Khắc phục xong hậu quả có thể được miễn trách nhiệm hình sự?

Đây là một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo. Nội dung này dự kiến được Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét cho ý kiến trước khi trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, diễn ra đầu tháng 8 tới.

Với lần sửa đổi này, Bộ Công an đề xuất sửa đổi bổ sung về các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và quy định về không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo đó, cơ quan chủ trì soạn thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đề xuất mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới và thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Quy định này được đưa ra trên cơ sở thể chế hoá quan điểm của Đảng tại Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Bên cạnh đó, Bộ Công an đề xuất mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang, nhằm thể chế Đề án Bảo vệ cán bộ, chiến sĩ thuộc lực lượng vũ trang đã được Bộ Chính trị thông qua.

Theo Bộ Công an, quy định này cũng phù hợp với thực tiễn hiện nay để phục vụ hoạt động bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, lực lượng chức năng phải áp dụng, triển khai đồng bộ các hoạt động, biện pháp nghiệp vụ.

Tuy nhiên, Bộ luật Hình sự hiện hành chưa có cơ chế bảo vệ cán bộ, chiến sĩ trong thi hành công vụ thực hiện biện pháp nghiệp vụ mặc dù đã tuân thủ các quy trình, quy định về áp dụng các biện pháp nghiệp vụ nhưng gây thiệt hại hoặc buộc phải thực hiện các hành vi có dấu hiệu tội phạm.

Về vấn đề này, pháp luật quốc tế cũng đã có các quy định cho phép thực hiện các biện pháp chuyên biệt của lực lượng phòng, chống tội phạm.

Cũng trong lần sửa đổi này, dự thảo Bộ luật Hình sự đã bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm gắn với các điều kiện cụ thể.

Thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự không quá 2 năm, trường hợp cần thiết có thể gia hạn một lần nhưng không quá một năm. Thời điểm tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự được tính từ khi cơ quan có thẩm quyền ra quyết định về việc này.

Trên cơ sở bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, dự thảo Bộ luật hình sự sửa đổi cũng bổ sung nội dung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự với trường hợp được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh.

Quy định này nhằm đảm bảo tính nhân văn, nhân đạo của chính sách hình sự và đảm bảo tính thống nhất, logic trong quy định Bộ luật Hình sự.

Dự thảo Bộ luật Hình sự quy định trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự, nếu có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự thì có thể miễn trách nhiệm hình sự.

Trong khi đó, luật hiện hành quy định việc miễn trách nhiệm hình sự chỉ được thực hiện trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử. Nếu vụ việc đang trong giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm mà có sự thay đổi chính sách, pháp luật làm cho hành vi phạm tội không có nguy hiểm cho xã hội hoặc do chuyển biến của tình hình mà người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội…, các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải khởi tố vụ án, sau đó đình chỉ điều tra.

Quy định này, theo cơ quan soạn thảo, dẫn đến rườm rà về thủ tục tố tụng, không phát huy được chính sách nhân đạo của việc miễn trách nhiệm hình sự.