Bốn năm sau đó, World Cup 2026 tại Mỹ, Canada và Mexico đang tới gần. Khi các mô hình AI bắt đầu phân tích chiến thuật, mô phỏng trận đấu và dự đoán nhà vô địch, một câu hỏi lớn dần hiện ra: liệu AI có thực sự hiểu bóng đá?
Trước thềm giải đấu, các chuyên gia Trung Quốc đã yêu cầu 6 mô hình AI hàng đầu trong và ngoài nước dự đoán đội tuyển vô địch World Cup 2026. Điều đáng chú ý là tất cả đều chọn Tây Ban Nha. Lý do gần như giống nhau: chức vô địch EURO 2024, chuỗi 31 trận bất bại, thế hệ cầu thủ trẻ tài năng với Lamine Yamal, Pedri, cùng bộ khung ổn định xoay quanh Rodri. Siêu máy tính của Opta thậm chí đánh giá Tây Ban Nha có khoảng 17% cơ hội đăng quang – cao nhất trong số các ứng cử viên.
Ông Vương Kim Kiều (Wang Jinqiao) - chuyên gia mô hình AI lớn thuộc Viện Tự động hóa, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc - nhận định: “Nếu nhìn hoàn toàn dưới góc độ xác suất và dữ liệu, Tây Ban Nha đúng là lựa chọn an toàn nhất hiện nay”.
Nhưng mọi thứ lập tức thay đổi khi các chuyên gia yêu cầu ChatGPT và DeepSeek “không dựa vào dữ liệu lịch sử hay tỷ lệ cược, mà chỉ sử dụng hiểu biết bóng đá”. Lần này, Pháp vượt lên trở thành ứng viên số 1. Lý do không còn là các con số thống kê, mà là những yếu tố “mềm” hơn như: đẳng cấp cá nhân của Kylian Mbappe, chiều sâu đội hình, bản lĩnh ở các giải đấu lớn và kinh nghiệm sau chức vô địch World Cup 2018 cùng ngôi á quân năm 2022.
Theo ông Vương Kim Kiều, điều đó cho thấy AI có thể thay đổi cách suy luận khá linh hoạt. Khi được yêu cầu bám vào dữ liệu, AI sẽ ưu tiên xác suất và thống kê; nhưng khi được yêu cầu “cảm nhận” bóng đá hơn, AI lại chuyển sang các khái niệm như tài năng, tâm lý hay “vận may bóng đá”. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ AI vẫn chưa thể kết hợp ổn định tất cả những yếu tố ấy như con người. Ông Vương Kim Kiều nhận xét: “AI giống một cỗ máy tổ chức thông tin siêu hạng hơn là một thực thể có khả năng phán đoán toàn diện”.
Cùng chung quan điểm này, ông Mã Đức Hưng (Ma Dexing) - Phó Tổng Biên tập Titan Sports - cho rằng AI hiện mới chủ yếu làm tốt việc tìm kiếm và tái tổ chức dữ liệu, chứ chưa thực sự có “nhận thức bóng đá” độc lập. Trong khi đó, chuyên gia truyền thông thể thao La Nguyên (Luo Yuan) cảnh báo chính chất lượng dữ liệu đầu vào cũng là một vấn đề lớn. Ông nói: “Ngày càng ít những bài phân tích bóng đá nghiêm túc trên Internet. Kho dữ liệu mà AI sử dụng vốn đã tồn tại nhiều hạn chế”. Điều đó càng lộ rõ khi nói tới thứ làm nên sức hấp dẫn lớn nhất của bóng đá: tính bất định.
World Cup 2010 từng chứng kiến hiện tượng “bạch tuộc tiên tri” Paul dự đoán đúng liên tiếp 8 trận đấu – câu chuyện nửa huyền thoại, nửa hài hước nhưng vẫn được nhắc lại suốt nhiều năm như biểu tượng cho sự khó lường của môn thể thao vua.
