Thấy gì từ câu chuyện dự trữ nhu yếu phẩm 72 giờ?

Từ khuyến cáo đến những lời đồn

Những ngày đầu tháng 11, thông tin nhiều quốc gia khuyến nghị người dân chuẩn bị nhu yếu phẩm đủ dùng trong 72 giờ đầu khi xảy ra tình huống khẩn cấp được chia sẻ trên mạng xã hội. Chuyện tưởng như bình thường ấy nhanh chóng kéo theo nhiều cách hiểu khác nhau. Có người tìm hiểu nên chuẩn bị những gì; có người lại đặt câu hỏi liệu có biến cố lớn nào sắp xảy ra. Đáng lo hơn, một số nội dung gắn khuyến cáo này với dự báo chiến tranh, thảm họa, khiến người đọc dễ bất an.

Thực ra, việc chuẩn bị một lượng thực phẩm, nước uống và vật dụng thiết yếu để dùng trong vài ngày không phải điều mới. Ngày 3/11/2026, Ủy ban châu Âu công bố hướng dẫn nâng cao khả năng tự ứng phó của người dân trong 72 giờ đầu khi xảy ra khủng hoảng, Canada và nhiều nước khác cũng có khuyến nghị tương tự. Tại Thái Lan, cơ quan phòng, chống thiên tai hướng dẫn các gia đình chuẩn bị túi sinh tồn 72 giờ.

Đó là cách các quốc gia chuẩn bị cho những tình huống có thể làm gián đoạn sinh hoạt như bão lũ, động đất, mất điện, thiếu nước sạch hoặc sự cố hạ tầng. Khoảng thời gian 72 giờ nhằm giúp mỗi gia đình tự bảo đảm những nhu cầu cơ bản ban đầu, không phải một mốc thời gian báo trước chiến tranh hay thảm họa.

Nhưng khi thông tin đi qua mạng xã hội, bối cảnh ban đầu có thể bị bỏ lại. Một khuyến cáo của nước ngoài được chia sẻ kèm những lời bình đoán già đoán non; một thông tin về phòng, chống thiên tai lại được đặt cạnh câu chuyện khủng hoảng ở nơi khác. Cứ thế, những mảnh thông tin rời rạc được ghép lại thành một câu chuyện mà người đọc rất khó phân biệt đâu là dữ kiện, đâu là suy đoán.

Tại họp báo ngày 5/11, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết các cơ quan chức năng Việt Nam sẽ phối hợp đánh giá nguy cơ, nghiên cứu biện pháp phù hợp với tình hình thực tế, nâng cao nhận thức và hướng dẫn người dân chủ động phòng ngừa, ứng phó sự cố. Cục An ninh mạng (Bộ Công an) sau đó cũng khuyến cáo không suy diễn thông tin dự trữ 72 giờ thành dấu hiệu chiến tranh, thảm họa sắp xảy ra. Việt Nam chưa ban hành yêu cầu bắt buộc người dân dự trữ nhu yếu phẩm trong 72 giờ.

Những thông tin này đã được cơ quan chức năng và báo chí đăng tải, nhưng câu chuyện vẫn đáng để nhìn rộng hơn. Bởi điều đáng lo không nằm ở việc người dân biết thêm một cách phòng ngừa, mà ở chỗ một thông tin có thật có thể bị diễn giải sai, rồi lan truyền như một cảnh báo về điều chưa hề được xác nhận.

Nỗi lo cũng có thể thành món hàng

Mạng xã hội có đặc điểm là thông tin lan rất nhanh, nhưng không phải thông tin nào được chia sẻ nhiều cũng đáng tin. Một tiêu đề gây sốc, một đoạn video cắt ghép hay vài dòng khẳng định chắc nịch đôi khi có sức lan truyền hơn cả thông báo chính thức. Người đọc chỉ cần lướt qua, thấy nhiều tài khoản cùng nhắc đến một chuyện là dễ nghĩ nguy cơ ấy có thật.

