Những ngày này, trang trại cam hơn 2 ha của gia đình anh Nguyễn Văn Hòe đang bước vào mùa thu hoạch. Từng tốp thương lái có mặt tại vườn, người lựa quả, người phân loại, đóng gói, người thoăn thoắt cắt cam trên cành. Những sọt cam vàng óng liên tục được chuyển ra điểm tập kết để đưa đi tiêu thụ.
Nhìn thành quả sau một năm chăm sóc, người nông dân trẻ không giấu được niềm vui, bởi trong điều kiện sản xuất khó khăn do thời tiết diễn biến bất thường, vườn cam của gia đình anh vẫn cho năng suất khá.
Niềm vui mùa cam còn được nhân lên khi được thương lái đến tận vườn thu mua với giá khoảng 60.000 đồng/kg, cao hơn mặt bằng tại địa phương khoảng 30%. Anh Hòe nhẩm tính: “Với khoảng 350 cây đang trong thời kỳ thu hoạch, sản lượng dự kiến đạt 7-8 tấn quả, doanh thu từ cam ước đạt trên 400 triệu đồng”.
Niềm vui mùa thu hoạch năm nay là thành quả được gây dựng từ những ngày tháng khai hoang vất vả. Năm 2012, khi mới ngoài 20 tuổi, anh Hòe bắt đầu vào vùng Khe Mây phát rẫy, cải tạo đất đồi để trồng cam, bưởi. Đến nay, gia đình anh đã phát triển được hơn 2 ha với khoảng 700 gốc cam và 30 gốc bưởi các loại. Là nông dân trẻ, ham học hỏi, anh Hòe sớm nghiên cứu, tìm tòi cách sản xuất theo hướng hữu cơ.
Anh Hòe chia sẻ tiếp: “Ngoài việc ưu tiên bón phân chuồng, tôi còn tận thu các phụ phẩm nông nghiệp như thân cây ngô, cây lạc sau thu hoạch để tấp, phủ quanh gốc cây, vừa bổ sung chất hữu cơ khi phân hủy, vừa giúp giữ ẩm, hạn chế đất bị khô nóng. Đồng thời duy trì thảm cỏ trong vườn để tránh xói mòn, chỉ phát dọn khi cần thiết thay vì làm sạch toàn bộ mặt đất. Làm theo cách này tuy tốn công, tốn chi phí hơn nhưng tạo ra sản phẩm có chất lượng cao, từ đó tạo được uy tín, thương hiệu và giá bán cao hơn”.
Điểm đặc biệt trong cách làm kinh tế của gia đình anh Hòe là dưới những tán cam, bưởi, hơn 60 đàn ong cũng đang được chăm sóc, phát triển. Đây là nguồn thu giúp gia đình khai thác thêm giá trị từ trang trại trên cùng diện tích.
Anh Hòe cho biết: "Mỗi năm đàn ong cho sản lượng khoảng 500 lít mật, mang lại doanh thu khoảng 100 triệu đồng. Nuôi ong dưới tán cây nên không đòi hỏi diện tích riêng. Tuy nhiên, để đàn ong phát triển ổn định, người nuôi phải nắm vững tập tính sinh trưởng, theo dõi nguồn thức ăn, chủ động chăm sóc và phòng trừ dịch bệnh, nhất là trong những thời điểm thời tiết bất lợi”.
Việc kết hợp hai hoạt động sản xuất cũng tạo nên mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau. Vào mùa cam, bưởi ra hoa, đàn ong có thêm nguồn mật tự nhiên; quá trình di chuyển giữa các bông hoa cũng góp phần thụ phấn cho cây. Ngược lại, vườn cam, bưởi được chăm sóc theo hướng hạn chế tác động của hóa chất sẽ tạo môi trường thuận lợi hơn cho đàn ong sinh trưởng. Nhờ vậy, người trồng vừa có thêm sản phẩm mật ong, vừa có động lực duy trì phương thức canh tác thân thiện với hệ sinh thái vườn.
Năm 2026, dự kiến doanh thu từ hoạt động sản xuất cam, bưởi và nuôi ong của gia đình anh Hòe ước đạt trên 500 triệu đồng. Đặc biệt, việc nuôi ong còn giúp gia đình anh Hòe chủ động hơn về nguồn thu trong năm. Bởi ở vùng Khe Mây, cam thường chín rộ và tập trung thu hoạch trong khoảng 2 tháng cuối năm. Nguồn thu từ cây trồng chủ lực tuy lớn nhưng chủ yếu tập trung vào một thời điểm nhất định, trong khi nghề nuôi ong có thể tổ chức khai thác mật theo nhiều đợt, tùy thuộc mùa hoa và điều kiện thời tiết. Nhờ đó, gia đình có thêm nguồn thu trong những tháng không phải thu hoạch cam, giảm bớt sự phụ thuộc vào một mùa vụ.
Theo anh Hòe, yêu cầu quan trọng khi kết hợp nuôi ong với trồng cam là phải chú trọng bảo vệ đàn ong trong quá trình chăm sóc cây trồng. Bởi ong rất nhạy cảm với nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật, đặc biệt là thuốc trừ sâu.
Nếu tiếp xúc với hóa chất qua nguồn hoa, phấn hoa hoặc trực tiếp trong quá trình kiếm ăn, đàn ong có thể bị ảnh hưởng, thậm chí chết hàng loạt. Vì vậy, phải ưu tiên các biện pháp phòng trừ sâu bệnh an toàn, sử dụng chế phẩm sinh học, các giải pháp có nguồn gốc tự nhiên và biện pháp thủ công.
Từ thực tiễn sản xuất của gia đình, anh Hòe đã tham gia mô hình nuôi ong dựa trên hệ sinh thái vườn, rừng do Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh triển khai. Trong mô hình, anh Hòe có vai trò hướng dẫn, tập huấn kỹ thuật cho các hộ nông dân khác trong vùng, góp phần lan tỏa cách làm kinh tế kết hợp này.
Được biết, mô hình nuôi ong dựa trên hệ sinh thái vườn, rừng tại Hương Đô được Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh phối hợp với chính quyền địa phương triển khai từ tháng 4/2026, với việc cấp phát 300 đàn ong cho 30 hộ dân. Chương trình hướng đến khai thác nguồn hoa tự nhiên từ vườn cây ăn quả, rừng trồng và rừng tự nhiên, qua đó đa dạng hóa sinh kế, bảo vệ môi trường và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Trên địa bàn xã Hương Đô đã có nhiều mô hình trồng cây ăn quả kết hợp nuôi ong. Trong đó, tổng diện tích cam, bưởi hiện đạt khoảng 940 ha và toàn xã có khoảng 2.000 đàn ong. Riêng mô hình của anh Hòe là một trong những mô hình tiêu biểu, hiệu quả, mang lại giá trị kinh tế lớn. Đây cũng là mô hình điển hình để địa phương phối hợp đánh giá, triển khai nhân rộng trong thời gian tới nhằm thực hiện hiệu quả chương trình giảm nghèo trên địa bàn.
Ông Nguyễn Văn Ngọc – Phó Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Hương Đô
