Cần hiểu rõ Nghị định 178 và chủ trương rà soát tổng thể việc thực hiện chính sách này

Vì sự phát triển bền vững của đất nước

Nhìn lại lịch sử hành chính nước nhà, công cuộc tinh gọn tổ chức bộ máy luôn là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách. Thực hiện Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/1/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, hệ thống chính trị quyết liệt khắc phục tình trạng bộ máy cồng kềnh, chi phí vận hành lớn. Trong bối cảnh đó, Nghị định số 178/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 67/2025/NĐ-CP ngày 15/3/2025) ra đời, thực sự là chủ trương nhân văn sâu sắc, ghi nhận đóng góp của cán bộ, công chức trong suốt quá trình công tác.

Chính sách này mở ra lối thoát cho những người tự nguyện rời vị trí hoặc không đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm mới sau sắp xếp. Nhờ cơ chế hỗ trợ, cán bộ dôi dư có nguồn vốn thiết thực để chuyển đổi nghề nghiệp, chủ động khởi nghiệp và ổn định cuộc sống. Sự chuyển giao này không chỉ giảm bớt thiệt thòi cho người nghỉ việc sớm, mà quan trọng hơn, nhường vị trí cho thế hệ trẻ năng động, năng lực tiếp cận khu vực công.

Xét về mặt vĩ mô, chính sách này không phải là "gánh nặng" ngân sách. Ngược lại, việc thực hiện dứt điểm hỗ trợ một lần mang lại lợi ích tài chính lâu dài. Theo số liệu thống kê, dự kiến cả nước giảm hơn 18.400 biên chế cấp tỉnh, hơn 110.000 biên chế cấp xã và dừng hoạt động hơn 120.500 người hoạt động không chuyên trách cấp xã. Giai đoạn 2026 - 2030, chủ trương này giúp tiết kiệm ngân sách khoảng hơn 190.000 tỷ đồng.

Thực tế triển khai bước đầu đã chứng minh tính đúng đắn của "chính sách 178". Cả nước có 25.611 người nhận hỗ trợ với tổng kinh phí 26.947 tỷ đồng (trung bình hơn 1 tỷ đồng/người). Nhiều địa phương đã dồn lực giải quyết nhanh chóng, đúng quy định. Nghệ An phê duyệt chi hơn 2.748 tỷ đồng cho 2.739 cán bộ. Đồng Tháp giải ngân tới 2.714 tỷ đồng chi trả cho 2.767 trường hợp dôi dư. Tại Điện Biên, địa phương giải quyết chế độ cho 75 trong 102 trường hợp đủ điều kiện tính đến ngày 1/6/2025 ^[1].

Còn thiếu chuẩn xác trong thực thi

Dù mang ý nghĩa nhân văn nhưng do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, chính sách ưu đãi của Nghị định 178 cũng đặt ra nhiều thách thức khi thực thi. Sự quan tâm của dư luận tăng lên khi các sai phạm mang tính hệ thống bị phát hiện qua kiểm tra, giám sát.

Trên bình diện tư tưởng, đã xuất hiện những luận điệu thiếu chuẩn xác rằng chính sách tạo ra sự "bất công, phi lý". Cần hiểu rằng, chính sách theo Nghị định 178 không phải là "lương hưu thông thường" mà là cơ chế đặc thù hỗ trợ người chịu thiệt thòi khi nghỉ hưu trước tuổi vì đại cục. Họ phải rút ngắn tuổi nghề, mất cơ hội thăng tiến và đóng góp lâu dài. Sự hỗ trợ này thể hiện trách nhiệm của Đảng và Nhà nước. Công bằng xã hội không có nghĩa là cào bằng cơ học, mà phải xem xét toàn diện trong đóng góp và sự hy sinh quyền lợi cá nhân vì mục tiêu chung.

Báo cáo kết quả kiểm toán số 1212/BC-KTNN của Kiểm toán Nhà nước đã chỉ ra hàng loạt sai sót, vi phạm nghiêm trọng tại hầu hết các cơ quan được kiểm toán.

Thứ nhất, phê duyệt nghỉ việc sai đối tượng. Tinh giản biên chế nhằm đưa người yếu kém ra khỏi bộ máy. Nhưng nhiều nơi lại duyệt cho người xuất sắc nghỉ để nhận hỗ trợ lớn. Nhiều cá nhân được đánh giá "hoàn thành tốt nhiệm vụ" 3 năm liền vẫn được duyệt nghỉ diện năng lực yếu, phổ biến tại Đắk Lắk (45 trường hợp), Đồng Nai (43 trường hợp), Lâm Đồng (7 trường hợp) và Gia Lai (3 trường hợp).

Thứ hai, lách luật giải quyết cho công chức lãnh đạo. Có tình trạng ưu ái duyệt nghỉ hưu sớm cho lãnh đạo khi biên chế chưa vượt. Tây Ninh có 24 trường hợp; Gia Lai có 5 trường hợp lãnh đạo được duyệt nghỉ sai quy định (mặc dù 3 năm liền đều hoàn thành tốt nhiệm vụ); Đồng Nai có 5 trường hợp và TP. Hồ Chí Minh xảy ra tại 2 đơn vị. Đặc biệt, TP. Hồ Chí Minh có tới 16 đơn vị phê duyệt cho cán bộ còn trên 5 năm công tác nghỉ hưu trước tuổi khi biên chế chưa vượt. Tại Đắk Lắk, kiểm toán phát hiện 33 trường hợp thôi việc được chuyển sang nghỉ hưu trước tuổi, cùng 17 trường hợp khác được chuyển nhóm tuổi hưu sớm mập mờ để hưởng lợi cao hơn.

