Đưa dân ca vào trường học ở vùng di sản Trường Lưu

Khi những giai điệu mộc mạc của làn điệu dân ca vang lên từ chiếc tivi thông minh trong giờ âm nhạc của lớp 5A9 - Trường Tiểu học Trường Lưu (xã Trường Lưu), những giọng hát trong trẻo của học sinh cũng lần lượt hòa theo. Em Phạm Mạnh Tuân - lớp 5A9 chia sẻ: “Trước đây em thường được nghe ông bà, bố mẹ hát dân ca nhưng chưa hiểu nhiều về các làn điệu. Khi được cô hướng dẫn, tập hát, em thấy dân ca rất gần gũi, dễ nhớ. Qua những giờ học như thế, em càng thêm tự hào và yêu thích những làn điệu quê hương”.

Cùng với học hát, học sinh còn được tìm hiểu những nét cơ bản của dân ca Ví, Giặm, ý nghĩa lời ca và sự gắn bó của những làn điệu với đời sống. Với cách tiếp cận nhẹ nhàng, trực quan giúp di sản trở nên quen thuộc, dễ nhớ. Nhờ đó, dân ca dần hiện diện tự nhiên trong đời sống học đường, góp phần nuôi dưỡng tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống trong mỗi học sinh.

Việc đưa dân ca vào hoạt động giáo dục cũng đang được triển khai tại Trường THCS Trường Lưu. Những ngày này, giáo viên và học sinh đang tập luyện chương trình văn nghệ, trong đó có các tiết mục dân ca để chuẩn bị cho hội nghị triển khai nhiệm vụ năm học. Từng câu hát được tập luyện kỹ từ giai điệu, lời ca đến cách thể hiện, giúp học sinh vừa rèn luyện kỹ năng biểu diễn, vừa có thêm cơ hội tìm hiểu về nét văn hóa truyền thống.

Cô giáo Nguyễn Thị Huệ - Tổng phụ trách Đội Trường THCS Trường Lưu cho biết: "Đưa dân ca vào trường học còn được chúng tôi linh hoạt lồng ghép trong các chương trình văn nghệ, sinh hoạt dưới cờ, ngoại khóa và hoạt động trải nghiệm. Với hát Ví phường vải - nét văn hóa gắn với vùng đất Trường Lưu, chúng tôi chú trọng giúp học sinh hiểu về nguồn gốc, giá trị và không gian văn hóa của làn điệu, qua đó bồi đắp tình yêu và ý thức trân trọng, gìn giữ những giá trị văn hóa của quê hương".

Định hướng này được nhà trường triển khai phù hợp với điều kiện thực tế, vừa bảo đảm chương trình giáo dục, vừa tạo không gian để học sinh thực hành di sản. Thầy Trần Quốc Hội - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Trường Lưu cho biết: “Cùng với việc chú trọng phát huy vai trò của giáo viên, thời gian tới, trường sẽ phối hợp với CLB Dân ca Ví, Giặm của địa phương để triển khai việc truyền dạy cho học sinh. Qua đó, giúp các em hiểu hơn về văn hóa quê hương, thêm tự hào và từng bước trở thành những người tiếp nối, gìn giữ di sản”.

Trường Lưu là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, trong đó dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh và hát Ví phường vải là một nét văn hóa gắn bó với đời sống cộng đồng nơi đây. Vì thế, đưa dân ca vào trường học không chỉ tạo thêm không gian văn hóa, văn nghệ mà còn là cách giáo dục truyền thống gần gũi, thiết thực cho thế hệ trẻ. Trên tinh thần đó, UBND xã Trường Lưu đã chỉ đạo các trường căn cứ chương trình giáo dục, nội dung giáo dục địa phương và điều kiện thực tế để linh hoạt lựa chọn nội dung, hình thức giới thiệu, truyền dạy và thực hành dân ca Ví, Giặm, hát Ví phường vải cho học sinh.

Nội dung này được định hướng lồng ghép trong các môn Âm nhạc, Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý, Giáo dục địa phương, đồng thời đưa vào hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động văn hóa, văn nghệ và câu lạc bộ. Địa phương cũng khuyến khích các trường thành lập, duy trì câu lạc bộ dân ca; phối hợp với nghệ nhân, người thực hành, các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ để tổ chức giao lưu, truyền dạy, nói chuyện chuyên đề và thực hành di sản.

Ông Mai Khắc Trung - Phó Chủ tịch UBND xã Trường Lưu cho biết: “Chủ trương này nhằm góp phần giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống lịch sử, văn hóa quê hương; nâng cao ý thức giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời tạo môi trường để học sinh được tiếp cận, thực hành và lan tỏa các làn điệu dân ca truyền thống của địa phương”.

Theo đó, ở bậc mầm non, trẻ được làm quen với âm thanh, giai điệu và lời ca dân gian phù hợp lứa tuổi. Học sinh tiểu học được giới thiệu những nét cơ bản về dân ca Ví, Giặm, một số làn điệu, câu hát phù hợp, trong đó chú trọng hát Ví phường vải gắn với không gian văn hóa Trường Lưu. Với học sinh THCS, nội dung được mở rộng theo hướng tìm hiểu sâu hơn về giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật; tìm hiểu nghệ nhân, người thực hành, không gian văn hóa và quá trình bảo tồn, trao truyền di sản. Các em cũng được khuyến khích sưu tầm câu hát, tư liệu, hình ảnh, giao lưu với nghệ nhân, tham gia hội diễn, ngày hội dân ca và xây dựng các sản phẩm giới thiệu di sản quê hương.

Bảo tồn di sản không chỉ là lưu giữ những giá trị của quá khứ mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Ở Trường Lưu, hành trình ấy đang bắt đầu từ các trường học. Khi những câu dân ca được cất lên bởi chính những giọng hát của học trò, di sản trở thành trải nghiệm, thành niềm vui và dần hình thành trong các em sự trân trọng đối với quê hương. Đó cũng là cách Trường Lưu gieo những hạt mầm văn hóa trong thế hệ trẻ, để mạch nguồn dân ca được giữ gìn và ngân vang cùng thời gian.