Từ ngày 1/7/2026, các thôn, tổ dân phố mới trên địa bàn Hà Tĩnh chính thức đi vào hoạt động. Theo phương án tổng thể, từ 1.901 thôn, TDP hiện có, Hà Tĩnh sắp xếp còn 827 thôn, TDP. Sau sắp xếp, quy mô dân số tại nhiều thôn, TDP tăng đáng kể, có nơi tăng gấp 3 - 4 lần so với trước. Một số nhà văn hóa có diện tích, sức chứa hạn chế, công trình xuống cấp, khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu hội họp và tổ chức các hoạt động cộng đồng.
Trước thực tế đó, các địa phương đang lựa chọn những cách làm phù hợp, từ tận dụng, cải tạo cơ sở hiện có đến tổ chức lại không gian, chuyển đổi công năng và xây dựng phương án đầu tư lâu dài.
Sau khi sáp nhập từ hai thôn Hưng Thắng và Hưng Tân, thôn Hưng Thắng (xã Cẩm Hưng) có 519 hộ với 2.021 nhân khẩu. Trong khi đó, nhà văn hóa được xây dựng từ năm 2013 với sức chứa khoảng 150 người, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu sinh hoạt của Nhân dân.
Trước thực tế này, ban cán sự thôn Hưng Thắng lựa chọn giải pháp khai thác tối đa công năng của các công trình hiện có. Ông Đặng Hữu Lục - Bí thư Chi bộ thôn Hưng Thắng (xã Cẩm Hưng) cho biết: “Trước mắt, chúng tôi tận dụng trang thiết bị từ hai nhà văn hóa cũ, đồng thời khai thác khu vực mái hiên và sân hội trường để mở rộng không gian phục vụ các hoạt động chung. Trong điều kiện chưa thể xây dựng mới, đây là cách làm phù hợp để phát huy hiệu quả những gì đang có, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân và tránh đầu tư dàn trải, lãng phí”.
Từ câu chuyện của thôn Hưng Thắng, có thể thấy, trong giai đoạn đầu sau sắp xếp, việc tổ chức lại không gian và khai thác những điều kiện sẵn có là giải pháp cần thiết để duy trì hoạt động cộng đồng. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý trước mắt mà còn phải có phương án lâu dài, phù hợp với quy hoạch và khả năng đầu tư của địa phương.
Sau khi sắp xếp đơn vị thôn, toàn xã Cẩm Hưng giảm từ 23 xuống còn 11 thôn. Quy mô dân cư thay đổi kéo theo yêu cầu mới về không gian sinh hoạt cộng đồng. Hiện mới có 3 thôn cơ bản đáp ứng yêu cầu hoạt động sau sắp xếp. UBND xã xác định rà soát, hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa là nhiệm vụ cần ưu tiên.
Ông Nguyễn Nam Phong - Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Hưng cho biết: “Hiện nay, UBND xã đang xây dựng lộ trình đầu tư, xây dựng, cải tạo nhà văn hoá thôn theo từng giai đoạn, cân đối với khả năng nguồn lực và ưu tiên những hạng mục cấp thiết. Trong quá trình triển khai, địa phương thực hiện công khai, minh bạch, phát huy vai trò giám sát của người dân. Qua đó, vừa bảo đảm nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích và các công trình sau đầu tư phát huy hiệu quả”.
Tại xã Đức Quang, từ 23 thôn, sau sắp xếp còn 12 thôn. Trên cơ sở rà soát cơ sở vật chất hiện có, địa phương lựa chọn phương án tận dụng, chuyển đổi công năng các công trình dôi dư, vừa tiết kiệm nguồn lực, vừa nhanh chóng bổ sung thiết chế văn hóa cho các thôn.
Thôn Yên Thọ (được sắp xếp từ hai thôn Khang Ninh và Phúc Lộc) là một điển hình. Sau sắp xếp, thôn có gần 420 hộ, khoảng 1.480 nhân khẩu, trong khi hai nhà văn hóa cũ không còn đáp ứng yêu cầu. UBND xã Đức Quang đã lựa chọn trụ sở nhà văn hóa xã Đức Nhân (cũ) để cải tạo, chuyển đổi thành nhà văn hóa thôn Yên Thọ.
Trụ sở cũ của nhà văn hoá xã Đức Nhân (cũ) được chọn làm nhà văn hoá mới của thôn Yên Thọ (xã Đức Quang).
