Vì sao thuốc y học cổ truyền "lép vế" trong quỹ chi BHYT?

Định kỳ mỗi năm 2 lần, ông Nguyễn Đức Dục (thôn 1, xã Thạch Hà) lại đến Khoa Y học cổ truyền (YHCT) - Phục hồi chức năng, Trung tâm Y tế Thạch Hà để điều trị bệnh thoái hoá khớp, đau thần kinh toạ. Tại đây, ông được các bác sĩ tận tình thăm khám, điều trị bằng điện châm, xoa bóp, bấm huyệt kết hợp với các bài thuốc YHCT. Nhờ đó, sức khỏe của ông cải thiện rõ rệt và hạn chế phải sử dụng thuốc giảm đau trong thời gian dài.

Ông Nguyễn Đức Dục chia sẻ: "Tôi điều trị tại đây hơn 10 năm rồi. Mỗi đợt điều trị, tôi đều được các bác sĩ thăm khám đầy đủ, thực hiện nhiều dịch vụ kỹ thuật YHCT và uống thuốc. Bệnh của tôi đã tiến triển tốt hơn mỗi ngày".

Còn tại Bệnh viện YHCT Hà Tĩnh, mỗi ngày có hàng trăm lượt bệnh nhân đến khám và điều trị bằng các phương pháp như giác hơi, xoa bóp bấm huyệt, điện châm, thuỷ châm, ngâm chân, chiếu hồng ngoại hay sử dụng thuốc YHCT. Các khoa như xương khớp, châm cứu - dưỡng sinh, phục hồi chức năng ghi nhận lượng bệnh nhân đến khám và điều trị khá đông, trong đó chủ yếu là người cao tuổi, điều trị dài ngày.

Tại Hà Tĩnh, hệ thống YHCT từng bước đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh của người dân với 1 bệnh viện YHCT; hầu hết bệnh viện đa khoa và trung tâm y tế đều thành lập khoa, phòng YHCT. Tuy nhiên, tỷ lệ khám, chữa bệnh bằng YHCT được quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) thanh toán vẫn còn khá khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu thực tế.

Hiện nay, các vị thuốc YHCT thuộc danh mục được Quỹ BHYT chi trả được cung ứng thông qua đấu thầu. Từ năm 2023, thay vì đấu thầu tập trung, Sở Y tế Hà Tĩnh phân cấp cho các cơ sở khám, chữa bệnh chủ động tổ chức đấu thầu theo nhu cầu sử dụng. Cơ chế này giúp tăng tính chủ động, song cũng bộc lộ nhiều bất cập.

Do nhu cầu sử dụng vị thuốc YHCT tại từng cơ sở không lớn, giá trị gói thầu thấp nên chưa đủ sức hút đối với các nhà thầu. Nhiều gói thầu không lựa chọn được nhà cung cấp hoặc chỉ trúng một phần danh mục, dẫn đến thiếu một số vị thuốc, dược liệu, ảnh hưởng đến việc kê đơn theo các bài thuốc cổ truyền. Đơn cử, trong đợt đấu thầu gần đây, Trung tâm Y tế Thạch Hà chỉ trúng thầu 35/48 vị thuốc, còn Trung tâm Y tế Hương Sơn chỉ trúng 30/54 vị.

Bác sĩ CKII Nguyễn Thế Phiệt - Giám đốc Trung tâm Y tế Thạch Hà cho biết: "Qua đấu thầu, danh mục vị thuốc YHCT tại đơn vị hầu như không đáp ứng đủ 100% nhu cầu đã đề xuất. Một số vị thuốc như ngưu tất, tang ký sinh, tục đoạn, thuốc xông... chưa được cung ứng đầy đủ. Bên cạnh đó, có những đơn vị đã trúng thầu nhưng vẫn không cung ứng đủ số lượng theo hợp đồng. Chúng tôi đề nghị cần có chế tài xử lý nghiêm các trường hợp này bởi tình trạng thiếu thuốc gây không ít khó khăn cho cơ sở y tế cũng như ảnh hưởng đến việc điều trị cho người bệnh".

Hiện danh mục thuốc YHCT thuộc phạm vi chi trả của Quỹ BHYT gồm 229 thuốc Đông y, thuốc từ dược liệu, 349 vị thuốc cổ truyền. Tuy nhiên, danh mục này được ban hành từ năm 2015 đến nay vẫn chưa được cập nhật, bổ sung, trong khi nhu cầu sử dụng các vị thuốc, dược liệu mới trong thực tiễn điều trị ngày càng tăng.

Bác sĩ CKII Phan Việt Song - Phó Giám đốc phụ trách Bệnh viện YHCT Hà Tĩnh chia sẻ: "Hiện nay có nhiều vị thuốc YHCT sử dụng rất hiệu quả nhưng chưa nằm trong danh mục được BHYT chi trả. Ví dụ: bài thuốc “Hoàn xích hương” được sử dụng khá phổ biến để điều trị u xơ tiền liệt tuyến có 8 vị thuốc, tuy nhiên có 1 vị “ngấy hương” lại chưa nằm trong danh mục được thanh toán của Quỹ BHYT. Tương tự, “dây thìa canh” - vị thuốc thường được sử dụng hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường cũng chưa thuộc danh mục được bảo hiểm chi trả".

Năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 195 triệu lượt khám, chữa bệnh BHYT; trong đó khám, chữa bệnh bằng YHCT chỉ chiếm 3,3%. Việt Nam từng đặt mục tiêu đến năm 2025 tỷ lệ chi phí thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền được Quỹ BHYT chi trả đạt tối thiểu 20% tổng chi phí thuốc và tăng lên 30% vào năm 2030. Tuy nhiên, đến nay, tỷ lệ này mới đạt khoảng 5,5%, tương đương hơn 3.160 tỷ đồng. Tại Hà Tĩnh, theo thống kê mới nhất, chi phí thuốc YHCT cũng chỉ chiếm khoảng 14% tổng chi thuốc BHYT. Mức chi này được đánh giá còn khiêm tốn so với tiềm năng từ nguồn dược liệu phong phú và kho tàng bài thuốc cổ truyền của Việt Nam.

Ông Lê Chánh Thành - Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Tĩnh cho biết: "Để người dân được hưởng lợi từ việc khám chữa bệnh bằng thuốc YHCT, cần thiết phải bổ sung các thuốc, vị thuốc, chế phẩm YHCT đã được cấp phép lưu hành trong danh mục Quỹ BHYT thanh toán. Ngoài ra, mở rộng phạm vi thanh toán BHYT đối với các phương pháp điều trị YHCT; gắn việc mở rộng danh mục thuốc YHCT với Đề án phát triển dược liệu quốc gia và chủ trương "Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam".

Để YHCT phát huy hết tiềm năng, bên cạnh việc nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, việc hoàn thiện chính sách BHYT là yêu cầu cấp thiết. Đây sẽ là nền tảng để YHCT phát triển bền vững, đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân.