Đầu năm 2026, U23 Việt Nam toàn thắng để đứng đầu giai đoạn vòng bảng tại giải U23 châu Á, xếp trên cả chủ nhà Saudi Arabia. Hai lần liên tiếp xếp nhất bảng ở sân chơi lớn không chỉ là thành tích đơn thuần, mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy và vị thế của bóng đá Việt Nam sau hơn ba thập niên hội nhập và phát triển.
Từ tư duy vượt vòng bảng bằng vé nhì đến khát vọng đứng đầu
Nếu nhìn lại lịch sử, bóng đá Việt Nam trong nhiều giai đoạn thường bước vào các giải đấu lớn với tâm thế cố gắng vượt qua vòng bảng bằng vị trí nhì bảng. Đó từng được xem là mục tiêu hợp lý với một nền bóng đá chưa đủ tầm cạnh tranh trực diện cùng những đội mạnh nhất khu vực hay châu lục.
Lần đầu tiên vượt qua vòng bảng tại SEA Games 1995, Việt Nam xếp nhì sau Thái Lan. Một năm sau ở Tiger Cup 1996, tuyển Việt Nam tiếp tục đi tiếp với vị trí thứ hai sau Indonesia. Đến SEA Games 1997, câu chuyện vẫn lặp lại khi Việt Nam xếp dưới Indonesia tại vòng bảng.
Ngay cả kỳ Tiger Cup 1998 tổ chức trên sân nhà với thế hệ vàng đầu tiên, tuyển Việt Nam cũng chỉ đứng nhì bảng sau Singapore. SEA Games 1999 tiếp tục là vị trí thứ hai phía sau Thái Lan.
Phải đến AFF Cup 2000, tuyển Việt Nam mới lần đầu tiên giành ngôi nhất bảng. Nhưng niềm vui ấy kéo dài không lâu khi tuyển Việt Nam bị Indonesia loại ở bán kết. Một kịch bản tương tự lặp lại ở AFF Cup 2002 khi tuyển Việt Nam đứng đầu bảng, rồi thua đậm Thái Lan 0-4 tại bán kết.
Tại SEA Games 2001, giải đấu đầu tiên sử dụng lứa U23, Việt Nam thậm chí còn tụt xuống đứng thứ ba sau Indonesia và Malaysia, lần đầu tiên bị loại từ vòng bảng sau ba kỳ liên tiếp vào bán kết. Ở sân chơi châu lục, những cột mốc lịch sử của bóng đá Việt Nam cũng thường gắn với vị trí nhì bảng hơn là ngôi đầu.
Tại giải U16 châu Á năm 2000 trên sân nhà, Việt Nam lần đầu vào bán kết nhờ xếp nhì sau Nhật Bản. Đến Asian Cup 2007, tuyển Việt Nam tạo dấu mốc lịch sử khi là đội Đông Nam Á duy nhất vượt vòng bảng, nhưng vẫn chỉ đứng sau Nhật Bản.
Thành tích huy hoàng nhất của bóng đá Việt Nam ở cấp độ châu lục là ngôi á quân U23 châu Á tại Thường Châu năm 2018. Nhưng ngay cả ở giải đấu kỳ diệu ấy, U23 Việt Nam cũng chỉ đứng thứ hai bảng D sau Hàn Quốc.
Không phải Việt Nam chưa từng có ngôi đầu bảng. Asian Games 2014 là ví dụ khi Olympic Việt Nam thắng Iran và Kyrgyzstan để đứng đầu bảng. Nhưng đội sau đó bị UAE loại ngay vòng tiếp theo. Tại Asian Games 2018, Việt Nam cũng nhất bảng nhưng vẫn tồn tại hoài nghi rằng Nhật Bản chủ động nhường ngôi đầu để tránh nhánh đấu khó.
Nói cách khác, trong phần lớn lịch sử, bóng đá Việt Nam thường không duy trì được vị thế của đội dẫn đầu khi bước vào vòng knock out. Ngôi nhất bảng nếu có thường chỉ là khoảnh khắc ngắn ngủi.
Khi ngôi đầu bảng không còn là may mắn mà trở thành bản lĩnh
Nhưng những gì diễn ra cho thấy tư duy bóng đá Việt Nam có thể bước sang một giai đoạn khác. Tại vòng chung kết U17 châu Á 2026, U17 Việt Nam không chỉ giành vé World Cup sau chiến thắng 3-2 đầy cảm xúc trước UAE mà còn đứng đầu bảng C, xếp trên cả Hàn Quốc.
Đây không phải ngôi đầu đến từ may mắn hay tính toán. Hàn Quốc rất muốn giành vị trí số một để tránh nhánh đấu khó. Nhưng họ bất lực khi gặp Yemen thi đấu giàu thể lực và không thể thắng. Trong khi đó, U17 Việt Nam làm được điều cần làm bằng cách đánh bại UAE trong trận cầu sinh tử.
Trước đó không lâu, U23 Việt Nam cũng tạo dấu ấn mạnh mẽ khi toàn thắng cả ba trận vòng bảng trước Jordan, Kyrgyzstan và đặc biệt là chủ nhà Saudi Arabia để hiên ngang bước vào vòng knock out với ngôi đầu.
Điều quan trọng nằm ở chỗ các đội tuyển trẻ Việt Nam giờ không còn bước vào giải đấu với tâm thế cầu hòa hay trông chờ vé vớt. Họ bắt đầu thi đấu với suy nghĩ cạnh tranh vị trí số một.
Tinh thần ấy còn được thể hiện rõ tại SEA Games 2025. Khi ấy, Việt Nam chỉ cần hòa Malaysia lượt cuối là đủ đi tiếp với tư cách đội nhì bảng xuất sắc nhất, đồng thời gián tiếp loại Indonesia. Một lựa chọn thực dụng hoàn toàn có thể được tính đến.
Nhưng thay vì chơi an toàn, U23 Việt Nam đánh bại Malaysia 2-0. Chính thái độ thi đấu ấy khiến cả những cổ động viên Indonesia vốn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ kết quả cũng phải dành sự tôn trọng.
Sau 3 thập niên hội nhập và phát triển, bóng đá Việt Nam dường như đang thay đổi từ gốc rễ. Không còn là tư duy chỉ cần vượt qua vòng bảng bằng vị trí nhì may mắn, các đội tuyển trẻ giờ đủ bản lĩnh để tranh ngôi đầu với bất kỳ đối thủ nào.
Tất nhiên, đứng đầu bảng chưa đảm bảo thành công cuối cùng. Nhưng ít nhất, nó phản ánh một sự thay đổi về tâm thế và vị thế.
Với U17 Việt Nam hiện tại, hành trình phía trước vẫn còn dài. Trước mắt là U17 Australia, đối thủ từng thất bại trước chúng ta ở giải Đông Nam Á cách đây không lâu. Nếu giữ được bản lĩnh như vòng bảng, biết đâu ngôi đầu bảng C sẽ chỉ là bước khởi đầu cho một hành trình đáng nhớ hơn nữa của bóng đá trẻ Việt Nam: Vào chung kết, thậm chí vượt qua cột mốc Thường Châu.
