Anh Hoàng Sơn (35 tuổi), kiến trúc sư tại phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh, có công việc ổn định và thu nhập khá. Thế nhưng, đến nay anh vẫn sống độc thân.
Chia sẻ về lý do chưa lập gia đình, anh cho biết từng chủ quan khi còn trẻ nhưng sau này lại gặp nhiều áp lực từ công việc, kỳ vọng của gia đình và khó khăn trong việc tìm người phù hợp về quan điểm sống. Tất cả những điều đó khiến anh dần chùn bước trước hôn nhân.
Thực tế, nhiều nam giới đang đối mặt với áp lực kép: vừa phải thành công trong sự nghiệp, vừa phải đủ khả năng tài chính để lập gia đình. Tại nhiều địa phương, đặc biệt là vùng nông thôn, không ít người vẫn sống độc thân dù đã ngoài 35 tuổi. Theo ghi nhận ở một số khu dân cư tại Hà Tĩnh, có nơi số đàn ông độc thân lên tới gần 30 người – một con số đáng lo ngại.
“Nhiều nam giới chưa lập gia đình do khó khăn kinh tế, việc làm không ổn định, hoặc đơn giản là họ không tìm được người phù hợp để chia sẻ cuộc sống lâu dài,” – chị Nguyễn Thị Anh Trâm, chuyên viên Phòng Văn hóa Xã hội, UBND xã Can Lộc, nhận định.
Một trong những nguyên nhân quan trọng khác là tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Tại Hà Tĩnh, tỷ lệ giới tính ở một số địa phương lên tới 110–115 bé trai/100 bé gái – cao hơn nhiều so với mức khuyến nghị 105/100 của Tổ chức Y tế Thế giới. Hệ quả là khi thế hệ này bước vào tuổi kết hôn, số lượng nam giới vượt trội khiến “cuộc đua” trong hôn nhân ngày càng khốc liệt.
“Mất cân bằng giới tính không chỉ là vấn đề con số, mà còn ảnh hưởng dài hạn đến cấu trúc xã hội, tạo ra hệ lụy kéo dài hàng chục năm,” – ông Phan Trường Sang, Chi cục trưởng Chi cục Dân số Hà Tĩnh cho biết.
Không thể bỏ qua sự thay đổi trong tư duy của phụ nữ hiện đại. Với trình độ học vấn và khả năng độc lập tài chính ngày càng cao, phụ nữ có xu hướng đặt ra nhiều tiêu chuẩn hơn khi lựa chọn bạn đời, từ học vấn, tài chính đến sự tương đồng trong lối sống và giá trị sống. Điều này khiến không ít nam giới cảm thấy áp lực, thậm chí mất tự tin khi nghĩ đến việc bước vào một mối quan hệ nghiêm túc.
“Nam giới sống độc thân lâu ngày dễ rơi vào trạng thái cô đơn – mất kết nối – rồi lại thu mình. Tâm lý này ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng sống và sức khỏe tinh thần,” – chị Nguyễn Thị Lệ Thủy, chuyên gia huấn luyện tâm lý, nhận định.
Nhiều người cho rằng, trong xã hội phát triển, lựa chọn sống độc thân là quyền cá nhân chính đáng. Tuy nhiên, khi quá nhiều người không muốn hoặc không thể kết hôn, hệ quả sẽ ảnh hưởng tới toàn xã hội. Cụ thể, tỷ lệ sinh giảm, lực lượng lao động trẻ suy giảm, trong khi tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh.
Bên cạnh đó, các giá trị truyền thống về gia đình, sự gắn kết cộng đồng và văn hóa làng xã cũng dần bị mai một khi thiếu vắng những gia đình trẻ.
“Nếu không có giải pháp tổng thể, tình trạng này sẽ dẫn tới nhiều hệ lụy kinh tế - xã hội nghiêm trọng,” – chị Nguyễn Thị Lệ Thủy cảnh báo.
Giải quyết bài toán gia tăng đàn ông độc thân không thể chỉ là trách nhiệm của cá nhân mà cần sự vào cuộc đồng bộ từ nhà nước, hệ thống giáo dục, truyền thông và cộng đồng.
Theo đó, nên tập trung vào thay đổi định kiến về vai trò giới, xây dựng môi trường sống tích cực, khuyến khích kết nối xã hội, hỗ trợ thanh niên tiếp cận việc làm, nhà ở, phát triển bản thân, truyền thông đúng đắn về hình ảnh hôn nhân hiện đại – không áp lực, nhưng vẫn đầy trách nhiệm và ý nghĩa.
“Thời gian tới, địa phương sẽ triển khai các chương trình tư vấn tiền hôn nhân, nâng cao nhận thức giới và hỗ trợ người trẻ trong xây dựng gia đình,” – chị Nguyễn Thị Anh Trâm, chuyên viên Phòng Văn hóa Xã hội, UBND xã Can Lộc cho biết.
“Đây không còn là vấn đề riêng lẻ của mỗi cá nhân mà là một mắt xích trong cấu trúc dân số – xã hội. Cần chính sách cụ thể và dài hạn để xử lý,” – ông Phan Trường Sang, Chi cục trưởng Chi cục Dân số Hà Tĩnh nhấn mạnh.
Hôn nhân không phải là con đường bắt buộc với tất cả mọi người. Tuy nhiên, nếu một xã hội có quá nhiều người không thể hoặc không muốn kết hôn, đó là dấu hiệu cho thấy đã đến lúc phải nhìn lại hệ thống giá trị, cấu trúc xã hội và chính sách hỗ trợ thế hệ trẻ.
