Phân cấp mạnh hơn, Hà Tĩnh chủ động điều hành ngân sách Nhà nước

Luật Ngân sách Nhà nước số 89/2025/QH15 (nhằm thay thế Luật số 83/2015/QH13) chính thức có hiệu lực từ 1/1/2026 có nhiều điểm mới tái cấu trúc ngân sách địa phương.

Theo đó, luật tăng cường phân cấp, trao quyền cho địa phương, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian quyết toán và tăng tính minh bạch trong quản lý tài chính công. Bước đầu có hiệu lực, luật đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cho cả nước nói chung và Hà Tĩnh nói riêng.

Nếu như trước đây, theo quy định cũ, việc điều chỉnh dự toán ngân sách đã giao phải hoàn thành trước ngày 15/11 thì nay, theo Luật Ngân sách Nhà nước số 89/2025/QH15, thời hạn này kéo dài đến ngày 31/12. Quy định này giúp các địa phương có thêm thời gian để cân đối ngân sách; nhất là trong việc rà soát thu – chi cuối năm, đánh giá biến động và cập nhật các nhiệm vụ chi mới phát sinh trước khi khóa sổ ngân sách. Về mặt chính sách, đây là bước cải cách linh hoạt hơn so với quy trình cứng nhắc trước kia.

Ông Nguyễn Đình Diệu - Chủ tịch UBND phường Trần Phú cho biết: “Trước đây, UBND phải trình HĐND cùng cấp và được HĐND phê duyệt trước khi quyết định dự toán, điều chỉnh ngân sách. Tuy nhiên hiện nay, luật đã mở rộng phân cấp, cho phép UBND phường quyết các nội dung trong phạm vi phân cấp rồi báo cáo, giải trình trước HĐND tại kỳ họp tiếp theo. Hiện nay, chúng tôi đã tổ chức họp HĐND để thông qua dự toán giao chỉ tiêu thu ngân sách. Ngay từ đầu năm, phường xác định phải chuyển từ tư duy chờ phân bổ sang chủ động vận hành ngân sách, bám sát tinh thần luật mới để không bỏ lỡ thời gian vàng của quý I/2026”.

Theo đó, UBND phường Trần Phú tập trung đẩy mạnh cải cách hành chính để tạo thuận lợi nhất cho người dân khi đến giao dịch tại Trung tâm Phục vụ hành chính công. Công tác thu ngân sách được siết chặt ngay từ đầu năm thay vì dồn cuối quý như trước. Phường cũng phân công cán bộ tài chính kế toán cập nhật thường xuyên tình hình thực hiện dự toán, lập báo cáo phân tích chênh lệch thu – chi trong tháng để UBND phường kịp thời quyết định trong phạm vi được phân cấp. Tính đến ngày 28/1, phường Trần Phú thu ngân sách đạt gần 15 tỷ đồng, đạt 4% dự toán HĐND tỉnh giao năm 2026.

Không riêng phường Trần Phú, thời điểm này, các địa phương trên toàn tỉnh đều đang chủ động điều hành tài chính ngân sách theo tinh thần của Luật Ngân sách Nhà nước số 89/2025/QH15. Tại xã Cẩm Trung, sau khi rà soát và phân bổ chỉ tiêu thu ngân sách trên từng khoản thu, sắc thuế, hiện nay, UBND xã đang tập trung triển khai công tác quy hoạch đấu giá đất tại các thôn: Trung Dương, Trung Tiến, Yên Giang.

Ông Trần Viết Chiến - Chủ tịch UBND xã Cẩm Trung cho biết: “Luật mới trao quyền chủ động lớn hơn cho cấp cơ sở nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực quản trị tài chính. Vì vậy, ngay từ đầu năm, xã xác định phải làm chặt từng khâu, từ lập kế hoạch thu đến tổ chức thực hiện chi tiêu. Chúng tôi xem việc chủ động điều hành ngân sách ngay từ đầu năm là yếu tố quyết định để hoàn thành các chỉ tiêu phát triển kinh tế – xã hội năm 2026”.

Có thể thấy, từ tỉnh đến cơ sở, UBND các cấp đang chủ động điều hành ngân sách theo tinh thần Luật Ngân sách Nhà nước mới, tạo bước chuyển rõ nét trong tư duy quản lý tài chính công: linh hoạt hơn, sát thực tiễn hơn và đề cao trách nhiệm giải trình. Khi quyền hạn được trao đi kèm kỷ luật tài chính, ngân sách không chỉ được sử dụng hiệu quả hơn mà còn trở thành động lực thúc đẩy phát triển KT-XH ngay từ những tháng đầu năm.

Tuy nhiên, cán bộ, nhất là cấp xã cần nâng cao năng lực quản trị, nhất là trong lĩnh vực tài chính – ngân sách. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở phải nắm vững quy định pháp luật, có tư duy phân tích, dự báo để chủ động ứng phó với những biến động phát sinh trong năm. Bên cạnh đó, việc tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính cũng gắn liền với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu và từng cán bộ chuyên môn.

Luật ngân sách Nhà nước số 89/2025/QH15 có nhiều điểm mới gắn với hệ thống ngân sách Nhà nước theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đẩy mạnh phân cấp, tăng tính chủ động cho các cấp chính quyền, tạo cơ sở pháp lý cho việc quản lý và sử dụng ngân sách gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Cụ thể, luật tăng tính chủ động trong lập dự toán, quản lý chi, quyết toán và công khai ngân sách; phân cấp rõ quyền hạn của UBND các cấp trong điều chỉnh dự toán ngân sách, quyết định sử dụng nguồn tăng thu. Quy định này đánh dấu sự phân cấp mạnh mẽ so với trước đây nhằm chủ động, linh hoạt, phát huy hiệu quả sử dụng nguồn lực gắn với các nhiệm vụ trọng tâm, trọng điểm của các cấp chính quyền địa phương

Ông Nguyễn Ngọc Thành - Trưởng phòng Ngân sách, Sở Tài chính Hà Tĩnh