Ông Phạm Hải Thăng - Bí thư Chi bộ thôn Yên Thọ (xã Đức Quang) cho biết: “Bà con rất phấn khởi, đồng tình với phương án này. Ngay sau khi có chủ trương, người dân cùng dọn dẹp, chỉnh trang khuôn viên để nhanh chóng đưa nhà văn hoá mới vào sử dụng”.
Việc tận dụng, chuyển đổi công năng cơ sở dôi dư là giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của xã Đức Quang, góp phần giải quyết nhu cầu sinh hoạt cộng đồng, đồng thời phát huy hiệu quả tài sản công, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí. Ông Trần Xuân Thạch - Phó Chủ tịch UBND xã Đức Quang cho biết: "UBND xã đang rà soát toàn bộ hệ thống nhà văn hóa để xây dựng lộ trình sửa chữa, nâng cấp phù hợp. Giai đoạn 2026 - 2030, 12 nhà văn hóa thôn sẽ được đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn. Trước mắt, trong năm 2026, xã ưu tiên tập trung nâng cấp 3 nhà văn hóa cấp thiết nhất, phấn đấu hoàn thành trong năm 2027".
Ông Phạm Hải Thăng - Bí thư Chi bộ thôn Yên Thọ, xã Đức Quang (ngoài cùng bên phải) cùng cán bộ xã Đức Quang rà soát các hạng mục của nhà văn hoá mới.
Trong khi đó, một số địa phương chủ động đổi mới cách thức tổ chức hoạt động của thôn, TDP để thích ứng với quy mô dân số và không gian địa bàn sau sắp xếp. Tại xã Cẩm Xuyên, 33 thôn được tổ chức lại thành 14 thôn mới, quy mô dân số lớn hơn, địa bàn rộng hơn, đặt ra yêu cầu mới trong tổ chức các hoạt động cộng đồng.
Ông Nguyễn Văn Chiến - Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Xuyên cho biết: “Trước mắt, xã tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể dục, thể thao theo từng cụm dân cư, vừa giảm áp lực cho nhà văn hóa, vừa tạo điều kiện để người dân tham gia thuận lợi, tăng cường gắn kết cộng đồng. Về lâu dài, xã sẽ rà soát hiện trạng, xây dựng lộ trình đầu tư, ưu tiên phát huy cơ sở vật chất hiện có, đồng thời nâng cấp, xây mới những công trình phù hợp quy hoạch và nhu cầu thực tế”.
Để bảo đảm hoạt động sinh hoạt cộng đồng được duy trì ổn định sau sắp xếp, UBND tỉnh Hà Tĩnh cũng chỉ đạo các địa phương rà soát, đánh giá toàn diện hệ thống thiết chế văn hóa. Theo đó, yêu cầu các địa phương rà soát toàn diện hệ thống thiết chế văn hóa, ưu tiên sửa chữa, nâng cấp các điểm sinh hoạt chính; đồng thời, khai thác hiệu quả các nhà văn hóa dôi dư, phục vụ hoạt động cộng đồng, tránh bỏ hoang, lãng phí và từng bước sắp xếp, chuyển đổi công năng theo quy định.
Trao đổi về vấn đề này, ông Trần Viết Hiệu - Trưởng phòng Quản lý Thể dục thể thao, Sở VH,TT&DL Hà Tĩnh cho biết: Việc hoàn thiện thiết chế văn hóa, thể thao cần theo hướng quy hoạch ổn định, đầu tư có trọng tâm và khai thác hiệu quả cơ sở hiện có. Những nhà văn hóa không còn là điểm sinh hoạt chính được định hướng ưu tiên làm nơi sinh hoạt câu lạc bộ, không gian văn hóa cộng đồng; chỉ chuyển đổi công năng khi thực sự cần thiết. Cùng với đó, ngành tiếp tục củng cố đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở, nâng cao năng lực tổ chức, khai thác thiết chế. Về nguồn lực, Hà Tĩnh sẽ đẩy mạnh xã hội hóa, đồng thời lồng ghép hiệu quả các nguồn vốn, trong đó có các chương trình mục tiêu quốc gia, từng bước hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao theo hướng đồng bộ, phù hợp và phát huy hiệu quả lâu dài.
Sự chủ động của chính quyền cùng tinh thần đồng thuận của người dân Hà Tĩnh đã và đang giải quyết những khó khăn về hạ tầng nhà văn hóa sau sáp nhập. Đây là tiền đề vững chắc để nhà văn hóa thực sự phát huy vai trò là "mái nhà chung", gắn kết người dân trong giai đoạn phát triển mới.