16 năm sau, nhiều người đặt câu hỏi: liệu AI có thể thay thế “Paul tiên tri”? Một số chuyên gia cho rằng về mặt xác suất, điều đó hoàn toàn có thể xảy ra. Nhưng số khác nhấn mạnh rằng ngay cả khi AI dự đoán đúng mọi kết quả, đó vẫn chỉ là “sự trùng hợp của những sự trùng hợp”. Bởi những biến số quan trọng nhất trong bóng đá thường nằm ngoài khả năng cảm nhận của máy móc. Ông Vương Kim Kiều giải thích: “Không khí trong phòng thay đồ, mâu thuẫn giữa cầu thủ và huấn luyện viên, áp lực tâm lý trước trận derby hay một biến cố gia đình – AI không thể cảm nhận những thay đổi tinh vi ấy”.
Nhà báo bóng đá Mã Khả Hân (Ma Kexin) cũng cho rằng AI hiện vẫn bị giới hạn trong việc hiểu trạng thái chiến thuật và phong độ theo thời gian thực. Ông nhận định: “AI xử lý rất tốt các chỉ số như kiểm soát bóng hay bàn thắng kỳ vọng. Nhưng phong độ của một đội bóng có thể đổi chiều chỉ trong một khoảnh khắc”.
Bình luận viên nổi tiếng Nhan Cường (Yan Qiang) gọi khoảng trống đó là “những yếu tố vô hình”. Ông cho biết: “Khí chất dân tộc, sự kỵ giơ giữa hai đội hay trạng thái tinh thần trong các trận đấu sinh tử mới là phần quyến rũ nhất của bóng đá”.
Mặc dù vậy, hầu hết các chuyên gia đều tin rằng AI sẽ ngày càng đóng vai trò lớn hơn trong thể thao hiện đại. Các mô hình AI hiện đã vượt xa con người ở khả năng thu thập dữ liệu, mô phỏng trận đấu và nhận diện xu hướng chiến thuật. Nhiều đội bóng hàng đầu thế giới cũng đang sử dụng AI để phân tích phạt góc, đánh giá thể lực cầu thủ và hỗ trợ ra quyết định. Nhưng quyết định cuối cùng, theo họ, vẫn phải thuộc về con người.
Ông Vương Kim Kiều nhấn mạnh: “AI có thể đào sâu dữ liệu và nhận diện quy luật. Nhưng kinh nghiệm, trực giác và khả năng chấp nhận rủi ro vẫn là điều của huấn luyện viên”. Có lẽ đó cũng là ranh giới lớn nhất giữa thuật toán và bóng đá. AI có thể đưa ra xác suất, nhưng không thể tạo ra cảm xúc trái tim. Nếu một ngày AI dự đoán chính xác mọi kết quả, thể thao có lẽ cũng đánh mất phần hấp dẫn nhất của mình: sự bất ngờ.
Bóng đá chưa bao giờ là một bài toán thuần túy. Đó là cảm xúc, là những khoảnh khắc phi lý, là các cuộc lội ngược dòng không tưởng và những cú sốc mà không mô hình nào có thể tính toán trọn vẹn.
AI có thể tính cơ hội vô địch của Tây Ban Nha, nhưng không thể đo được cảm xúc của hàng triệu người nếu Lionel Messi hay Cristiano Ronaldo khoác áo đội tuyển quốc gia lần cuối. AI có thể chạy vô số mô hình chiến thuật, nhưng không thể lý giải vì sao những đội bóng nhỏ bé vẫn liên tục tạo nên kỳ tích tại World Cup.
Mùa Hè 2026, khi AI và bóng đá gặp nhau tại Bắc Mỹ, điều quyết định trận đấu có lẽ vẫn là những thứ thuật toán chưa thể định nghĩa: khoảnh khắc lóe sáng trên sân cỏ, lòng can đảm trong nghịch cảnh và ngọn lửa cảm xúc chưa bao giờ tắt của con người.