Thứ ba, điều động nhân sự trái định hướng. Tại một huyện thuộc tỉnh Điện Biên đã tự ý tiếp nhận một công chức kế toán từ văn phòng HĐND và UBND huyện về phòng GD&ĐT, rồi lập tức đề nghị cho cả công chức chuyên môn và kế toán cũ nghỉ việc hưởng chế độ. Hành vi lách luật kiểu "bắc cầu" này rõ ràng mang tính chủ định để trục lợi chính sách ^[2].

Việc tính toán, chi trả cũng bộc lộ nhiều kẽ hở. Nhiều đơn vị kế toán tính sai lương căn cứ do đưa cả các khoản phụ cấp không đúng vào bảng tính; tính thừa trợ cấp tương đương 3 tháng lương tìm việc cho người đã hưởng bảo hiểm thất nghiệp; tính sai số học, chi trùng cả lương tháng sau khi nghỉ. Bộ Tài chính cũng chỉ ra 3 vướng mắc lớn tại Công văn số 13921/BTC-NSNN ngày 8/9/2025: Một là hồ sơ gửi kho bạc muộn (sau ngày 1/9/2025) dẫn đến thiếu cơ sở pháp lý chi trả. Hai là giao dự toán ngân sách chậm trễ làm hết thời hạn chi trả. Ba là vướng mắc giải ngân và quản lý cán bộ chuyển tiếp đối với các trường hợp nghỉ trước 31/8/2025 nhưng kéo dài đến hết 31/12/2025.

Rà soát tổng thể để khắc phục hợp lý

Quyết định rà soát tổng thể việc thực hiện chính sách theo Nghị định 178 của Chính phủ là chủ trương đúng, thể hiện quyết tâm bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật, kiên quyết ngăn chặn tình trạng trục lợi chính sách, bảo đảm từng đồng ngân sách phải phục vụ đắc lực cho công cuộc đổi mới.

Để thực hiện chủ trương này hiệu quả, theo tôi, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp:

Siết chặt quy trình đánh giá dựa trên vị trí việc làm. Phê duyệt nghỉ việc phải dựa trên năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của vị trí việc làm mới, không cào bằng theo nguyện vọng. Việc đánh giá phải thực chất để đưa người yếu kém ra khỏi bộ máy và giữ chân người tài cống hiến.

Đẩy mạnh số hóa và liên thông dữ liệu quốc gia. Cần liên thông dữ liệu giữa các cơ quan: Nội vụ, Tài chính, Bảo hiểm Xã hội và Kho bạc Nhà nước. Việc tính toán thời gian đóng BHXH, xác định đối tượng vùng khó khăn, hoặc kiểm tra việc hưởng bảo hiểm thất nghiệp trùng lặp phải được hệ thống hóa tự động để tránh can thiệp chủ quan.

Làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân. Thu hồi số tiền chi sai là bắt buộc, nhưng không thể "cứ nộp lại tiền là xong". Cần làm rõ trách nhiệm từ khâu lập hồ sơ đến người ký duyệt. Với sai sót nghiệp vụ, cần xử lý kỷ luật hành chính. Với trường hợp cố ý lách luật, trục lợi để đưa người quen vào diện hưởng chế độ, phải chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra hình sự. Thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ: "xử lý một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực" để răn đe.

Tháo gỡ nhanh chóng các điểm nghẽn thủ tục hành chính. Bộ Nội vụ cần phối hợp Bộ Tài chính hướng dẫn dứt điểm các vướng mắc quyết toán. Cần có cơ chế mở về thời gian đối với các hồ sơ nghỉ trước ngày 31/8/2025 nhưng bị chậm trễ trong khâu hành chính để bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người lao động.

Cuộc cách mạng tinh giản biên chế, tinh gọn bộ máy hành chính là hành trình đầy gian khó, đụng chạm đến lợi ích của hàng vạn con người nhưng là tất yếu - vì tương lai đất nước. Nghị định 178 chính là chất xúc tác nhân văn cho hành trình ấy. Những sai phạm, bất cập phát hiện qua đợt rà soát hiện nay của Chính phủ không làm giảm giá trị cốt lõi của chính sách, mà là giải pháp để vá lỗ hổng pháp lý và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Sự nghiêm minh, quyết liệt trong xử lý sai phạm hôm nay chính là nền tảng vững chắc để xây dựng một nền công vụ liêm chính, hiệu năng phục vụ Nhân dân ngày một tốt hơn trong kỷ nguyên mới.

-----

[1] Số liệu tra cứu theo Báo cáo tại Cổng thông tin điện tử Chính phủ và các địa phương.

[2] Kiểm toán Nhà nước, (2026). Báo cáo kết quả kiểm toán việc thực hiện chính sách, chế độ đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo Nghị định số 178 và Nghị định số 67 (Báo cáo số 1212/BC-KTNN 15/8/2026).