Ngay khi nghe tin món sữa tuyết Vân Nam lần đầu xuất hiện ở TP HCM, Hoàng An đi 20 km từ Củ Chi, xếp hàng chờ hai tiếng để được uống thử. Mỗi lần biết có điểm ăn uống, vui chơi mới xuất hiện trong bán kính khoảng 10 km đang được quan tâm, cô đều rủ bạn đến trải nghiệm.
"Tôi không hẳn tò mò về hương vị mà muốn xem điều gì khiến mọi người sẵn sàng xếp hàng. Nếu thú vị thì chụp ảnh, quay video, còn không cũng xem như có thêm trải nghiệm", An nói, cho biết thích cảm giác là người đầu tiên thử món mới.
Từ trà chanh giã tay, lẩu mala, bánh bao chiên nước, lạp xưởng nướng đá đến sữa tươi tuyết Vân Nam, nhiều món ăn Trung Quốc liên tiếp trở thành "hiện tượng" tại Việt Nam trong khoảng ba năm gần đây.
Một trong những nguyên nhân chính thúc đẩy trào lưu đồ ăn Trung Quốc là cơn sốt du lịch tới quốc gia này sau đại dịch. Bà Ngọc Châm, đại diện Top One Travel, cho biết vào năm 2023, các tour đường bộ qua cửa khẩu Lào Cai, tới loạt địa danh Vân Nam như Hà Khẩu, Bình Biên, Mông Tự thu hút lượng lớn khách Việt, đặc biệt giới trẻ. Sau khi Trung Quốc mở cửa du lịch, 5 tháng cuối năm 2023, công ty đón 1.300 lượt khách và số khách đã tăng lên 20.800 lượt trong cả năm 2024.
Thời gian này, du khách được trải nghiệm các món ăn đường phố đặc trưng của địa phương như trà sữa nướng Vân Nam, lạp xưởng Hà Khẩu nướng đá, trà chanh giã tay hay các loại bánh truyền thống. Các video chia sẻ sau chuyến đi tạo nên hiệu ứng "đi đâu - ăn gì" thay vì chỉ giới thiệu cảnh đẹp như giai đoạn trước dịch.
"Nhu cầu tăng, các thương hiệu F&B Việt Nam cũng nhanh chóng cập nhật xu hướng, du nhập món ăn Trung Quốc về và biến tấu phù hợp khẩu vị người Việt", bà Châm nói.
Bên cạnh góc độ du lịch, ông Hoàng Tùng, Chủ tịch F&B Investment, công ty đầu tư về ăn uống, cho rằng yếu tố văn hóa và mạng xã hội cũng thúc đẩy các "trend" đồ ăn Trung Quốc. Quốc gia này sở hữu kho tàng món ăn phong phú, nhiều nét tương đồng về nguyên liệu, gia vị và cách chế biến với Việt Nam. Khi một món mới xuất hiện, người tiêu dùng có cảm giác mới lạ nhưng vẫn đủ quen thuộc để dễ dàng chấp nhận.
Các món tạo "trend" cũng phổ biến trong đời sống hằng ngày của người Trung Quốc, sử dụng nguyên liệu dễ kiếm, giá vừa phải, chế biến không phức tạp nên các chuỗi đồ ăn uống (F&B) dễ dàng nhân rộng khi vào Việt Nam.
Mặt khác, TikTok và các nền tảng video ngắn rút ngắn đáng kể thời gian một món ăn trở thành hiện tượng. Chỉ cần hình ảnh bắt mắt, cách chế biến độc đáo hoặc tạo cảm giác tò mò, món ăn có thể phủ sóng khắp mạng xã hội chỉ sau vài tuần.
"Ngày nay, khi mua một món ăn, khách hàng còn mua một trải nghiệm. Càng nhiều khoảnh khắc có thể quay video hoặc chụp ảnh, khả năng lan truyền trên mạng xã hội càng lớn", ông nói.
Khi nội dung được lan truyền mạnh và nhanh, nhiều người có tâm lý muốn tham gia vào xu hướng chung. Thạc sĩ Lê Anh Tú, Khoa Quan hệ công chúng - Truyền thông, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP HCM, nói những hình ảnh hàng dài người chờ mua, video ghi lại phản ứng khi nếm thử hay những dòng chia sẻ "cháy hàng", "đợi hai tiếng mới mua được" trên mạng xã hội tạo hiệu ứng FOMO (sợ bị bỏ lỡ).
Tuy nhiên, ông Tú nhận xét đây cũng là lý do khiến nhiều trào lưu hạ nhiệt rất nhanh. Khi yếu tố mới lạ giảm dần, sản phẩm không đủ chất lượng hoặc thương hiệu không tiếp tục đổi mới, sức hút sẽ nhanh chóng suy giảm.
"Truyền thông có thể giúp một thương hiệu nổi tiếng rất nhanh nhưng không thể thay thế giá trị cốt lõi của sản phẩm", ông nói.