Từ tâm lý đó, việc câu tương tác, quảng cáo, bán hàng cũng có thể len vào. Cục An ninh mạng đã cảnh báo nguy cơ lợi dụng sự lo lắng để rao bán nhu yếu phẩm với giá cao bất thường, hoặc phát tán đường link giả mạo thông báo khẩn cấp nhằm lừa đảo, đánh cắp thông tin cá nhân. Kinh doanh túi sinh tồn hay các mặt hàng phục vụ ứng phó sự cố tự thân không có gì sai, điều cần cảnh giác là cách bán hàng bằng việc thổi phồng nguy cơ, tạo cảm giác khan hiếm, thúc ép người khác mua sắm vì sợ hãi.

Cũng cần công bằng với người sử dụng mạng xã hội. Không phải ai hỏi về túi sinh tồn, chia sẻ danh sách thực phẩm dự phòng hay khuyên gia đình chuẩn bị nước uống đều là người gieo tin đồn. Nhiều người đơn giản chỉ muốn biết nên chuẩn bị thế nào để phòng khi mưa bão, mất điện hoặc đi lại khó khăn. Đó là nhu cầu chính đáng, không thể đánh đồng sự chủ động ấy với tâm lý hoảng loạn.

Ở Hà Tĩnh, chuyện dự trữ gạo, mì, nước uống, thuốc men trước mùa mưa bão vốn không xa lạ. Người dân từng trải qua những đợt mưa lũ, đường sá chia cắt, sinh hoạt bị đảo lộn nên hiểu giá trị của việc chuẩn bị trước. Có sẵn một ít thực phẩm khô, đèn pin, pin dự phòng trong nhà là việc bình thường. Mỗi gia đình tùy điều kiện, hoàn cảnh mà chuẩn bị, không cần chạy theo một danh sách mua sắm nào trên mạng.

Điều cần nói rõ là phòng ngừa phải dựa trên tình hình thực tế và hướng dẫn của cơ quan chức năng. Dự báo mưa lớn, cảnh báo lũ hay yêu cầu địa phương chủ động phương án ứng phó thiên tai là những thông tin nghiệp vụ cần thiết, không thể tùy tiện gắn với dự báo chiến tranh, thảm họa hay làm căn cứ cho các lời đồn đoán không có cơ sở.

Đừng để người khác dẫn dắt nỗi sợ

Từ hiện tượng này có thể thấy, trách nhiệm trước hết thuộc về người đưa thông tin. Một nội dung chưa được kiểm chứng, dù chỉ là chia sẻ lại, vẫn có thể khiến nhiều người hiểu sai. Cắt bỏ một phần bối cảnh, đặt một tiêu đề mập mờ hay thêm vài câu phỏng đoán đều có thể làm thay đổi bản chất sự việc. Nếu biết rõ thông tin không đúng mà vẫn cố tình phát tán để câu lượt xem, bán hàng hoặc trục lợi thì đó không còn là chuyện chia sẻ thiếu thận trọng.

Người tiếp nhận thông tin cũng cần tập thói quen kiểm tra nguồn. Thấy một cảnh báo trên mạng, hãy tìm xem cơ quan nào phát đi, nội dung đầy đủ ra sao, có được cơ quan chức năng xác nhận hay không. Đừng vội chia sẻ chỉ vì tiêu đề đánh trúng nỗi lo của mình.

Chuẩn bị cho tình huống bất trắc là việc nên làm, nhưng không ai cần phải sống trong tâm trạng thấp thỏm chỉ vì vài dòng chia sẻ trên mạng. Người dân Hà Tĩnh vốn không xa lạ với việc phòng, chống thiên tai; điều quan trọng là biết chuẩn bị đúng mức, theo dõi đúng nguồn và không để những suy diễn vô căn cứ làm đảo lộn cuộc sống. Một thông tin phòng ngừa không thể bị biến thành lời báo động về thảm họa, nỗi lo của cộng đồng càng không nên trở thành công cụ để ai đó kiếm lợi.