Cứ gần 5 phút có một người Việt tử vong vì ung thư

Con số trên nằm trong bộ dữ liệu toàn cầu GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư quốc tế (IARC), công bố tháng 7/2026, bao gồm 34 loại ung thư tại 186 quốc gia.

Theo báo cáo, mỗi năm Việt Nam phát hiện 177.404 ca ung thư mới, với 404.153 bệnh nhân đang sống chung với bệnh trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Trong 16 năm qua, số ca mắc ung thư mới tại nước ta tăng 59%, còn tỷ lệ tử vong tăng khoảng 35%. PGS.TS Đỗ Anh Tú, Phó giám đốc Bệnh viện K, Chánh văn phòng Hội Ung thư Việt Nam, tại hội thảo Cuộc chiến chống ung thư: Cần bước đột phá toàn diện do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 31/7, cảnh báo nếu không có biện pháp can thiệp sớm, con số này sẽ tăng mạnh.

Theo các chuyên gia, tỷ lệ tử vong so với ca mắc mới là chỉ số phản ánh hiệu quả của hệ thống chẩn đoán và điều trị. Ở Việt Nam, 111.015 ca tử vong trên 177.404 ca mắc mới cho tỷ lệ tử vong/mắc mới khoảng 63%. Con số này ở các nước phát triển như Mỹ, Anh, Nhật chỉ khoảng 35-40%, bởi vì họ phát hiện bệnh sớm hơn và có khả năng điều trị tốt hơn.

Phó giáo sư Tú chỉ ra nguyên nhân chính khiến ung thư trở thành gánh nặng tại nước ta là nhiều bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, khi khối u đã di căn. Ở nam giới, ung thư phổi đứng hàng đầu, tiếp theo là đại trực tràng, gan, dạ dày và thực quản. Ở nữ giới, ung thư vú dẫn đầu nhưng cũng là loại có nhiều tiến bộ trong điều trị, thậm chí một số bệnh nhân ở giai đoạn di căn vẫn sống trên 5 năm khi được điều trị phù hợp.

Trong khi đó, một loạt trở ngại khiến mục tiêu phòng chống ung thư tại Việt Nam gặp khó khăn. Hệ thống y tế đang thiếu bác sĩ nội khoa ung thư, bác sĩ xạ trị và đặc biệt là nhân lực giải phẫu bệnh.

Chi phí điều trị quá cao, ví dụ một ca ung thư phổi tốn gần 170 triệu đồng một năm, trong khi nhiều thuốc tiên tiến chưa được bảo hiểm y tế chi trả đầy đủ. Điều này khiến nhiều người bệnh buông xuôi và từ bỏ hy vọng sống.

Dữ liệu ung thư quốc gia cũng chưa hoàn chỉnh vì ghi nhận tập trung ở một số cơ sở, thiếu hệ thống liên thông trên toàn quốc. Các nước phát triển có sổ đăng ký ung thư quốc gia hoàn chỉnh, giúp họ nhanh chóng phát hiện xu hướng mới và điều chỉnh chiến lược. Việt Nam chưa có hệ thống này nên khó định hướng chính xác.

Trong bối cảnh này, PGS.TS.BS Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Y tế, cho rằng phòng chống ung thư cần được nhìn như một quá trình xuyên suốt, từ truyền thông, dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm đến điều trị, dinh dưỡng, phục hồi chức năng và chăm sóc giảm nhẹ.

Theo ông, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển từ tư duy thụ động, chờ người bệnh đến bệnh viện khi đã mắc bệnh sang chủ động phòng bệnh và phát hiện sớm. Công tác phòng, chống ung thư đang được sự quan tâm ở cấp chính sách, trong đó Luật Phòng bệnh có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị cùng nhấn mạnh định hướng tăng phòng bệnh, khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc phát hiện sớm và chăm sóc sức khỏe chủ động.

Thứ trưởng cho rằng đây là hướng tiếp cận cần thiết bởi bên cạnh những tiến bộ đáng kể trong điều trị ung thư chuyên sâu, khả năng tiếp cận các kỹ thuật hiện đại vẫn chưa đồng đều giữa các vùng miền. Các phương tiện và kỹ thuật điều trị chuyên sâu ung thư tại Việt Nam hiện đã tiệm cận trình độ tiên tiến trên thế giới. Song, vấn đề còn lại là làm sao đưa những thành tựu này đến được nhiều người bệnh hơn, đồng thời tạo sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan và tuyến y tế.

"Khi trung bình gần 5 phút lại có một người Việt tử vong vì ung thư, phòng bệnh và phát hiện sớm không còn là câu chuyện của riêng ngành y tế, mà cần sự tham gia của cả hệ thống, từ Nhà nước, ngành y tế, cơ sở nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, cơ quan báo chí đến mỗi người dân", ông Thức nói.

Hiện, các tiến bộ y học đã giúp nhiều người chữa khỏi hoặc kéo dài thời gian sống, tùy loại ung thư và giai đoạn bệnh. Một số loại ung thư có tỷ lệ khỏi bệnh trên 5 năm vượt 90% nếu phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị kịp thời, như ung thư tuyến giáp, vú, tiền liệt tuyến, đại tràng... Nhiều bệnh nhân ung thư đã chữa trị ổn định 10 năm, 20 năm, 30 năm.

Các bác sĩ khuyên người dân nên phòng ngừa bằng cách kiểm soát các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, uống rượu bia, ăn ít rau quả, thừa cân béo phì và thiếu vận động. Thường xuyên tập thể dục, ăn uống lành mạnh, tiêm vaccine HPV, viêm gan B và C. Ngoài ra, cần thăm khám và sàng lọc ung thư theo khuyến cáo để sớm phát hiện bệnh, điều trị kịp thời.