Từ thành quả khu dân cư kiểu mẫu đến những hướng đi mới
Thôn Vĩnh Phú (xã Đồng Lộc) được hình thành sau sáp nhập 2 thôn Vĩnh Xuân và Sơn Phú, đang tiếp nối hành trình xây dựng NTM bằng những thành quả được bồi đắp qua nhiều năm. Với 448 hộ dân, diện mạo thôn ngày càng khang trang, hệ thống đường giao thông, công trình dân sinh được chỉnh trang, hoàn thiện. Cùng với đó là sự gắn kết trong cộng đồng, ý thức trách nhiệm và tinh thần chung sức xây dựng quê hương của mỗi người dân. Những giá trị của khu dân cư NTM kiểu mẫu vì thế không dừng lại ở danh hiệu đạt chuẩn, mà tiếp tục trở thành điểm tựa để Vĩnh Phú hướng tới những mục tiêu phát triển cao hơn.
Ông Nguyễn Viết Tùng - Trưởng thôn Vĩnh Phú cho biết: “Nhận thức rõ xây dựng NTM có điểm khởi đầu nhưng không có điểm kết thúc, thời gian qua tuy đã đạt thôn NTM kiểu mẫu nhưng người dân thôn Vĩnh Phú luôn duy trì và phát triển các tiêu chí theo hướng bền vững. Đây chính là nền tảng, sức mạnh đoàn kết để Nhân dân Vĩnh Phú chung sức, đồng lòng sớm hoàn thành 10 tiêu chí xây dựng thôn NTM hiện đại”.
Vĩnh Phú là một trong 4 thôn được xã Đồng Lộc lựa chọn xây dựng thôn NTM hiện đại trong giai đoạn đầu. Trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, địa phương có 24 thôn đạt chuẩn khu dân cư kiểu mẫu và 8 tổ dân phố văn minh. Hiện nay, với 15 thôn, Đồng Lộc đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt chuẩn NTM hiện đại, mỗi năm phấn đấu có từ 3-4 thôn đạt chuẩn. Để hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương xác định cần phát huy những thành quả đã có, đồng thời đổi mới phương thức tổ chức sản xuất, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng đời sống ở từng khu dân cư.
Ông Phan Anh Đức - Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Lộc thông tin: “Xã đã sớm xây dựng lộ trình cụ thể để triển khai bộ tiêu chí thôn NTM hiện đại, trong đó ưu tiên hoàn thiện hạ tầng và các thiết chế văn hóa, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân. Cùng với đó, chúng tôi chú trọng phát triển các mô hình sản xuất hữu cơ, kinh tế tuần hoàn gắn với đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và đời sống”.
Nếu ở Vĩnh Phú, những thành quả về hạ tầng và tổ chức đời sống cộng đồng là điểm tựa cho chặng đường mới, thì tại thôn Sơn Hà (xã Thạch Lạc), hướng đi xây dựng nông thôn hiện đại được cụ thể hóa bằng mô hình phát triển nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn và liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị Quế Lâm.
Được hình thành từ hai thôn Hà Thanh và Sâm Lộc, Sơn Hà có hệ thống hạ tầng khá đồng bộ với 5 km đường nhựa, điện chiếu sáng LED, internet và camera phủ khắp các hộ dân. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương chuyển trọng tâm từ hoàn thiện hạ tầng, cảnh quan sang tổ chức lại sản xuất, nâng cao giá trị kinh tế.
Ngay trong năm đầu triển khai, mô hình đã thu hút 106 trong tổng số 360 hộ tham gia, với những khu vườn có diện tích từ 400m² trở lên. Việc chuyển đổi phương thức canh tác theo hướng hữu cơ không chỉ hướng đến sản phẩm an toàn, nâng cao thu nhập mà còn góp phần bảo vệ môi trường, tạo dựng nền sản xuất hài hòa với hệ sinh thái nông thôn.
Bà Dương Thị Thư (thôn Sơn Hà) chia sẻ: “Trước đây, gia đình tôi đã chú trọng sản xuất theo hướng hữu cơ, mùa nào cây đó, vừa phù hợp với điều kiện tự nhiên, vừa bảo đảm rau, quả sạch, an toàn. Nay không chỉ một vài hộ mà cả làng cùng sản xuất hữu cơ sẽ cho hiệu quả lớn hơn nhiều. Khi mọi người cùng thay đổi cách canh tác, hạn chế sử dụng hóa chất, môi trường sống trong lành hơn, đất đai cũng được bảo vệ. Quan trọng hơn, chúng tôi có thể tạo ra những sản phẩm sạch, chất lượng để đưa đến người tiêu dùng, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho gia đình”.
Từ những mô hình cụ thể ở cơ sở, có thể thấy xây dựng thôn NTM hiện đại không đơn thuần là hoàn thiện hạ tầng hay thay đổi cảnh quan. Điều cốt lõi là tạo ra động lực phát triển mới, trong đó người dân chủ động tham gia tổ chức sản xuất, hình thành liên kết kinh tế và cùng gìn giữ môi trường sống. Khi những thay đổi ấy trở thành nhận thức và hành động chung, các mô hình mới mới có thể phát huy hiệu quả lâu dài.
Mở không gian phát triển cho những miền quê hiện đại
Sau hơn 12 năm triển khai mô hình khu dân cư NTM kiểu mẫu, Hà Tĩnh đã có 1.253 trong tổng số 1.512 thôn đạt chuẩn, chiếm 82,8%. Từ 5 thôn xây dựng điểm năm 2013, phong trào đã lan tỏa rộng khắp, góp phần làm thay đổi diện mạo làng quê, hình thành những cộng đồng dân cư văn minh, đoàn kết.
Tiếp nối kết quả đó, Quyết định số 76/QĐ-UBND năm 2026 của UBND tỉnh ban hành bộ tiêu chí thôn NTM hiện đại gồm 10 tiêu chí, đặt ra yêu cầu phát triển toàn diện hơn. Bên cạnh hạ tầng, nhà ở, vườn hộ và cảnh quan, các tiêu chí còn hướng đến kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, ứng dụng KHCN, chuyển đổi số, bảo đảm an sinh xã hội và ANTT. Đáng chú ý, mức độ hài lòng của người dân phải đạt từ 95% trở lên. Điều này cho thấy chất lượng phát triển không chỉ được đo bằng những công trình hay tiêu chí đạt chuẩn, mà còn phải thể hiện trong đời sống thực tế và sự thụ hưởng của cộng đồng.
Ông Dương Trường Giang - Trưởng phòng Nghiệp vụ, Văn phòng Điều phối NTM tỉnh Hà Tĩnh cho biết: Trên cơ sở bộ khung tiêu chí, các địa phương cần linh hoạt triển khai theo thứ tự ưu tiên, phù hợp với điều kiện thực tế, tránh đầu tư dàn trải, chạy theo thành tích. Đặc biệt, xây dựng NTM hiện đại phải gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa địa phương. Trong đó, người dân phải thực sự là chủ thể, mọi nội dung đều xuất phát từ nhu cầu và sự đồng thuận của cộng đồng. Cùng với phát triển kinh tế, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường, cần sử dụng hiệu quả các nguồn lực và bảo đảm tính bền vững sau đầu tư.
Trên cơ sở đó, Hà Tĩnh định hướng triển khai xây dựng thôn NTM hiện đại đồng bộ với lộ trình xây dựng xã NTM, xã NTM hiện đại; phấn đấu toàn giai đoạn có tối thiểu 39 xã đạt chuẩn NTM, 6 xã đạt chuẩn NTM hiện đại và 250 thôn đạt chuẩn NTM hiện đại, bình quân mỗi năm có ít nhất 60 thôn được triển khai xây dựng. Để tạo động lực thực hiện, tỉnh dự kiến chính sách hỗ trợ 500 triệu đồng/thôn đạt chuẩn. Việc lựa chọn thôn thực hiện hằng năm sẽ căn cứ vào điều kiện thực tế, khả năng huy động nguồn lực và mức độ đáp ứng các tiêu chí, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả.
Từ những khu dân cư kiểu mẫu đến mục tiêu xây dựng thôn NTM hiện đại là bước chuyển quan trọng trong tư duy và phương thức phát triển của Hà Tĩnh. Những thành quả đã có tạo nên nền móng vững chắc, nhưng chặng đường phía trước đòi hỏi những cách làm mới, những động lực mới và sự chủ động thích ứng trước yêu cầu phát triển.
Trên hành trình ấy, truyền thống làng quê tiếp tục được gìn giữ, tiềm năng mỗi vùng đất được khơi mở, tiến bộ KHCN từng bước đi vào đời sống. Và hơn hết, người dân vẫn là chủ thể kiến tạo, đồng thời là người thụ hưởng thành quả. Đó cũng chính là nền tảng để những miền quê Hà Tĩnh vươn lên với diện mạo hiện đại, sức sống bền lâu và chất lượng sống ngày càng được nâng cao.