêu cầu thay đổi Facebook, Instagram
Bồi thẩm đoàn dự kiến đưa ra một phán quyết mang tính tham vấn, nhưng thẩm phán Tòa án Quận Mỹ Yvonne Gonzalez Rogers mới là người quyết định Meta có phải chịu trách nhiệm pháp lý hay không.
Nếu xác định Meta có trách nhiệm, bà Rogers có thể áp dụng các khoản phạt dân sự và yêu cầu công ty thay đổi cách vận hành Facebook và Instagram.
Meta cho biết mức phạt trong vụ kiện có thể lên tới 1.400 tỷ USD, gần tương đương giá trị vốn hóa của tập đoàn có trụ sở tại Menlo Park, California.
Tuy nhiên, các tổng chưởng lý bang cho biết tại một phiên điều trần tuần trước rằng con số thực tế có thể là gần 200 tỷ USD, tương đương khoảng 3 năm lợi nhuận sau thuế của Meta.
California, Colorado, Kentucky và New Jersey cũng yêu cầu Meta tiến hành một cuộc cải tổ Facebook và Instagram, trong đó có việc loại bỏ nút “thích” và tính năng cuộn vô hạn vốn khuyến khích người dùng tiếp tục xem các bài đăng mới, thiết lập giới hạn thời gian sử dụng đối với người dùng nhỏ tuổi và thực thi các biện pháp ngăn trẻ dưới 13 tuổi sử dụng nền tảng.
Sau khi phần tranh luận mở đầu kết thúc, Arturo Bejar, cựu kỹ sư phụ trách an toàn của Meta, bắt đầu làm nhân chứng đầu tiên cho phía các bang.
Bejar từ lâu cho rằng Meta biết các công cụ bảo vệ trẻ em của mình không hiệu quả. Ông đã làm chứng chống lại công ty trong 4 phiên tòa.
Meta từng tìm cách ngăn Bejar ra làm chứng, với cáo buộc ông đã xóa các tin nhắn trên ứng dụng Signal với những nhân viên cũ. Tuy nhiên, thẩm phán Rogers bác bỏ nỗ lực mà bà cho là khó thành công nhằm loại bỏ một nhân chứng quan trọng.
Bejar nói với bồi thẩm đoàn rằng khẩu hiệu “di chuyển nhanh và phá vỡ mọi thứ” từng tồn tại tại Meta, đồng thời công ty áp dụng cách tiếp cận kiểu “không hỏi, không biết” để giám sát việc trẻ dưới 13 tuổi có đang sử dụng nền tảng hay không.
“Nhiều sản phẩm đã được đưa ra thế giới”, trong đó có video ngắn Reels, “và vấn đề an toàn không được xem xét trong quá trình triển khai ban đầu”, Bejar nói.
Mark Zuckerberg và Adam Mosseri, người đứng đầu Instagram, cũng dự kiến ra làm chứng. Phiên tòa dự kiến kéo dài khoảng 6 tuần.
Cổ phiếu Meta giảm trong phần lớn phiên giao dịch ngày thứ Ba và chốt phiên giảm 4,4%, xuống 543,67 USD.
Biểu tình bên ngoài tòa án
Bà O'Neill cho biết các bang không tìm cách khiến Meta phải đóng cửa, đồng thời thừa nhận mạng xã hội “mang lại một số lợi ích cho một số người”.
Tuy nhiên, bà cáo buộc Meta đã khai thác trẻ em bằng cách nghiên cứu cách não bộ của chúng hoạt động và phản ứng trước các kích thích trên mạng, đồng thời theo dõi tương tác của người dùng trên các ứng dụng.
Bà cho biết một email nội bộ gửi cho Mosseri đề cập đến mục tiêu tăng “thời gian sử dụng của thanh thiếu niên”. Theo bà, một số nhân viên Meta từng ví Instagram như một “loại ma túy” và tự ví mình là những “kẻ buôn bán”.
“Meta nhận thấy trẻ càng nhỏ khi bắt đầu sử dụng ứng dụng thì càng tốt”, bà O'Neill nói.
Ông Schmidt thừa nhận nhân viên có thể sử dụng những cách diễn đạt “không chính thức” trong các cuộc trao đổi riêng tư, nhưng khẳng định sản phẩm của Meta không gây nghiện. Ông cho biết bồi thẩm đoàn cũng sẽ được nghe về những biện pháp mà chính nhân viên từng gọi Instagram là “ma túy” đã thực hiện để làm nền tảng an toàn hơn.
Khi phiên tòa bắt đầu, một số người chỉ trích Meta đã tập trung bên ngoài tòa án.
Trong số đó có Mary Rodee, người cho biết con trai 15 tuổi của bà, Riley Basford, đã tự tử vào năm 2021 sau khi trở thành nạn nhân của một kẻ săn mồi trên Facebook.
“Họ gọi đó là một vụ tự tử bộc phát”, bà nói. “Tôi gọi đó là kết quả có thể dự đoán được của một hệ thống bảo vệ các tập đoàn thay vì bảo vệ trẻ em.”
Vụ kiện bắt đầu từ năm 2023, hai năm sau khi người tố giác Frances Haugen nói với một ủy ban của Thượng viện Mỹ rằng Meta biết các sản phẩm của mình không an toàn đối với trẻ em và cũng biết cách khiến chúng an toàn hơn, nhưng không hành động vì theo đuổi lợi nhuận cao hơn.
Hồi tháng 3, một bồi thẩm đoàn tại Los Angeles yêu cầu Meta và Google trả 6 triệu USD cho một phụ nữ 20 tuổi, người cho biết cô đã nghiện Instagram và YouTube từ khi còn nhỏ.
Đầu tháng này, một thẩm phán tại New Mexico yêu cầu Meta trả 567 triệu USD để giải quyết vấn đề sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên, sau khi Tổng chưởng lý bang cáo buộc các nền tảng của công ty gây ra tác động tiêu cực cho cộng đồng.
Tổng chưởng lý bang Tennessee cũng đang kiện Meta với những cáo buộc tương tự liên quan đến Instagram. Vụ án này đang được xét xử tại Nashville.
