Kế hoạch hòa bình 28 điểm mà chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ đưa ra cho Ukraine cách đây vài ngày được cho phần lớn là kết quả của nhiều tuần đàm phán hậu trường giữa Steve Witkoff và người đồng cấp Nga Kirill Dmitriev. Không chỉ Ukraine, mà thậm chí một số quan chức chủ chốt của Mỹ dường như cũng không tham gia vào các cuộc thảo luận đó.
Đối mặt với hạn chót 27/11 mà Tổng thống Trump đưa ra để Ukraine chấp nhận kế hoạch hòa bình, các quan chức châu Âu đã chạy đua để giành thêm thời gian cho Kiev bằng một bản đề xuất có chỉnh sửa về cách chấm dứt xung đột.
Một trong những điều họ quan tâm đó là ai thực sự là “tác giả” của kế hoạch hòa bình 28 điểm. “Trước khi chúng ta bắt đầu làm việc, tốt nhất là phải biết chắc ai là tác giả của kế hoạch và nó được tạo ra ở đâu”, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk viết trên X.
Mỹ đã cử Bộ trưởng Lục quân Mỹ Dan Driscoll, người có mối quan hệ gần gũi với Phó Tổng thống JD Vance, tới Ukraine để truyền đi thông điệp rằng, Tổng thống Trump đã mất kiên nhẫn, rằng Ukraine đang ở thế bất lợi và Kiev phải đồng ý nhượng lãnh thổ.
Ông Driscoll đã liên tục liên lạc với ông Witkoff và ông Vance khi ông trở thành đầu mối mới với các quan chức châu Âu. Theo các nguồn tin, ông Andy Baker, Phó cố vấn an ninh quốc gia của ông Vance, cũng tham gia sâu vào quá trình này.
Việc cử ông Driscoll tới Kiev được cho là mang tính biểu tượng. Đây vốn là nhiệm vụ nặng nề thường do các nhà ngoại giao cấp cao đảm nhiệm, như Ngoại trưởng Marco Rubio hoặc các nhà ngoại giao nước ngoài. Ông Vance và ông Rubio có cách tiếp cận khác nhau về việc kết thúc xung đột Ukraine.
Ông Witkoff và Dmitriev dường như đã lập kế hoạch trong một cuộc gặp vào tháng 10 tại Miami có sự tham gia của ông Jared Kushner, con rể Tổng thống Trump, người từng hợp tác với ông Witkoff trong thỏa thuận hòa bình Israel - Gaza.
Theo nguồn thạo tin, ông Rubio không được thông báo đầy đủ cho đến giai đoạn cuối. Ông Trump cũng chỉ biết vào phút chót, nhưng đã đồng ý sau khi được báo cáo.
Nhà Trắng hiện chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Với ông Trump, điều quan trọng là đạt được thỏa thuận, không phải tiểu tiết. Tuy nhiên, đối với Ukraine, ranh giới nằm ở từng câu chữ. Lo ngại của họ rằng Nga đã tham gia soạn thảo phần lớn kế hoạch hòa bình.
Các điều khoản sẽ buộc Ukraine nhượng lại Donbass, giảm quy mô quân đội và cấm nước này gia nhập NATO vĩnh viễn. Kế hoạch cũng khôi phục quan hệ kinh tế giữa Nga và Mỹ, nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Diễn biến hiện tại cũng không kém phần căng thẳng so với những lần trước, khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bị ông Trump và ông Vance chỉ trích ngay trong cuộc họp tại Phòng Bầu dục hồi đầu năm. Các lãnh đạo châu Âu cũng từng vội vã tới Nhà Trắng sau cuộc họp thượng đỉnh chớp nhoáng giữa Tổng thống Trump và người đồng cấp Nga Vladimir Putin ở Alaska vào tháng 8.
Hồi tháng 10, khi ông Trump bất ngờ tuyên bố vào tháng 10 rằng ông sẵn sàng cho cuộc gặp thượng đỉnh lần hai với ông Putin ở Budapest, mọi thứ như tái hiện lại. Tuy nhiên, kế hoạch thượng đỉnh Mỹ - Nga bị hủy sau khi Washington nhận ra Moscow không hề nhượng bộ.
Điều họ không biết là phía sau, Đặc phái viên Witkoff được cho là âm thầm xây dựng kế hoạch 28 điểm. Họ nghĩ là ông Rubio đã thay thế đặc phái viên này với vai trò đại diện chủ chốt của Mỹ trong vấn đề Ukraine.
Câu chuyện về “tác giả” của kế hoạch hòa bình 28 điểm xôn xao hơn nữa khi thượng nghị sĩ Cộng hòa Mike Rounds cho biết, trên đường đến Geneva, Ngoại trưởng Rubio đã nói với ông và thượng nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen rằng kế hoạch 28 điểm là đề xuất của Nga và rằng “đó không phải khuyến nghị, không phải kế hoạch hòa bình của chúng ta”.
Đáp lại tuyên bố này, ông Rubio viết trên X rằng đề xuất hòa bình do phía Mỹ soạn thảo và đưa ra khuôn khổ mạnh mẽ cho đàm phán. Tuy nhiên, cách chọn từ của ông rất cẩn trọng: “Nó dựa trên đóng góp từ phía Nga, nhưng cũng dựa trên đóng góp trước đây và hiện tại từ Ukraine”.
Ông Rubio đã đến Geneva cùng với ông Witkoff và ông Driscoll để thảo luận với phái đoàn Ukraine về kế hoạch hòa bình. Ông cho biết, mục tiêu của các cuộc thảo luận này là giảm bớt những điều khoản gây tranh cãi trước khi tiến hành bước tiếp theo với Nga.
